WTO-handelstop mag gerust mislukken

‘We kunnen deze ronde niet laten mislukken. Dat zou een gemiste kans zijn, in het bijzonder voor de armen’, zei de Amerikaanse president George Bush woensdag na afloop van een ontmoeting in Wenen met José Manuel Barroso....

Olav Velthuis

Met ‘dit’ en ‘dat’ doelden Barroso en Bush op de handelstop die volgende week in Genève wordt gehouden. Handelscommissarissen en ministers van Economische Zaken moeten bevorderen dat rijke landen collectief de miljardensubsidies aan hun rijke boeren verlagen. Idem dito voor de torenhoge tariefmuren waarmee zij landbouwproducten uit ontwikkelingslanden buiten de deur proberen te houden. In ruil daarvoor moeten diezelfde ontwikkelingslanden – met name de opkomende landbouwmacht Brazilië – zijn markten openen voor handelswaar uit het Westen.

Zowel Bush als Barroso zeiden in Wenen overtuigd te zijn van een succesvol resultaat. Maar de wens lijkt de vader van de gedachte, want de onderhandelingen zitten vooralsnog muurvast. Alhoewel de 149 WTO-lidstaten er alles aan zullen doen dat te verhullen, is de kans groot dat de gesprekken volgende week geen noemenswaardige vooruitgang opleveren.

Staat de toekomst van de wereldhandel daarmee op het spel? Zijn arme boeren in ontwikkelingslanden – die oorspronkelijk de inzet waren van de onderhandelingen – voor de zoveelste keer de klos?

Een mislukking van de top heeft economisch weinig gevolgen, hoewel de onderhandelaars anders willen doen geloven. Zij verwijzen naar onderzoek van de Wereldbank uit 2003, waaruit zou blijken dat een nieuw handelsakkoord 140 miljoen armen boven de armoedegrens zou trekken. Volgens de modellen krijgt de wereldeconomie een impuls krijgen van 832 miljard dollar. Niet te versmaden, lijkt het. Zeker omdat het grootste deel daarvan bij ontwikkelingslanden zou terechtkomen.

Maar het afgelopen najaar brachten de Wereldbank-economen dat getal terug naar 287 miljard dollar. Rekenfoutje, sorry.

En dat is dan wel in het beste (lees: volstrekt onwaarschijnlijke) scenario dat de wereldhandel in een keer helemaal wordt vrijgegeven. In het realistische scenario is de economische impuls van een nieuw handelsakkoord 96 miljard dollar. Om een idee te geven: de totale omvang van de wereldeconomie bedraagt meer dan zestigduizend miljard euro.

En nog iets: van die 96 miljard valt het grootste gedeelte eigenlijk toch toe aan de rijke landen, niet aan de armen. De Amerikaanse handelseconoom Frank Ackerman becijferde dat een handelsakkoord de gemiddelde inwoner van een ontwikkelingsland niet meer dan een paar euro per jaar extra oplevert. Die euro’s komen dan ook nog vooral terecht in Argentinië, Brazilië en India; ontwikkelingslanden die toch al hard groeien. Volgens Ackerman zullen andere ontwikkelingslanden, als Mexico, Bangladesh, en veel Afrikaanse landen, er juist op achteruit gaan door een nieuw handelsakkoord.

Een mislukking van de handelstop volgende week zal voor de wereldeconomie en voor de positie van arme landen dus nauwelijks uitmaken. Ook zal de pleuris niet uitbreken in de wereldhandel: de huidige WTO-regels – vele duizenden pagina’s dik – blijven gewoon in werking. Wie zich niet aan die regels houdt, kan voor het WTO-gerecht worden gesleept.

Toch kan het mislukken van de top via een omweg toch nog nadelige gevolgen hebben. Want landen zullen, nog vaker dan zij nu al doen, bilateraal aan het onderhandelen slaan. Dat maakt de wereldhandel een stuk onoverzichtelijker; de Indiase handelseconoom Jagdish Bhagwati spreekt al laatdunkend van een spaghettikom aan regionale handelsverdragen.

Het gevaar bestaat verder dat kleine landen daarbij het onderspit delven omdat zij tegenover grote economieën als die van de EU en de VS simpelweg onvoldoende onderhandelingsmacht hebben.

Bovendien zal de legitimiteit van de WTO een flinke deuk oplopen door een mislukking. Dat kan op zijn beurt ruim baan geven aan de protectionistische sentimenten die momenteel toch al aan de winnende hand zijn in de wereldeconomie.

Olav Velthuis

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden