Yassin Elforkani kan het nooit goed doen

Hij is de motor achter initiatieven om 'de gematigde islam' uit te dragen in Nederland. Maar Yassin Elforkani heeft als imam/ woordvoerder/ondernemer zoveel petten op dat hij ook twijfel zaait.

Beeld Jiri Büller

Jongerenimam' Yassin Elforkani (32) is gezien en verguisd. Hij predikt verzoening en matiging maar moet als woordvoerder van de islamitische koepelorganisatie CMO 'ook met controversiële mensen op de foto', zoals jongerenwerker Ibrahim Wijbenga over hem zegt. Hij ziet zichzelf als bruggenbouwer, maar verdient als organisatieadviseur ook geld aan de multiculturele frictie. 'Hij is, kortom, zo iemand die het nooit goed kan doen', zegt Wijbenga. 'Dat is het lot van iemand met een uitgesproken profiel. Zo iemand wordt bedreigd en moet worden bewaakt. Daardoor is hij voor de overheid ook een probleemgeval. Zo gaat dat in dit stiekeme land.'

Als islamitische schriftgeleerde sterkt Elforkani niet- of anders-gelovigen in de hoop dat ze ooit harmonieus met moslims kunnen samenleven. 'Als ik de preekstoel oploop en die tweeduizend mensen voor me alleen maar vertel wat ze willen horen, ben ik een onverantwoordelijke imam', zei hij vorig jaar in Trouw. 'Mijn rol is te zeggen waar het op staat.' In lijn met die taakopvatting betoogt hij dat de islam niet statisch is, maar - afhankelijk van tijdsomstandigheden en de maatschappelijke context - verschillende verschijningsvormen kan aannemen. Hij verwijt veel van zijn mede-imams dat ze te veel met de doctrine bezig zijn en met de veronderstelde leefregels van de islam en dat ze daarbij 'de kernwaarden die je moet uitstralen' uit het oog verliezen.

Barmhartigheid

Als het bij Elforkani over de kernwaarden gaat, komt hij al snel te spreken over barmhartigheid, het goede voorbeeld geven en over persoonlijke verantwoordelijkheid. 'Wij gaan niet over anderen, wij gaan over onszelf', is zo'n zin die geregeld in zijn vrijdaggebed opduikt. 'We kunnen de anderen niet veranderen, maar we kunnen wel onszelf veranderen. We kunnen niet van de anderen vragen ons lief te hebben, maar we kunnen wel de ander liefhebben.'

Hij is zich er pijnlijk van bewust dat veel Nederlanders de islam niet (meer) met barmhartigheid associëren, of met die andere kernwaarden. Elforkani kan hun dat niet kwalijk nemen, zei hij in het voornoemde interview in Trouw. 'Ik probeer me soms te verplaatsen in iemand die geen moslim is. Dan zou ik waarschijnlijk ook denken: wat een verschrikkelijke godsdienst. Daarom is het zo belangrijk opnieuw scherp na te denken over ons geloof. We moeten er iets tegenover stellen.'

Dat is, zegt hij, zijn opdracht: er iets tegenover stellen, zodat de samenleving minder prikkelbaar wordt dan ze momenteel is. Hij is verbonden aan drie moskeeën, en steeds grijpt hij het vrijdaggebed aan om zijn toehoorders - onder wie veel jongeren - ervan te overtuigen dat verandering bij henzelf moet beginnen. Dat ze 'er niets van hebben begrepen' als ze zich erover beklagen dat ze bij sollicitaties worden afgewezen terwijl ze weigeren 'hun baard fatsoenlijk te laten trimmen'. En dat ze moeten investeren in zichzelf - tot heil en zegen van de hele samenleving. Met deze boodschappen is Elforkani een graag geziene gast op de Nederlandse televisie - waar hij 'de redelijke islam' mag belichamen.

Beeld .

CV

1982


21 augustus, geboren in Heerhugowaard

1990

Koranschool en Imamopleiding in Meknes, Marokko, (tot 1996)

1997

Mavo, Don Bosco College Amsterdam, daarna opleiding chemisch analist, Nova College, (tot 2004)

2002

Claimbeoordelaar UWV, (tot 2004) daarna handhavingsspecialist DWI, (tot 2006)

2006

Jongerencoach gemeente Amsterdam, (tot 2008)

2007

Islamitische theologie, Al-Azhar Universiteit in Caïro, (tot 2010)

2009

Adviseur bij Vizea

In eigen kring draagt het feit dat Elforkani imam is aanzienlijk bij aan zijn gezag. In het niet-islamitisch deel der samenleving, dat hem van het etiket 'jongerenimam' heeft voorzien, ontleent hij zijn gezag mede aan zijn hoedanigheid van woordvoerder van het Contactorgaan Moslims en Overheid (CMO), dat wordt geacht 380 moskeeën te vertegenwoordigen. 'De verwachtingen die hij als woordvoerder van het CMO bij de Nederlandse instanties wekt, zijn niet altijd realiseerbaar', zegt Arabist/radicaliseringsdeskundige Halim el Madkouri. 'De instanties zijn nog geconditioneerd door de verzuiling: ze willen de vertegenwoordiger van een bevolkingsgroep kunnen bellen. Maar Yassin is geen stamhoofd en geen baas van een zuil. Hij vertegenwoordigt een organisatie van overwegend oude mannen die hem laten begaan zolang hij het goed doet. Hoe dan ook is zijn machtsbasis betrekkelijk smal: bij de Turken hoeft hij niet aan te komen en de Marokkaanse gemeenschap is versplinterd.'

Yassin Elforkani (L) van Contactorgaan Moslims en Overheid omhelst de Egyptische pastoor Jozef. e Kamer wilde in het gesprek met leden van de Egyptische gemeenschap in Nederland hun analyse horen van de onrustige en instabiele situatie in Egypte in 2013.Beeld ANP

Sjiieten 

En dan heeft El Madkouri het nog niet eens over het feit dat de 50 duizend à 90 duizend sjiiieten in Nederland de soenniet Elforkani niet als vertegenwoordiger zullen aanmerken.

Daarbij komt dat Elforkani zichzelf kwetsbaar maakt als belangenbehartiger die tevens ondernemer is. Hij voorziet in zijn onderhoud als partner van een adviesbureau, Vizea, dat overheden en organisaties in het hart van de multiculturele samenleving ondersteunt. In die hoedanigheid kan hij twijfel wekken over de zuiverheid van zijn idealisme. Dat bleek bijvoorbeeld uit een recente publicatie in NRC Handelsblad, waarin werd gememoreerd dat de beleidsadviseur Elforkani in 2012 'een opmerkelijk positief rapport' schreef over het internaat van de Turkse Süleymanci beweging, die bij het CMO is aangesloten. Elforkani erkende naderhand dat de aanvaarding van de opdracht 'frictie gaf'. Jongerenwerker Wijbenga is milder in zijn oordeel over Elforkani's 'vermeende dubbele pet'. 'Hij kan tenslotte niet van de lucht leven.'

Het lot van een zelfbenoemde bruggenbouwer als Yassin Elforkani is dat hij wantrouwen wekt aan beide oevers. Onder radicale moslim-jongeren geldt hij als 'schoothondje van de AIVD', 'subsidiehoer' of 'Charlie Elforkani'. 'Moge Allah hem vernederen en breken', zei een van hen in reactie op een YouYube filmpje van Elforkani als adviseur van het Nederlandse leger. 'Die man is een pure monafiq' (iemand die zich voordoet als moslim, red.). In het anti-islam kamp wordt hij verdacht gemaakt als wolf in schaapskleren. 'Zijn belangrijkste vaardigheid is zichzelf en de islam verkopen', schreef een reaguurder in reactie op een loftuiting van Arabist Jan Jaap de Ruiter aan het adres van Elforkani op de site The Post Online. Een ander discrediteerde Elforkani als 'een fan van islamgeleerde Al-Qaradawi, een kwaadaardige Jodenhater.'

Heimweemoskee

Nederland telt ongeveer 450 moskeeën. De meeste daarvan bevinden zich in de Randstad, waar het gros van de circa 1 miljoen moslims in Nederland woont. Ter vergelijking: er zijn in Nederland 1.500 rooms-katholieke kerken en zo'n 2.000 protestantse kerken in gebruik. De eerste moslims in Nederland werkten hun religieuze plichten af in zogenoemde schuilmoskeeën: niet als zodanig herkenbare gebedshuizen die waren ondergebracht in leegstaande kantoren, garages, tramremises of schoolgebouwen. In de jaren '80 verrezen de eerste nieuwbouw-moskeeën. Steeds vaker breken de moskee-architecten met de traditionele bouwstijl. De Haarlemse Selimiyemoskee, met een zelfdragende glazen koepel, is zo'n moderne variant.

'Zoiets laat geen mens onberoerd', zegt Wijbenga. 'Het is voor een gelovige heel intimiderend om van een geloofsgenoot, hoe radicaal ook, te moeten horen: 'je bent niet van ons'. Ik vraag me echt af wanneer bij hem het elastiekje knapt. En wie zal hem opvolgen? Iemand die nauwelijks Nederlands spreekt?'

'Yassin staat heel hoog aangeschreven binnen de Marokkaanse gemeenschap', verzekert Abdellah Belhaj, een collega van Elforkani in de tijd dat die bij de afdeling Handhaving van de gemeente Amsterdam werkte. Zijn mooie reputatie komt, denkt Belhaj, vooral voort uit Elforkani's communicatieve gaven. 'Als ik met een jongere praat, is het meteen afstandelijk. Maar Yassin wil zo iemand echt leren kennen. Hij converseert niet, nee: hij práát. Hij toont belangstelling. Een thema dat daarbij steeds terugkomt is: elk van je handelingen heeft gevolgen - goede of slechte. Wees je daarvan bewust.'

Minaret

In islamitische landen wordt de minaret vijfmaal daags gebruikt voor de oproep tot gebed. In Nederland hebben de meeste minaretten vooralsnog louter een decoratieve functie. Daarin lijkt verandering te komen. In 2013 stelde de EO vast dat vanaf twaalf minaretten dagelijks of wekelijks de azan - gebedsoproep - weerklinkt. Bij 42 moskeebesturen zou 'de wens leven' om dagelijks op te roepen tot gebed. De Grondwet waarborgt dit recht. Gemeenten mogen echter eisen stellen aan het tijdstip, de frequentie en het volume van de azan.

Geruststellen 

Een andere oud-collega, die zo'n tien jaar geleden met Elforkani huisbezoeken aflegde om de rechtmatigheid van uitkeringen te controleren, heeft destijds ervaren hoe effectief hij spanningen kon wegnemen. 'Uiteraard waren we haast nergens welkom, maar Yassin wist de mensen heel goed gerust te stellen. Hij legde het doel uit van ons bezoek, maakte een praatje en sloeg niet meteen aan het controleren. Wat hem ook werd toegevoegd: hij werd nóóit kwaad. Dat werkte heel goed.'

De oud-collega stelt ook vast dat Elforkani de publiciteit niet mijdt. 'De huisbezoeken waren toen een nieuw fenomeen. Dat gaf veel gedoe, over de privacy en dergelijke. Het publiek moest dus goed worden geïnformeerd en daarvoor stelde Yassin zich graag beschikbaar.' IJdelheid speelt bij die gretigheid geen rol, zegt Abdellah Belhaj. 'Hij doet wat goed is voor de maatschappij. Dát is zijn voornaamste drijfveer. Hij loopt niet naast zijn schoenen, hij loopt hooguit te hard.'

Abderrahmane Sabili behoorde midden jaren tachtig met Yassin Elforkani en diens gezinsleden tot de kleine Marokkaanse gemeenschap in Heerhugowaard. 'Het was een geweldige tijd', zegt Sabili. 'De enige muur die er was, hadden we zelf opgetrokken, met onze onwil om in de samenleving te investeren. Maar dat zag ik als kind natuurlijk niet. Ik herinner me slechts dat ik welwillend werd toegeknikt als ik in mijn djellaba (traditioneel Marokkaans gewaad, red.) naar de moskee liep voor de afsluiting van de Ramadan. 'Kijk, daar loopt een jongetje in een pyjama', zei een jeugdige dorpsgenoot een keer tegen zijn moeder. In die vaststelling lag niets negatiefs besloten.'

De jonge Yassin in Heerhugowaard, waar hij opgroeide.Beeld .

Daïf

Sabili (38) zag de vijf jaar jongere Elforkani als zijn kleine broer. 'Maar qua islamkennis is hij nu mijn oudere broer.' Als kinderen deelden ze een grote belangstelling voor de Koran. Bij Elforkani was dat nog wel verklaarbaar: zijn vader en grootvader waren imams. 'Maar bij ons thuis kende niemand de Koran', zegt Sabili. 'Mijn vader was analfabeet.' Een cassettebandje met een preek van de imam van Mekka compenseerde dat gemis. 'Ik luisterde daar eindeloos naar, zonder er veel van te snappen. Voor mij was die imam een rockster.' Elforkani's vader moedigde Sabili aan zich verder op de Koranstudie toe te leggen. 'Yassin en ik deden, als enige kinderen in onze omgeving, mee aan Koranwedstrijden, waar we op onze tekstvastheid en zangkwaliteiten werden beoordeeld.' Elforkani mocht zich op zijn achtste Daïf noemen: iemand die de Koran uit zijn hoofd kent. Van zijn tiende tot zijn veertiende bezocht hij een Koranschool in Marokko. 'Toen hij terugkwam, was hij geen concurrent meer maar een overwinnaar.'

'Met tien imams als Yassin zou er veel ten goede kunnen veranderen', denkt Arabiste Halim el Madkouri. 'Maar ook in zijn eentje heeft hij een grote bijdrage geleverd aan positieve ontwikkelingen - al zijn die voor een buitenstaander niet altijd goed waarneembaar. Anders dan 10, 15 jaar geleden woedt binnen de Marokkaanse gemeenschap echt een debat. Het besef dringt door dat dit geen islamitisch land is en dat dit nooit een islamitisch land zal worden. Er ontstaat begrip voor de angstgevoelens bij veel Nederlanders. En moslima's maken zich los van geloofsdwang. Daarmee zijn we er natuurlijk nog lang niet. Maar we hebben mensen nodig die oprecht geloven dat verandering mogelijk is, dat je zowel moslim als Nederlander kunt zijn. Bij die ontwikkeling zijn mensen als Yassin onontbeerlijk.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden