Opinie

'Wraakacties en bloedbaden dreigen na militaire interventie in Syrië'

Wat zijn de scenario's als het Westen ingrijpt in Syrië? Journalist Harald Doornbos schetst de opties. Hij bezocht het rebellengebied in Syrië en was ook bij de interventies in Bosnië, Kosovo, Afghanistan en Libië.

Damascus in Syrië. Beeld epa

Gebaseerd op bronnen hier in de Arabische Golf wordt duidelijk dat het doel van mogelijke Westerse interventie in Syrië het volgende is: Beperkt militair ingrijpen moet leiden tot zoveel druk op de Syrische president Bashar al-Assad dat hij besluit om naar de onderhandelingstafel te gaan in Geneve om daar - met het mes op de keel - een vredesvoorstel te accepteren. Een vredesdeal afdwingen dus met geweld.

Prima, zou je zeggen. Dan komt er eindelijk een einde aan een oorlog die geen einde lijkt te kennen. Iets doen is immers beter dan niets doen. En wanneer alles volgens plan gaat, zou de Syrië-oorlog dan over enkele weken of maanden voorbij kunnen zijn.

Mooie plannen op papier
Hoe sympathiek dit ook moge klinken, interventies hebben de neiging om hun eigen leven te gaan leiden. Die mooie plannen zijn gemaakt op papier, terwijl de interventies zich afspelen op de grond. En mensen die denken dat Syrië niet nog dieper kan zinken in dood, geweld en ellende moet ik teleurstellen. Ondanks de honderdduizend doden en anderhalf miljoen vluchtelingen van nu, kan het - helaas - allemaal nog veel erger.

Ik heb rebellengebied in Syrië tijdens deze oorlog vaak bezocht (het regime geeft me geen visum). Ook was ik in Bosnië, Kosovo, Afghanistan en Libië toen het Westen daar gewapenderhand ingreep.
Dit is wat ik denk dat er gaat gebeuren in Syrië wanneer er een interventie plaatsvindt:

Symbolische bombardementen
Als het 'symbolische bombardementen' worden die een paar dagen gaan duren (en trouwens nog altijd dodelijk zijn), zal het regime van president Assad sterker uit de strijd komen.

Het regime hoeft dan niet te capituleren, Assad hoeft niet af te treden en de president wordt dan niet naar de onderhandelingstafel gebombardeerd terwijl z'n leger nauwelijks schade oploopt.
Voor z'n aanhangers wordt Assad dan een nog grotere held. Zij zullen zeggen: 'Niet alleen biedt Assad al twee jaar weerstand aan Al-Qaeda-terroristen maar nu ook aan de NAVO.' Een ware Syrische heldenzoon.
De kans is tevens groot dat het Assad-regime wraakacties gaat ondernemen tegen Soennitische inwoners die nu nog in regime-gebieden wonen. Met name aan de kust rond Lakatia en Baniyas bestaat er al veel wantrouwen tussen Alawieten en soennieten.

Soennieten die ook maar een klein beetje verdacht worden van steun aan de rebellen lopen het risico vermoord te worden door Assad's doodseskaders. Hetzelfde geldt voor de Homs-regio.

Echt aanpakken, zoals in Libië
Maar stel dat het Westen niet beperkt bombardeert, maar het Assad-regime 'echt gaat aanpakken'? Bombardementen die weken of maanden gaan duren zoals recentelijk het geval was in Libië (2011) en langer geleden in Kosovo (1999)?

De kans is groot dat Assad's troepen in zo'n geval serieus worden verzwakt. Immers, hoe effectief is een leger dat niet meer beschikt over straaljagers, tanks, voertuigen of zelfs barakken. Het logische gevolg daarvan is dat de Syrische rebellen een uitgelezen kans krijgen om door de frontlinies te breken van het platgebombardeerde Assad-leger. Oftewel: een militaire overwinning voor de rebellen in delen van het land omdat het Westen het Assad-leger zo heeft verzwakt dat die laatste het niet meer kan volhouden.

Zeker omdat het Assad-regime verantwoordelijk is voor de meest verschrikkelijk oorlogsmisdaden, lijkt zo'n militaire overwinning voor de Syrische oppositie op het eerste gezicht niet onredelijk.

Wraakacties van rebellen
De kans is echter zeer groot dat rebellen op massale schaal wraakacties en bloedbaden gaan aanrichten. Daar zijn de rebellen ook vrij open over. Veel leden van de oppositie die ik sprak, zeggen openlijk dat regeringsgebieden moeten worden gezuiverd 'omdat we niet meer met deze mensen in een land kunnen wonen'. Vanuit hun positie geredeneerd snap ik die houding. Maar de consequentie daarvan is niet acceptabel. Het betekent namelijk dat miljoenen burgers die nu in Assad-gebieden wonen of worden vermoord of moeten vluchten. Met andere woorden: Burgers die nauwelijks schuldig zijn aan de ellendige situatie in Syrië betalen de ultieme prijs vanwege het onverantwoordelijke gedrag van dictator Assad. En Assad en z'n kliek ontsnappen vanzelfsprekend de dans. Want in het geval het regime op het punt van verliezen staat, neemt de president het vliegtuig naar Iran.

Een groot probleem is dat een substantieel deel van de rebellen inmiddels loyaal is aan Al-Qaeda of aan aanverwante extremistische Salafistische groepen. Het lijdt geen twijfel dat zij geen vijand zullen sparen als zij door de frontlinies breken. Tenminste tienduizenden mensen - waaronder veel burgers - zullen hierbij om het leven komen. Miljoenen anderen zullen vluchten naar Libanon.

Als jihadistische rebellen door de frontlinies breken gaan de daaropvolgende bloedbaden vooral plaatsvinden in noord-Syrië. Want daar bestaan inmiddels veel regime-enclaves in rebellengebied. Dit zijn dus steden of dorpen die pro-Assad zijn maar worden omsingeld door anti-Assad rebellen. In het door het regime gecontroleerde westelijke deel van Aleppo wonen bijvoorbeeld al tenminste een miljoen mensen - omsingeld door rebellen. Vlak buiten Aleppo bevinden zich twee sjiitische enclaves genaamd Nubel en Zahra - volledig van de buitenwereld afgesloten. Ook in de Idlib-provincie zijn de hoofdstad Idlib, de sjiitische stad Foua'a en andere gebieden reeds omsingeld door rebellen. En meer naar het westen, aan de Middellandse Zeekust, zouden rebellen de Latakia-regio op regeringstroepen kunnen veroveren. In totaal wonen in al deze plekken tussen de drie en vijf miljoen mensen.

Al deze hierboven genoemde gebieden kunnen zich met actieve steun van het Assad-leger al nauwelijks handhaven tegen de rebellen. Zonder steun van het regeringsleger zijn deze gebieden gedoemd onder de voet te worden gelopen door rebellen.

Anti-westers
Op het moment dat rebellen door de Assad-linies breken, kan niemand hen meer stoppen. Er zijn immers geen westerse grondtroepen (zoals na de Kosovo-interventie) die het land pacificeren en de strijdende partijen uit elkaar houden. En het sektarische element in het multireligieuze Syrië is vele malen groter dan bijvoorbeeld in Libië (wat met 100 procent soennieten een mono-religieus land is). De enige manier om de bloedbaden in Syrië te stoppen is om de rebellen te gaan bombarderen vanuit de lucht. Dit zal alleen maar een averechtse werking hebben op de rebellen die nu al zeer anti-Westers zijn.

Zijn al die rebellen dan slecht? Nee, zeker niet. Velen zijn geradicaliseerd omdat de rest van de wereld de afgelopen twee jaar niets heeft gedaan dan toekijken. En een deel van de oppositie heeft nog altijd goede intenties en wil een multireligieus Syrië zonder Assad en z'n Baath-partij. Maar we moeten eerlijk zijn en toegeven dat de meeste rebellen dit inmiddels niet meer willen. Zij strijden voor een mono-religieuze theocratie bestaande uit slechts religieuze soennieten. Afgezien van de stad Dara'a en een paar delen van Damascus, worden alle steden in rebellengebied inmiddels gecontroleerd door aan Al-Qaeda gelieerde groepen - Jabhat an Nusrah (JaN) en de Islamitische Staat in Irak en Shaam/Syria (ISIS).

Jihadisten uit het buitenland
Een groot deel van de rebellen bestaat überhaupt niet meer uit Syriërs, maar uit jihadisten uit Tsjetsjenie, de Arabische Golflanden en Europa. Zij zijn met een jihadistische, pro-kalifaat mentaliteit naar Syrië gekomen. Gebaseerd op een groot aantal gesprekken met Turkse en Syrische bronnen ter plekke kan gesteld worden dat er tussen de twintigduizend en veertigduizend internationale jihadisten via Turkije naar Syrië gzijn getrokken om daar te vechten. Syrië begint aardig te lijken op een moslimse variant van de kruistochten.

De meeste van deze jihadisten zijn niet alleen naar Syrië gekomen om de soennitische moslims in rebellen gebieden te beschermen tegen het Assad-regime, maar met name om de kufar, de ongelovige, te vermoorden.

Concreet betekent dit dat alle Assad-soldaten die de jihadisten tegenkomen ter plekke zullen worden geëxecuteerd. Alawitische burgers en christenen, Koerden, sjiieten en pro-regime soennieten lopen hetzelfde risico. Gezien de extremistische sfeer die er heerst onder de jihadisten zullen zeker onder de burgers alle mannen worden vermoord. Wat er met vrouwen of kinderen gaat gebeuren is onduidelijk, maar de kans is aanwezig dat zij ook zullen worden gedood.

Vluchten
De enige kans voor burgers om aan een gewisse dood te ontsnappen is om proberen te vluchten. In veel gevallen kan dat echter niet meer. Aleppo en andere Assad-gebieden zijn inmiddels enclaves, een soort Srebrenica's dus. De bevolking in door het regime gecontroleerde gebieden rondom Latakia heeft nog wel de mogelijkheid om te vluchten. Omdat Turkije pal staat achter de rebellen, zullen er grote vluchtelingenstromen komen richting het aangrenzende Libanon, dat zelf al met een been in een oorlog staat.

Conclusie: Als het Westen te weinig bombardeert, wint Assad. Als er te veel wordt gebombardeerd breken rebellen door de linies en gaan er vele duizenden mensen dood tijdens wraakacties terwijl het land een Al-Qaeda bastion wordt. En als we afzien van militaire interventie dan gaat de Syrië-oorlog waarschijnlijk nog jaren door. Dit zijn allemaal weinig aantrekkelijk scenario's.

Alleen wanneer het Westen haar militaire macht zo doseert dat EN Assad naar Geneve komt EN de rebellen geen wraakaanvallen kunnen uitvoeren, zou militair ingrijpen wellicht zin kunnen hebben. De vraag is of zoiets realistisch is zonder grondtroepen.

Een Syrisch Dayton-akkoord?
Zo'n interventie zou dan niet lijken op die in Kosovo of Libië, maar op Bosnië in 1995. Na een relatief korte bommencampagne (drie weken) koos de Bosnisch-Servische agressor eieren voor haar geld en ging akkoord met een vredesdeal. Dit leidde tot het Dayton-akkoord, wat in feite de opdeling van Bosnië bevestigde in twee bijna even grote delen - een deel voor Moslims en Kroaten en een ander deel voor Serviërs.

Een Syrisch Dayton zou wellicht de oorlog doen stoppen maar tevens leiden tot het einde van Syrië als eenheidsstaat. In naam blijft het land wellicht Syrië heten, maar het zal de facto worden opgedeeld in drie gebieden. Ten eerste, een regeringsdeel in het westen en rond Homs en Damascus waar met name Alawieten, christenen en gematigde soennieten zullen wonen. Ten tweede, een religieus Soennitisch deel in het noorden en oosten dat voorlopig onder controle zal staan van Al-Qaeda. En ten derde een Koerdisch deel in het noorden langs de grens met Turkije gecontroleerd door de YPG, de Syrische zusterorganisatie van de Turks Koerdische PKK.

Zo'n Syrië heeft dan weer veel weg van het naburige Irak, dat effectief ook is opgedeeld in drie delen - een sjiitisch deel in het zuiden en rond Bagdad, een soennitische deel in het westen en een Koerdische regio Koerden in het noorden.

Het is treurig dat de opdeling van Syrië het minst negatieve scenario is.

Harald Doornbos is journalist. Hij woont en werkt in het Midden-Oosten en Pakistan. Twitter: @HaraldDoornbos

 
Conclusie: Als het Westen te weinig bombardeert, wint Assad. Als er te veel wordt gebombardeerd breken rebellen door de linies en gaan er vele duizenden mensen dood tijdens wraakacties terwijl het land een Al-Qaeda bastion wordt. En als we afzien van militaire interventie dan gaat de Syrië-oorlog waarschijnlijk nog jaren door.
VN-inspecteurs aan het werk in Syrië. Beeld epa
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.