'Xtc-light' is helemaal niet zo light

De designerdrug 4-FA (vaak 4-FMP genoemd) is populair in het uitgaansleven. De uitwerking ervan is vrij mild, maar juist daarin schuilt het gevaar. Gebruikers nemen bij of combineren het middel met andere drugs of alcohol. Tijd voor een verbod?

Drie pillen van de drug 4-FA. Beeld ANP

De hele avond 'op het randje' zweven: zo beschrijven gebruikers de almaar populairder wordende drug 4-FA. Het randje - de schemerzone waarin de effecten tintelend opkomen maar nét niet inslaan - is een voorbode van wat komen gaat, maar bij 4-FA soms nooit komt. En dan ga je bijnemen, vertellen de gebruikers. Neem je te snel en te veel. Of combineer je het met andere drugs, terwijl dat sterk wordt afgeraden. En dan gaat het soms mis.

Te vaak en te hevig mis, vinden het Trimbos-instituut en verslavingsinstelling Jellinek. Zij zitten samen met het ministerie van Volksgezondheid in een adviescommissie die vandaag voor het eerst samenkomt voor een risicoschatting van 4-FA (voluit: 4-Fluoramfetamine). De kans bestaat dat het op de Opiumlijst met verboden middelen terechtkomt.

Trimbos en Jellinek trokken begin september aan de bel over 4-FA. Ze waarschuwen dat de relatief nieuwe drug niet alleen voor knallende koppijn kan zorgen, maar ook voor hartproblemen en hersenbloedingen. De instanties zeggen dat deze zomer meerdere mensen in het ziekenhuis belandden na het gebruik van 4-FA. Meerdere sterfgevallen na het gebruik ervan worden momenteel onderzocht.

Volgens de Monitor Drugsincidenten, die ambulancediensten, ziekenhuizen, politieartsen en EHBO-organisaties bijhouden, waren er vorig jaar 184 incidenten met de drug. Eind juli van dit jaar waren dat er al 132.

Volgens het Trimbos wordt 4-FA van alle drugs het vaakst gecombineerd met andere drugs of alcohol. Bij alle incidenten was sprake van zo'n combinatie of een overdosering.

Over de designerdrug is nog maar weinig bekend, terwijl het middel de laatste jaren een vaste waarde in het uitgaansleven is geworden. Vorig jaar werd er meer 4-FA bij drugstestpunten aangeboden dan in alle voorgaande jaren bij elkaar. Je kunt het online kopen, maar ook van dealers. De drug is voor een paar euro per pil, capsule of in poedervorm verkrijgbaar.

'Over de effecten van 4-FA op de lange en middellange termijn is niets bekend', zegt Trimbos-onderzoeker Daan van der Gouwe. 'Door de ernstige aard van de incidenten kunnen we niet meer zeggen dat dit middel minder schade geeft dan drugs die wel verboden zijn. Een kwalificatie als xtc-light is dus misleidend. Het zit er dik in dat 4-FA onder de Opiumwet gaat vallen.'

Voorlichting

Veel gebruikers begrijpen dat de instanties ervoor waarschuwen, maar geloven niet in een verbod. Zij pleiten voor legalisering én betere voorlichting over de juiste dosering van de drugs. Instanties als de Jellinek-kliniek en het Trimbos-instituut twijfelen zelf ook of 4-FA per se op de Opiumlijst moet belanden, net als in Duitsland en het Verenigd Koninkrijk. Ze erkennen dat het lastig is om te bepalen of een incident door het middel zelf komt, of door het gebruik.

Een verbod is sowieso niet oplossing, vindt Trimbos-onderzoeker Van der Gouwe. 'Voor het gebruik zal het niet veel uitmaken, dat weten we van andere drugs. Als je het verbiedt, verdwijnt het in de underground-scene. Vanuit monitoringoogpunt is er ook wat voor te zeggen om het gewoon in de gaten te houden, zonder dat je het gelijk gaat verbieden.'

Charles Dorpmans van verslavings-instelling Novadic Kentron denkt ook niet dat 4-FA bij een verbod zal verdwijnen - 'Drugs zijn gewoon lekker, dat weten wij ook wel' -, maar denkt dat het in ieder geval een goed signaal zou zijn. 'We horen nu te vaak: het is legaal, dus het zal wel veilig zijn.'

Dat een plek op lijst 1 van de Opiumwet niet zaligmakend is, toont de immer prominente plek van xtc in het uitgaansleven. Xtc is verboden, maar vormde in 2015 nog altijd 60 procent van de twaalfduizend samples die gebruikers aanboden bij drugstestpunten.

Ook omdat producenten in het geheim moeten opereren, en dus met niks of niemand te maken hebben, konden zij xtc-pillen de laatste jaren steeds sterker maken. Wie daar niet blij mee was, stapte vaak naar iets anders over: 4-Fluoramfetamine.


Martin (28): 'Veel mensen hebben geen benul'

'De eerste keer dat ik het gebruikte, was ik samen met een vriendin, die acuut een soort migraine kreeg. Toen was ik voornamelijk voor haar aan het zorgen. De tweede keer gebeurde er wel wat, ik voelde wel wat, maar ik bleef tegen het randje aanhikken. Ik vond het, al met al, niet de moeite waard.

'Ik geloof best dat er nare problemen aan 4-FA kleven, maar dat komt ook doordat veel mensen geen benul hebben wat ze allemaal naar binnen tikken. Dat mensen het met xtc combineren, daar snap ik echt helemaal niks van. Beide drugs werken op dezelfde receptor in je hersenen, dus die krijgt dan een dubbele opdonder.

'We moeten niet zo krampachtig doen over drugs, illegaal maken werkt niet. Xtc is verboden, maar in Amsterdam staan elk weekend een paar duizend man te feesten op die pillen. Niets is zo vindingrijk als een mens die naar de klote wil.'

Martin. Beeld An-Sofie Kesteleyn/de Volkskrant

Luna (20): 'Iedereen combineert het met xtc'

'Ik ging super bad op 4-FA. Ik was op een Koningsdagfestival en voelde me zo kut. Ik was emotioneel, had hoofdpijn en buikpijn. En ik was een soort van angstig, omdat het de hele tijd leek alsof hij insloeg, en dan weer niet. Later nam ik nog een halfje xtc, wat overigens iedereen doet. Maar dat hielp voor geen meter.

'Ik ga 4-FA zelf niet meer gebruiken, maar vind niet dat het moet worden verboden. Drugs is iets normaals, net als seks. Daar moet je niet geheimzinnig over doen. Als je voor legalisering kiest, hoeven mensen niet meer zo sneaky te dealen. Dan zijn er minder problemen met vervuilde drugs, of met toeristen die ineens witte heroïne krijgen als ze coke kopen.

'Er zitten nu eenmaal risico's aan drugs, maar veel mensen hebben daar schijt aan. Ik ook. Er is weleens een vriendin van me op de intensive care beland, maar dat is niet iets dat me weerhoudt. Je moet het gewoon verstandig gebruiken.

'Soms ben ik na het slikken van xtc een weekje heel somber. Ga ik dingen denken als 'ik kan maar beter ophouden met leven'. Dan vraag ik me weleens af of die drugs het waard zijn. Maar dan sta ik met zo'n topgevoel op een festival en dan denk ik: ja hoor, zeker waard. In het dagelijks leven reik je dat level van geluk gewoon bijna nooit.'

Luna. Beeld An-Sofie Kesteleyn/de Volkskrant
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.