Wrakken drie marineschepen op mysterieuze wijze verdwenen uit Javazee

In 1942 zijn ze gezonken, tijdens de befaamde Slag in de Javazee. In 2002 zijn ze door duikers met sonarapparatuur teruggevonden. Maar nu zijn ze op mysterieuze wijze verdwenen. De wrakken van de Nederlandse oorlogsbodems Hr. Ms. De Ruyter en Hr. Ms. Java liggen niet meer waar ze lagen. Een derde wrak, de Hr. Ms. Kortenaer, zou 'gedeeltelijk' zijn verdwenen.

De torpedojager Hr. Ms. Kortenaer Beeld ANP

Wat er met de schepen is gebeurd, weet het Nederlandse ministerie van Defensie niet. Maar in een toelichting sprak het ministerie van 'grafschennis' en suggereert daarmee dat mensen de hand hebben gehad in de verdwijning. De schepen gelden als oorlogsgraven, omdat zij de laatste rustplaats zijn voor de honderden bemanningsleden die omkwamen.

De gezonken kruisers, en de kleinere torpedobootjager Hr. Ms. Kortenaer, werden op 1 december 2002 in de buurt van het eiland Bawean ontdekt door duikers die op zoek waren naar de Britse kruiser Exeter. Dat schip had meegevochten in dezelfde slag. De duikers vonden Hr. Ms. De Ruyter op 69 meter diepte, scheefgezakt op de zeebodem.

De schepen waren een onderdeel van een klein internationaal eskader waarmee de Nederlandse Schout-bij-Nacht Karel Doorman probeerde tegenstand te bieden aan een oprukkende Japanse vloot. De Japanners waren in alle opzichten superieur. Ze hadden meer en grotere schepen, zwaardere kanonnen en betere torpedo's. Doorman had bovendien de handicap dat zijn eskader uit diverse nationaliteiten bestond, die elkaars signalen niet altijd begrepen.

Karel Doorman is onsterfelijk geworden door de woorden 'Ik val aan, volg mij', waarna hij heldhaftig de Japanse overmacht tegemoet zou zijn gevaren. In werkelijkheid riep hij iets anders. Zijn laatste bevel was: 'All ships follow me!' Hij deed dat om orde te scheppen in de chaos, omdat de schepen van zijn eskader in de verwarring van het gevecht alle kanten opvoeren.

Karel Doorman ging op 27 februari 1942 met zijn schip ten onder, samen met 345 bemanningsleden. Op de Java kwamen 491 van de 512 opvarenden om. In totaal vonden tijdens de slag 915 Nederlandse marinemannen de dood.

Het Karel Doormanfonds financierde onlangs een duikexpeditie om de positie van de drie wrakken vast te leggen, en ze formeel te markeren als oorlogsgraven. De plaatsbepaling zou ook van belang zijn voor de nabestaanden die op 27 februari 2017 naar Indonesië gaan voor de 75e herdenking van de slag. Toen de duikers arriveerden, bleken de wrakken er niet meer te liggen. Wel vonden de duikers sporen van een deel van de Kortenaer.

Na hun ontdekking in 2002 zijn de wrakken nog één keer in het nieuws geweest. Dat was in 2004, toen vier geroofde scheepsbellen van de De Ruyter en de Java te koop werden aangeboden. Die bellen zijn inmiddels weer in bezit van de Nederlandse marine. Een staat er nu bij het Karel Doorman monument in Soerabaja, twee zijn er in Den Helder en de vierde is uitgeleend aan de kloosterkerk in Den Haag.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.