Xi krijgt steeds meer trekjes van Mao

De macht van Xi Jinping

De laatste keer dat China zo ademloos een leider volgde, was in de Mao-tijd. Toen was er het Rode Boekje, de huidige leider Xi Jinping heeft een geel exemplaar. En opvolgers dienen zich niet aan.

Applaus van Chinese journalisten voor president en partijleider Xi Jinping tijdens een bezoek aan het Volksdagblad in Peking. Beeld ap

Volksvertegenwoordigers uit Tibet uitten hun 'dankbaarheid' aan de Chinese partijleiding vorige week met buttons waarop president en partijvoorzitter Xi Jinping te zien was. Gedragen op hun hart, aldus persbureau Xinhua. De speldjes waren het gesprek van de dag op het Volkscongres in Peking, de jaarlijkse vergadering van het Chinese parlement die ook deze week nog voortduurt.

Vlak voor dit belangrijkste politieke moment van het jaar kwam ook Verstand en Wijsheid op de markt. Dit is een must-have geel boekje met citaten. Van Xi, niet van Mao Zedong. Ook de Grote Roerganger is recent uit de mottenballen gehaald, met een herdruk van zijn instructie uit 1949. Xi heeft alle partijleden opgedragen deze 'Werkmethoden van Partijcomités' te bestuderen. Daarin pleit Mao voor een harde aanpak: 'Vuisten ballen maar niet stevig knijpen geeft geen enkele grip.'

Ondoorgrondelijke dubbelzinnigheid

Leer deze lectuur van buiten en straal loyaliteit uit, al dan niet met buttons: dat vinden Chinese politici het veiligste in deze onzekere tijden. Op dit moment weten ze niet goed waar ze aan toe zijn met Xi, want zelfs in de communistische traditie van geheimhouding en verborgen agenda's is deze partijleider een grootmeester in ondoorgrondelijke dubbelzinnigheid. 'Twijfel zaaien onder je vijanden is een beproefde tactiek. Het marxistisch-leninistische systeem waar Xi voor staat, heeft intern genoeg tegenstanders', zegt de Engelse China-kenner Kerry Brown. Volgende maand verschijnt zijn boek CEO, China over de opkomst van Xi.

'De partij hoopt met Xi door een periode van bedreigingen en potentiële onrust heen te komen, zodat de socialistische Volksrepubliek het langer uithoudt dan de uiteengevallen Sovjet-Unie. Dus benadrukt Xi de ideologie en partijdiscipline, onderwerpen die zijn voorgangers verwaarloosden', aldus Brown. In eigen gelederen houdt Xi met zijn anticorruptiecampagne even hard huis als buiten de partij, waar dissidenten, activisten en advocaten in grote aantallen monddood zijn gemaakt. Zijn bewind begon met maatregelen die de rechtsstaat moesten verbeteren, nu regeert ironisch genoeg de angst. Brown: 'Dat schept onzekerheid en dat is een manier om alles onder controle te houden. Zo verhult de partijleiding dat de top wellicht zwakker is dan we denken'.

De buttons van de volksvertegenwoordigers uit Tibet. Beeld AP

'Wil je trouwen, neem dan een man als Xi!'

Een stortvloed van propaganda zet Xi neer als het toonbeeld van stevige autoriteit en als een geliefde vader-figuur. 'Wil je trouwen, neem dan een man als Xi!', is een gezongen hartekreet onder een goedkope beat, populair bij nationalistische dames van middelbare leeftijd. Er zijn ook clipjes met rapmuziek, opera en zelfs een Engelstalige meezinger. De boodschap is hezelfde: met Xi lukt China alles. 'Die verafgoding begon ongetwijfeld als tactiek van de partij hem als sterke man neer te zetten, maar ik vraag me onderhand af of de partij zelf wel bestand is tegen de ambities van een opkomend autocraat', aldus Brown.

Wie niet vooroploopt in het wedstrijdje adhesie betuigen aan Xi, krijgt te maken met populistische staatsmedia zoals de Global Times, die fake-nieuws brengt door de woorden van trouwhartige partijbaasjes te verdraaien tot 'kritiek' op Xi. Over echte nieuwsonderwerpen mag niet worden geschreven: de lijst verboden onderwerpen, variërend van smog, de defensiebegroting en het persoonlijk vermogen van de leiders, is dit jaar langer dan ooit en de internetcensuur is extreem streng. Wat wel mag van het propagandabureau: 'Versla grondig Xi Jinpings deelname - benadruk reacties.'

Xi Jinping, de nieuwe Mao?

Officieel mogen politieke leiders in de Chinese eenpartijstaat niet worden vereerd, maar rond de Chinese president en partijleider Xi Jinping is een stevige persoonsverheerlijking gegroeid. Bekijk dit overzicht in een scrollverhaal in woord, beeld en communistische propaganda-rap.

Promotiecircus

Die zijn zonder uitzondering positief. Het kleinste politieke inschattingsfoutje betekent einde carrière, zeker nu de cyclus van verjonging in de communistische partij dit jaar op gang komt. Overal benoemen partijorganisaties nieuwe leiders. Dit zenuwachtige promotiecircus culmineert eind 2017 in het Negentiende Partijcongres, als de meerderheid van het huidige Politburo en Centraal Comité met pensioen gaat. Nu zitten daar nog veel partijleden die schatplichtig zijn aan Xi's voorgangers, dus moet Xi zo veel mogelijk gelijkgezinden benoemd zien te krijgen. Pas dan kan hij in zijn tweede termijn, die tot 2023 duurt, echt ongehinderd zijn stempel op China drukken.

Vandaar dat er tijdens het Volkscongres wordt gekeken naar veelbelovende leiders van provinciale delegaties, burgemeesters van belangrijke steden en topmanagers van staatsbedrijven. Dat zijn bestuurlijke dubbelfuncties die worden bekleed door partijbonzen in opkomst, die er straks echt toe kunnen doen in het spel om de macht. Wie met wie wordt gezien, wie zijn nek uitsteekt met een kritische opmerking: normaal voeden kleine signalen intense speculaties over wie opvalt en wie afvalt.

Onder de vorige partijleiding werd op dit moment in de machtscyclus, halverwege de rit, al duidelijk dat Xi was uitverkoren. Nu, een dik jaar voor Xi's tweede termijn begint, is er geen enkele duidelijkheid over kanshebbers die straks op het toppunt van zijn macht met hem zullen werken, laat staan over een opvolger voor Xi zelf. Wie weet blijft hij na 2020 gewoon doorgaan. Brown maakt zich zorgen over het feit dat er taal noch teken is van een nieuwe generatie elitepolitici. 'Als er niet snel een paar geloofwaardige persoonlijkheden bovenkomen, hebben we met een rasechte Chinese alleenheerser te maken.'

Borden met de beeltenissen van Xi en Mao. Beeld AP

De laatste keer dat China zo ademloos een leider volgde, was in de Mao-tijd, toen er een Rood Boekje was en Mao-buttons golden als symbool van onvoorwaardelijke trouw. Fanatieke maoïsten prikten het speldje door de huid van hun borstkas. Dan was de Voorzitter dichter bij hun hart. De persoonsverheerlijking mondde uit in rampzalige uitbarstingen van politiek geweld. Om herhaling te voorkomen deed de partijleiding na Mao's dood het ophemelen van leiders in de ban.

Onder Xi maakt de persoonlijkheidscultus een onverklaarbare en zeer omstreden comeback. Amateur-videoclipjes waarin Xi als nieuwe Mao wordt geprezen, worden door de Chinese censor geblokkeerd. Zelfs Xi-buttons liggen te gevoelig. Dat hebben de Tibetaanse delegatieleden, die zeiden dat ze 'al sinds de Mao-tijd' met buttons hun toewijding uitdrukken, gemerkt. De censor wist niet hoe hard ze alle berichtgeving over speldjes van het internet moest poetsen. Nu zit de Tibetaanse delegatie buttonloos bij de vergaderingen.

Hangers met de beeltenissen van Xi en Mao. Beeld reuters
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.