Interview Gevluchte Yezidi's

Yezidi’s in Nederland: ‘Vervolg Syriëgangers voor genocide op onze mensen’

Wahhab Hassoo. Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Nederlandse Syriëgangers moeten worden vervolgd voor de moord op en de marteling van duizenden yezidi’s door Islamitische Staat. Dat stellen twee Nederlandse yezidi’s in een vraaggesprek. Van terugkeer van Syriëgangers kan daarom geen sprake zijn. ‘Anders ontlopen zij hun verdiende straf: levenslang.’

Wahhab Hassoo (23) uit Velp was begin augustus 2014 op bezoek bij familie in Duitsland toen hij hoorde dat er iets verschrikkelijks was gebeurd met zijn volk de yezidi’s, een religieuze minderheid uit Irak die een oud-Perzische religie aanhangt. Sinjar, de Noord-Iraakse regio waar de meeste van van Hassoo’s familieleden en andere yezidi’s wonen, was binnengevallen door de moordende en plunderende jihadisten van terreurorganisatie Islamitische Staat (IS).

Op tv zag Hassoo zijn mensen door de woestijn vluchten en bescherming zoeken in ongenadig berggebied waar de temperatuur makkelijk boven de 50 graden uitkomt. Op Facebook postten familie en vrienden alarmerende berichten over telefoonverbindingen naar Sinjar die eruit lagen, en over verdwenen geliefden.

‘Het gevoel van machteloosheid dat ik toen ervoer, valt bijna niet te beschrijven’, zegt Hassoo op het terras van een café in Arnhem. ‘Het was afschuwelijk. Ik zat in Duitsland. Ik kon niks doen, behalve het nieuws op tv en op internet volgen en naar de verschrikkelijke beelden kijken.’

Yezidi’s gelden in de ogen van radicale moslims als verderfelijke duivelaanbidders die het leven niet waard zijn. Maar niets kon de yezidis voorbereiden op de onwaarschijnlijke barbaarsheid van IS. In de zomer van 2014 werden vijfduizend yezidi’s vermoord door IS, daarna nog eens duizenden. Ook verkocht IS duizenden yezidi-vrouwen als seksslavinnen. Een nieuw dieptepunt vormt het recente bericht – gemeld door Britse tabloids – dat vijftig yezidi-vrouwen onthoofd zouden zijn in het laatste stukje IS-kalifaat in het Syrische woestijndorp Baghouz.

Eind augustus 2014, toen de communicatie met Sinjar enigszins was hersteld, kreeg Hassoo eindelijk duidelijkheid over het lot van zijn familie en vrienden. Een oom en een tante waren verdwenen, neefjes en nichtjes waren ontvoerd, oud-klasgenoten geëxecuteerd. Uiteindelijk wisten drie neefjes te ontsnappen aan IS, vertelt Hassoo. Een nicht moest voor tienduizenden dollars worden teruggekocht en leeft inmiddels als weduwe met twee kinderen in Duitsland, waar ze dagelijks een traumabehandeling krijgt. De verdwenen oom en tante zijn nog steeds niet terecht.

Ontvoeringen

Hassoo, die in 2012 asiel kreeg in Nederland, maakte geen van de verschrikkingen in Sinjar zelf mee. Toch zit het trauma ook bij hem diep, zegt hij. Hij wordt ermee wakker en gaat ermee naar bed. Daarom ergert hij zich aan de discussie die nu wordt gevoerd over het lot van de tientallen Nederlandse Syriëgangers die in Koerdische gevangenissen en vluchtelingenkampen verblijven. Dit zijn de mensen die zich hebben aangesloten bij een genocidale beweging, die zijn mensen van de aardbodem wilden vegen. Zij moeten niet worden gerepatrieerd, maar hun ‘verdiende loon’ krijgen in Irak of Syrië, vindt Hassoo. Ook de andere (ongeveer tweeduizend) Nederlandse yezidi’s volgen de discussie over Syriëgangers knarsetandend. Voor hen is een levenslange gevangenisstraf de minimale vergelding.

‘Hoe kan ik straks in Nederland met mensen samenleven die dat op hun geweten hebben? ‘Misschien hebben niet alle Syriëgangers ons bloed aan hun handen, maar ze hebben wel bijgedragen aan het bestaan van IS. Ik heb weleens tegen vrienden gezegd: als ik op straat een Syriëganger tegenkom, keer ik direct terug naar Irak.’

Die mogelijkheid – een IS-beul tegen het lijf lopen – zou vorig jaar augustus de 19-jarige Ashwaq Haji, een familielid van Hassoo, zijn overkomen. Haji was naar Duitsland gevlucht en beweerde daar op straat de IS’er te zijn tegengekomen die haar als seksslavin had gekocht. Hierna keerde Haji voorgoed terug naar Irak.

‘Het klinkt misschien hard wat ik zeg, maar de rechten van Syriëgangers zijn nu niet belangrijk’, zegt Hassoo. ‘Het gaat allereerst om wat de yezidi’s is aangedaan. Vanuit dat perspectief moet alle Syriëgangers levenslang worden opgelegd. In Nederland gaat dat helaas niet gebeuren. Daarom vind ik dat Nederland Irak en Syrië moet helpen om deze mensen ter plaatse te berechten. En neem hun kinderen van ze af. Die zijn onschuldig en verdienen het om in een gezonde omgeving op te groeien.’

Pari Ibrahim: ‘IS-vrouwen speelden rol bij verkrachtingen’

Eigenlijk zouden Syriëgangers allemaal de strop moeten krijgen, vindt Pari Ibrahim (30), maar als kenner van het internationaal recht snapt ze dat die mogelijkheid er niet in zit. Ibrahim, die op haar 3de met haar familie naar Nederland vluchtte voor het leger van oud-president Saddam Hoessein, raakte 17 nichten en 21 mannelijke familieleden kwijt aan IS. Nu voert de oud-rechtenstudent de stichting Free Yezidi Foundation aan, die voor juridische gerechtigheid lobbyt bij verschillende westerse overheden.

Pari Ibrahim, stichting Free Yezidi Foundation

Het is voor yezidi’s vreselijk dat Syriëgangers alleen vervolgd worden voor terrorisme’, zegt Ibrahim in een Skype-gesprek. ‘Waarom worden ze niet ook vervolgd voor genocide? Ja, het is moeilijk om bewijs te verzamelen tegen iedere individuele Syriëganger. Maar dat IS mijn volk wilde uitmoorden, is duidelijk. Als je je bij zo’n organisatie aansluit, dan ondersteun je dat doel. Daarvoor moet je levenslang worden gestraft. Waarom hebben we anders na de Tweede Wereldoorlog besloten dat we nooit meer een genocide zullen tolereren?’

Ibrahim waarschuwt voor de ‘berouwvolle’ verhalen van vrouwelijke Syriëgangers die beweren dat ze slechts huisvrouwen waren die weinig met IS van doen hadden. Vaak faciliteerden zij juist het seksueel misbruik waarmee yezidi-vrouwen in IS-gevangenschap te maken kregen, zegt ze.

‘Wij hebben van tientallen yezidi-vrouwen die aan IS wisten te ontsnappen gehoord hoe zij door IS-vrouwen werden klaargemaakt voor verkrachting. Zij dwongen yezidi-vrouwen make-up op te doen en schone kleren aan te trekken, en sloten ze daarna op in de slaapkamer waar ze verkracht werden door IS-strijders. Nu komen deze Syriëgangers in het nieuws als zielige ‘jihadbruiden’ die een tweede kans gegund moet worden. Dat is onacceptabel. Dit zijn mensen die nog altijd trouw zijn aan IS. Die kun je niet terug in de samenleving sturen.’

Wahhab Hassoo noemt de toekomst van de yezidi’s als gemeenschap voorlopig ‘uitzichtloos.’ IS heeft hun scholen en huizen afgebroken. Duizenden getraumatiseerde yezidi’s hebben alles moeten achterlaten en zijn over de wereld verspreid geraakt. Nederlandse Syriëgangers dragen daar mede schuld aan, zegt Hassoo. ‘We zijn van de kaart geveegd.’

Lees  ook:

Finale aanval op IS-enclave begonnen na exodus van vrouwen en kinderen

Dag na dag komen ze tevoorschijn, ook vrijdag weer, met honderden tegelijk in overvolle laadbakken van vrachtwagens. Oude en jonge mannen, maar vooral vrouwen en kinderen ontvluchten als in een bijbelse exodus nu al wekenlang Baghouz, het laatste bolwerk van Islamitische Staat in het zuidoosten van Syrië. Vrijdagavond begon het slotoffensief.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden