Analyse Angstcultuur Cathay Pacific

Wraak van Beijing verlamt bedrijven in Hongkong: ‘Elk statement kan bij ­iemand in het verkeerde keelgat schieten’

Een demonstrant in Hongkong, bewapend met tennisracket, zoekt achter een paraplu dekking voor het waterkanon van de politie. Beeld AFP

Vliegtuigmaatschappij Cathay Pacific is door China keihard aangepakt omdat medewerkers in Hongkong demonstreerden. Direct ontslag volgde, een angstcultuur werd gezaaid. Ook Nederlandse bedrijven in de stad voelen de spanning.

Als stewardess ­Rebecca Sy het vergaderkamertje binnengaat, ziet ze drie printjes op tafel liggen. Het zijn screenshots van haar privéberichten op Facebook. Slechts één heeft te ­maken met de protesten die Hongkong al meer dan drie maanden in hun greep houden. In het bericht uit ze haar frustratie over het gedwongen vertrek van enkele collega’s. ‘We hoeven maar één ding te weten’, zegt de manager, die haar heeft uitgenodigd. ‘Zijn deze van jou?’

Als Sy knikt, zegt de man: ‘Dan ben je per direct ontslagen.’

Zo wordt de 39-jarige stewardess eind augustus, na een dienstverband van zeventien jaar, door haar werk­gever Cathay Pacific op straat gezet. En ze is niet de enige. Tot nu toe zijn zeker twintig piloten, stewardessen en grondmedewerkers van de vliegtuigmaatschappij die zijn thuishaven in Hongkong heeft, ontslagen vanwege deelname aan of sympathie voor de protesten. Zelfs topman ­Rupert Hogg moest vertrekken, naar verluidt omdat hij niet wilde meewerken aan het massaontslag. Vorige week nam ook bestuursvoorzitter John Slosar ontslag.

Het slagveld is het resultaat van een ongekende strafcampagne van de Chinese autoriteiten, die de protesten afdoen als rellen geïnitieerd door westerse landen. Het is ook een waarschuwing aan het adres van andere bedrijven: houd je werknemers in het gareel of er volgen repercussies. Ook Nederlandse bedrijven in Hongkong voelen de druk om zo neutraal mogelijk te blijven, blijkt uit gesprekken die de Volkskrant had met drie Nederlandse directeuren werkzaam in Hongkong.

Wilt u dit artikel liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie

Global Times waarschuwt voor vergelding

Sinds juni gaan in Hongkong wekelijks massa’s mensen de straat op om te demonstreren tegen de controversiële uitleveringswet die het mogelijk maakt verdachten uit te leveren aan China. De intrekking van de wet begin september lijkt aan het protest geen eind te maken. Op de achtergrond sluimert de onvrede over de groeiende invloed van Beijing op het semiautonome Hongkong. De voormalige kroonkolonie werd in 1997 door de Britten overgedragen aan China, op voorwaarde dat het vijftig jaar lang zijn eigen wetten, rechtspraak en politieke vrijheden mocht behouden.

Aanvankelijk lijkt het bedrijfs­leven buiten schot te blijven. Beijing probeert de angel uit de protestbeweging te halen door bijvoorbeeld ordetroepen net over de grens in de stad Shenzhen te laten ‘oefenen’, een verkapt dreigement.

Maar als werknemers van de luchtvaartindustrie eind juli een protestbijeenkomst houden, slaat de stemming om. Veel van de demonstranten werken voor Cathay, dat voor eenderde in handen is van China. De Chinese populistische staatskrant Global Times waarschuwt dat het bedrijf een ‘pijnlijke prijs zal moeten betalen’ voor het gedrag van zijn werknemers. Snel daarna kondigt de Chinese luchtvaartautoriteit aan dat protesterende werknemers van Cathay niet meer welkom zijn op vluchten naar het vasteland. De aandelenkoers keldert en Cathay zwicht. Een piloot die tijdens de protesten is gearresteerd, is de eerste die wordt ontslagen. Bemanningsleden die naar het vasteland vliegen, worden gecontroleerd. Soms wordt hun telefoon doorzocht. De nieuwe ceo kondigt een zero-tolerancebeleid aan voor steun aan illegale protesten.

‘De sfeer in het bedrijf veranderde meteen’, vertelt de ontslagen stewardess Sy. ‘Sommige collega’s die vonden dat we China moesten steunen, werden heel fanatiek. Screenshots van privéberichten over de protesten werden gedeeld in chatgroepen buiten het bedrijf. Al snel kwamen de eerste klachten binnen. Maar in plaats van dat het bedrijf die afwimpelde, werden mensen aangemoedigd meer ‘bewijs’ aan te leveren.’

Sy vermoedt dat ook zij door een collega is aangegeven. Omdat zij naast stewardess ook voorzitter was van de werknemersvereniging, denkt Sy dat ze is geofferd om de rest van het personeel angst aan te jagen. ­Zeker weten doet ze het niet. ‘Van mijn eigen manager heb ik nooit meer iets gehoord.’

John Slosar. De bestuursvoorzitter van Cathay Pacific nam vorige week ontslag. Beeld REUTERS

‘Niemand wil zijn handen branden’

De schoonmaak bij Cathay leidde er ook toe dat piloot Jeremy Tam, tevens raadslid voor de pro-democratische Burgerpartij in het parlement van Hongkong, vorige maand zelf zijn functie neerlegde. ‘Het bedrijf is niet langer neutraal, ik kon daar in mijn positie niet langer blijven’, aldus Tam. ‘Daarnaast hoop ik dat mijn vertrek helpt om de angstcultuur te stoppen.’

Hoewel de strafcampagne vanuit Beijing vooralsnog beperkt blijft tot Cathay, heeft het andere bedrijven in de stad wel aan het denken gezet, vertellen de Nederlandse directeuren, die vanwege de gevoeligheid van het onderwerp anoniem willen blijven. ‘Elk statement dat je maakt, kan bij ­iemand in het verkeerde keelgat schieten’, aldus een directeur van een consultancyfirma.

Hoewel ze persoonlijk sympathie voelen voor de betogers – ‘als millennial had ik daar misschien ook wel gestaan’ – moeten hun kantoren neutraal blijven. ‘Je wilt je handen niet branden’, zegt een directeur van een financiële dienstverlener. ‘We willen geen duidelijke uitingen van medewerkers of van het bedrijf die de protesten ondersteunen.’

‘In het begin van de demonstraties ben ik wel een keer gaan kijken, maar dat doe ik nu toch maar niet meer’, aldus een directeur van een investeringsmaatschappij. ‘Overal hangen immers camera’s.’

Dat de dreiging niet slechte een theoretische is, bleek medio augustus, toen de accountantskantoren KPMG, Deloitte, EY en PwC, onder vuur kwamen te liggen. Lokale medewerkers van deze firma’s hadden gezamenlijk een advertentie in een krant geplaatst, waarin ze kritiek ­leverden op de neutrale positie van hun werkgevers, een positie die hen niet zou ‘vertegenwoordigen’. ‘Wij zijn solidair met onze mede-Hongkongers’, schreven ze.

Hoewel de ‘Grote Vier’ snel afstand namen van de advertentie, was de Global Times er als de kippen bij om de bedrijven ter verantwoording te roepen. In het artikel ‘Top accountantskantoren gemaand pro-rellen-staf te ontslaan’, werd een expert aangevoerd die stelde dat het niet bij een verklaring kon blijven, want anders ‘zou de reputatie van deze bedrijven snel verder afbrokkelen’. De krant citeerde ook instemmend een gebruiker van Weibo, het Chinese Twitter: ‘Kijk maar uit! De Grote Vier zouden maar zo de volgende Cathay Pacific kunnen worden.’

Actievoerders vormen een keten op de Lion Rock in Hongkong. Beeld Anthony Wallace / AFP

Wat mag het personeel nog wel doen?

Veel bedrijven vragen zich af hoe ze moeten omgaan met demonstrerende personeelsleden. ‘Het is continu op eieren lopen’, zegt de directeur van de financiële dienstverlener. ‘Je wilt jezelf niet vervreemden van je werknemers die de protesten steunen, met name de millennials, maar je wilt ook het pro-China-kamp niet schofferen. Er zijn twee partijen die je te vriend moet houden.’

Zijn bedrijf stuurde een e-mail rond waarin nog eens naar de interne gedragsregels werd verwezen. Zo moet het gedrag van medewerkers in overeenstemming zijn met wat het bedrijf wil uitdragen. ‘Je moet je ervan bewust zijn dat het gevoelig ligt. Wat je privé doet en in je sociale ­media, kan je achtervolgen. Dat geldt ook voor bijvoorbeeld deelname aan illegale protesten. Iemand kan een foto maken of je eigen berichten kunnen gescreend worden. En dat kan dus consequenties hebben.’

Het consultancykantoor heeft niks gecommuniceerd naar zijn werk­nemers. ‘Wij hebben er geen mening over en wij vragen hen ook niks. Als werknemers een overtreding begaan, worden ze geschorst. Dat is gewoon ons internationaal beleid.’

Mede vanwege de risico’s voor het bedrijfsleven organiseerde de Nederlandse Kamer van Koophandel in Hongkong op eind augustus een bijeenkomst voor Nederlandse bedrijven over hoe om te gaan met de protesten. Tien bedrijven deden mee. ‘Het is voor veel van ons ook de eerste keer dat we dit meemaken. We kijken er toch een beetje naar met het poldermodel in ons achterhoofd: ze moeten dit toch gewoon met dialoog oplossen. Maar dat dat gebeurt, is eerlijk gezegd niet waarschijnlijk.’

Opgepakt na gesprek met de krant

Momenteel is er nog geen aanwijzing dat China andere bedrijven met activistisch personeel heeft gestraft. Het stadsbestuur, dat onder controle staat van Beijing, probeert met grootschalige politie-inzet, intimidatie en arrestaties de protesten te breken. Zo werden onlangs zes activisten en raadsleden gearresteerd, onder wie piloot-raadslid Tam, die een paar uur ervoor nog met de Volkskrant had gesproken over zijn vertrek bij Cathay. Later werd hij op borgtocht vrijgelaten.

Ook in de directiekamers wordt nerveus gekeken naar het verloop van de protesten. Aanvankelijk was er ook in het bedrijfsleven veel steun voor het verzet tegen de uitleveringswet, die immers ook die sector aanging. Maar inmiddels verlangt men naar rust, niet in het minst omdat de bedrijven nadelen beginnen te ondervinden. Hotels staan leeg, conferenties en beurzen worden verplaatst of uitgesteld en investeerders houden de hand op de knip. ‘We merken dat klanten nieuwe projecten uitstellen’, aldus een van de directeurs.

Maar de echte gedupeerde zit thuis in op de bank. De ontslagen stewardess Rebecca Sy overlegde met haar advocaat over een zaak tegen Cathay. De raadsman gaf haar weinig kans, omdat de rechtsbescherming voor werknemers in Hongkong weinig voorstelt. Ze kan waarschijnlijk rekenen op een ontslagvergoeding van één maandsalaris.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden