Wurgficussen

Het verleden wilde in het geschiedenislokaal van mijn HBS maar niet tot leven komen. Ook een ficus kwijnde er weg in de sigarenrook....

Mediterend onder een bodhi werd prins Siddharta vijfentwintig eeuwen geleden verlicht. Een wereldreligie was geboren en bij geen boeddhistische tempel ontbreekt nu een bodhi. Een stekje van de oorspronkelijke boom, inmiddels een knoest van 2200 jaar, is de meest vereerde boom van Sri Lanka. Hindoes zien de bodhi als een incarnatie van de god Vishnu, terwijl de verwante banyan symbool is voor Shiva en het eeuwige leven.

Ondanks de band met het 'vreedzame' boeddhisme is de bodhi een meedogenloze moordenaar. Het kiemplantje omhelst een andere boom met een wirwar van wortels, die binnen luttele jaren versmelt tot een strak zittend korset waarbinnen de gastheer wegkwijnt. Ruïnes worden op vergelijkbare wijze overwoekerd. En in Bangkok zie je hoe de grachtwallen en belendende percelen door bodhi's worden gekraakt.

De strategie van de banyan bestaat uit het omlaag werpen van luchtwortels vanaf de zijtakken. Na verankering in de bodem verdikken ze tot boomstammen die de in de breedte uitdijende boom schragen. Bij de Indus stuitte Alexander de Grote op zo'n boom waaronder een leger kon bivakkeren. In Madras bood één banyan koelte en schaduw aan de duizenden die er kwamen voor de spirituele boodschap van de Theosofische Sociëteit.

Een verwante 'waringin' - ook afgebeeld op het wapen van Indonesië - veroverde in het Thaise Phimai een halve hectare. De mensen laten er als offerande visjes en schildpadjes los in een sloot. Waarzeggers en handlezers hebben hun stalletje in het schemerdonker tussen de knoestige takken en wortels. De geesten voel je in de lucht hangen, als de elfen en kobolds in de wouden van de Duitse romantiek. Maar Goethes concept van de boom - wortels, één stam en zijtakken met bladeren - staat hier op losse schroeven. Waar de stam ophoudt en de wortel begint, is onduidelijk. Niet één stam, wel honderden. Zoals zo vaak worden in het oosten je westerse waarden meedogenloos op de proef gesteld.

De ficus hoort bij de tropen en weinig soorten gedijen in de gematigde streken. Rome werd nog gesticht nadat het drijvende wiegje van Romulus en Remus bleef steken in de wortels van een Ficus ruminalis. Maar met zijn grillige wildgroei kon hij niet wortelen in de christelijke cultuur. Typerend is dat het blad van de vijgenboom - Ficus carica - juist symbool werd van de vervreemding van de natuur.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden