Yes minister!

U herinnert zich misschien de briljante Engelse televisieserie 'Yes minister', met ambtenaar Appleby. De mop was dat de minister de schijn ophield dat hij aan de touwtjes trok, maar dat de ambtenaar alles bedisselde....

Twee recente voorbeelden. De afgelopen week gooide Annemarie Jorritsma in het tv-programma Buitenhof haar gewicht in de schaal voor de Betuwelijn. De Tweede Kamer moest niet achteraf zo zeuren, de Kamer had het zelf zo gewild en de Kamer moet consequent zijn. Laat ik citeren uit het boekje De slag om de Betuweroute van Hans Boom, destijds projectleider bij de Betuwelijn: 'Van haar secretaris-generaal Van der Plas kreeg de nieuwe minister van Verkeer en Waterstaat, de VVD'er Annemarie Jorritsma, het advies eerst maar eens een paar weken te gaan praten met alle betrokken partijen. Voor Jorritsma lag de kwestie gevoelig. Zij kende het dossier heus wel. Het probleem was dat zij als VVD'er een omslag moest maken. Persoonlijk was ze altijd tegen de Betuweroute geweest en had zij dat ook nadrukkelijk uitgesproken (...). Meindert Witvliet vertelt dat (hij) kort na haar aantreden nog de indruk kreeg dat ze de spoorlijn het liefst ''in de la'' wilde laten liggen. (...) Maar in haar nieuwe functie zou Jorritsma de spoorlijn wel degelijk moeten gaan verdedigen. Een dergelijke politieke ''U-bocht'', zo moet ook secretaris-generaal Van der Plas hebben beseft, moet men enige tijd geven, anders komt hij niet geloofwaardig over. Jorritsma moest dus luisteren en overeenkomstig het regeerakkoord een commissie instellen. Dat deed ze dan ook.'

Yes minister in topvorm. 'In haar nieuwe functie zou Jorritsma de spoorlijn moeten gaan verdedigen.' Dat besloot de man die de macht had; de Nederlandse Appleby heette Van der Plas.

Ook zindelijk inmiddels is milieustaatssecretaris Pieter van Geel. Het milieuvriendelijke gezicht van het CDA praat in de Volkskrant over het Kyoto-akkoord. Dat stelt dat elk land een bepaalde doelstelling moet halen bij het beperken van de CO 2

-uitstoot, en bij schone energieproductie. Nu is daaraan toegevoegd dat je winsten en verliezen met elkaar mag verrekenen: iets meer uitstoot is prima, als je het elders terughaalt. Maar slimme ambtenaren hebben 'binnengehaald' dat je die doelstellingen ook elders in de wereld mag realiseren. Dus wat doet het ministerie van Van Geel: dat boekt als schone energieproductie de aanleg van een stuwmeer in Costa Rica in.

Alleen, wat blijkt: de aanleg van dat stuwmeer was al lang begonnen voordat het geclaimd werd als Nederlands beleid. Daarom heeft de VN-klimaatorganisatie Unfcc dit project afgekeurd als deel van de Nederlandse milieuboekhouding: 'Projecten moeten additioneel zijn en niet sowieso al worden uitgevoerd'. Dat is natuurlijk logisch, want de doelstelling van het Kyoto-akkoord is om beleid te voeren dat de wereld schoner maakt dan hij zonder dat beleid geweest zou zijn. Het is daarbij toch al de vraag of Nederland, waar in eigen land de CO 2

-uitstoot nog steeds stijgt, zo'n Costa Rica-project zou moeten opvoeren.

Het antwoord van de woordvoerder van de ambtelijke top van het ministerie, hè nou zeg ik het verkeerd, het antwoord van de staatssecretaris van Milieu: 'Dat stuk van de Unfcc ken ik niet. Maar ik maak me er niet druk over. In Marrakech is afgesproken dat deze projecten wel kunnen. We hoeven alleen maar te kijken of ze de uitstoot van CO² reduceren. Of ze anders niet ook gebouwd zouden zijn is geen officieel criterium. Daar wil ik dus niet op worden afgerekend.'

Kortom: daar schiet het milieu helemaal niets mee op, en de staatssecretaris vindt het prima. Het voorbeeld is overigens weer een fraai geval van wat economen noemen 'de perverse effecten van outputsturing'. Je spreekt een streefgetal af, en later blijkt dat dit allerlei gedrag in de hand werkt dat op zichzelf geen gunstig effect heeft op de werkelijke doelstelling, maar wel bijdraagt aan het halen van de streefcijfers. Ik heb naar aanleiding van het 'afrekenen' van de politie op kengetallen van veiligheid ook al eens beschreven hoe dat soort schijncriteria leidt tot strategisch gedrag waar niemand beter van wordt. Deze staatssecretaris geneert zich er kennelijk niet voor om dat toe te geven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden