Analyse G7

Wrevel en ongenoegen: door de Amerikaanse importheffingen is G7 een G6+1 geworden

De ministers van Financiën van de zeven landen in Canada, 1 juni 2018. Beeld REUTERS

De Amerikaanse importheffingen op staal en aluminium hebben dit weekend tot onbegrip en ongenoegen geleid bij de andere leden van de G7, de club van belangrijkste ontwikkelde landen. In een slotverklaring zaterdag werd gezegd dat de ‘door de Verenigde Staten aan zijn vrienden en bondgenoten opgelegde tarieven de vrije handel en het vertrouwen in de wereldeconomie ondermijnen’.

De bijeenkomst in Canada van de ministers van Financiën van de zeven landen, plus hun centrale bankiers, zou eigenlijk gaan over emancipatie en vrouwenrechten. Maar de door de Amerikanen ontketende handelsoorlog bepaalde de sfeer en de agenda. De wrevel vormt de opmaat voor de jaarlijkse top van regeringsleiders, vrijdag en zaterdag in Canada, waar ook Trump wordt verwacht.

De Franse minister van financiën Bruno Le Maire zei dat het een ‘gespannen en lastige’ samenkomst was geweest. ‘Ik zou zeggen dat het eerder een G6+1 was dan een G7’, zei hij.

Maar Trump hield per tweet voet bij stuk. ‘De Verenigde Staten moeten, eindelijk, eerlijk worden behandeld met Handel!’

Verraad

Met name Canada, gastheer van de G7, uitte de afgelopen dagen grote zorgen over wat voelt als het verraad van zijn grote buurman. Premier Justin Trudeau noemde de tarieven ‘volkomen onacceptabel’ en ‘een belediging voor het langlopende verbond tussen Canada en de Verenigde Staten’. Hij refereerde expliciet aan Canadese en Amerikaanse soldaten die, ‘op de stranden van Normandië en in de bergen van Afghanistan’, samen hebben gevochten en samen zijn gesneuveld.

Maar Trump kijkt niet verder dan het scorebord: de handelsbalans. In Trumps ogen ben je als land een loser als je een handelstekort hebt (en dus meer importeert dan exporteert). Met tariefmuren, die de import duurder maken, wil hij die stand corrigeren. Als dat op een handelsoorlog uitdraait, dan is dat maar zo: hij heeft liever vijanden van wie je kunt winnen dan vrienden van wie je verliest. ‘Als je bijna 800 miljard per jaar achterstaat met Handel, dan kun je een Handelsoorlog niet verliezen!’, twitterde hij zaterdag. ‘We zijn jaren door andere landen afgezet. Tijd om slim te worden!’

Concrete doelwitten

Staal en aluminium zijn Trumps belangrijkste concrete doelwitten, want dat had hij beloofd aan de inwoners van de Rustbelt. Beide metalen worden veel meer geïmporteerd dan geëxporteerd, met gesloten fabrieken tot gevolg.

Bovendien vindt Trump dat de nationale veiligheid in het geding is: staal en aluminium zijn nodig om tanks en oorlogsschepen en vliegtuigen te bouwen. Dus wil hij niet afhankelijk zijn van andere landen (dat er in die voertuigen duizenden andere elementen zitten die niet in Amerika worden gemaakt, laat hij even buiten beschouwing). Deze redenering dient meteen als rechtvaardiging van de heffingen: alleen met een beroep op de nationale veiligheid staat de WTO importtarieven toe.

Trump richtte zich niet alleen op China, dat de metalen tegen spotprijzen op de wereldmarkt brengt, maar op andere leveranciers – dus ook Europa, en zijn buurlanden Canada en Mexico. Voor die laatste twee is de Trumpiaanse redenering onbegrijpelijk: De Verenigde Staten verkopen meer staal aan Mexico en Canada dan andersom. De Amerikaanse staalbalans ten opzichte van die buurlanden is dus al positief (voor aluminium ligt dat anders: Canada is een grote netto-leverancier van aluminium).

Dat onbegrip vertaalden de Mexicanen en Canadezen in vergeldingsmaatregelen. Mexico gaat belastingen heffen op Amerikaans varkensvlees, kaas en druiven, Canada op staal, aluminium, pizza’s, yoghurt, whiskey en tafelkleden. Dat zijn gerichte economische projectielen. De boeren en staalmakers die erdoor geraakt zullen worden wonen in typische Trump-staten. Net als de Europese Unie hoopt Mexico zo de politieke steun voor Trumps protectionisme te verzwakken.

Heronderhandelen

Door de escalatie is grote druk komen te staan op Nafta, het in 1994 van kracht geworden vrijhandelsverdrag tussen Canada, Mexico en de Verenigde Staten, de moeder aller Amerikaanse vrijhandelsverdragen, een van de kiemen van de Wereldhandelsorganisatie, en een steunbeer van de neoliberale ideologie. Als Nafta afbrokkelt, kan het hele bouwsel in elkaar storten.

Dat vindt Trump niet per se erg. Tijdens zijn verkiezingscampagne noemde Trump Nafta ‘de slechtste handelsdeal in de Amerikaanse geschiedenis’. Trump bouwde zijn protectionistische plannen rond dit belangrijke symbool: hij zou Nafta gaan heronderhandelen.

De Amerikanen hebben in juli vorig jaar een lijst eisen opgesteld waarvan de samenvatting zeventien kantjes beslaat. Eigenlijk wilde de regering-Trump een dezer dagen tot een deal komen, om die nog dit jaar door het Congres te kunnen krijgen (de verkiezingen zijn dit najaar, en dan kan alles weer anders zijn). Maar de deal ging niet door, zei Trudeau vorige week, omdat de Amerikaanse vice-president er te elfder ure een ‘zonsondergangsclausule’ in wilde hebben: de handtekeningen onder de deal zouden maar voor vijf jaar gelden. Dat weigerden de Canadezen. Een handelsakkoord met zo’n korte garantietermijn werkt niet, omdat bedrijven voor het nemen van investeringsbeslissingen meer zekerheid nodig hebben.

'Flexibiliteit mogelijk'

De onderhandelingen over nieuwe Nafta-voorwaarden gaan nog door. ‘Het feit dat we een tariefbesluit hebben genomen wil niet zeggen dat er geen onderhandelingen kunnen plaatsvinden’, zei de Amerikaanse minister van Handel Wilbur Ross vorige week. Volgens hem is er ook nog ‘flexibiliteit mogelijk’, waarmee het lijkt dat hij de tarieven als een wapen ziet om zijn onderhandelingspartners tot nieuwe concessies te dwingen.

Wat dat voor Nafta en de WTO betekent zal de komende maanden duidelijk worden. Trudeau zei vorige week al dat Nafta niet heilig is. ‘Beter geen deal dan een slechte deal.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.