Wow, wat een vrijheid

Melodieën dalen uit het niets in hem neer. 'Het is een geschenk', zegt Paul McCartney - componist, schilder, dichter. Een nieuwe plaat heeft hij uit, 'over positieve gevoelens na een tijd van verdriet'....

De collega uit Zwitserland - die met die joekel van een Beatles-stropdas op zijn buik - heeft het op zijn geweten. Kennelijk heeft hij een al te gevoelige snaar geraakt. Want nog voordat zijn gesprek met Sir Paul ten einde is, komt diens assistent de trap afdraven. Geagiteerd. Hij smoest even met de dienstdoende pr-dame en verdwijnt weer.

Waarop zij de keel schraapt en de verzamelde pers uit Nederland en Frankrijk toespreekt: 'Ik moet u vragen niet te informeren naar George Harrison. Paul kan en wil er niets over zeggen. Vraagt u wel naar hem, dan zal Paul het interview ogenblikkelijk afbreken. So please, don't mention George Harrison.'

Op de tweede verdieping, met uitzicht over een elegant stadsparkje (wat midden in Londen staat voor very posh indeed), houdt Paul McCartney kantoor. Hij heeft de Zwitser eerst ruim een half uur laten wachten. 'Dat valt alleszins mee', constateert de pr-dame tevreden.

Het interview vindt plaats vóór het overlijden van George Harrison, die Paul McCartney in een reactie op zijn dood zo liefdevol zijn 'jongere broertje' noemde. En ná de emotionele reünie van drie ex-Beatles in een ziekenhuis in Staten Island, New York. Ringo Starr en Paul McCartney hadden er enige uren aan zijn ziekbed doorgebracht. McCartney was 'in tranen' naar buiten gekomen, volgens verschillende Amerikaanse kranten.

Hij wil er dus niet over praten. Het is een 'familieaangelegenheid' van de Harrisons, had hij in New York al discreet laten weten.

Linda

Vandaag wil hij aandacht voor zijn nieuwe plaat Driving Rain, zijn eerste soloplaat in vier jaar tijd, een plaat over 'liefde, over positieve gevoelens na een tijd van verdriet', aldus de maker zelf.

Anders gezegd: op Driving Rain neemt Paul McCartney publiekelijk afscheid van zijn Linda en de zielenpijn na haar dood en introduceert zijn nieuwe geliefde Heather Mills met een hervonden lichtheid in het bestaan.

'I'm gonna fly to the moon, check in outta space, find me a suitable plot, build myself a place (. . .) and I will dance to a runcible tune, with the queen of my heart, Heather', zingt hij.

Niet dat hij het van tevoren helemaal uitgedokterd had, dat het zo'n plaat zou worden. 'Er was geen concept, ik wilde gewoon goeie muziek maken.'

Hoe dat gaat? Hij speelt wat, tast naar een melodie achter de piano, heeft iets te pakken, en neemt het op. 'En als er genoeg liedjes zijn, heb je een album.' Zo simpel is dat.

Vier jaar geleden kwam zijn laatste soloplaat uit. Flaming Pie, goed voor zijn 81ste gouden plaat, verscheen in hetzelfde jaar dat Paul McCartney 'Sir' werd. Daarna werd hij weduwnaar (Linda McCartney overleed op 17 april 1998), hij werd officieel opgenomen in de Amerikaanse Rock & Roll Hall of Fame, debuteerde als schilder met een expositie in Duitsland, boog zich gewetensvol over Linda's muzikale, fotografische, culinaire en ideëele nalatenschap, bracht een film over Wings uit, Wingspan, die vergezeld gaat van een uitermate succesvolle dubbel-cd. En was hij niet ook ergens terloops uitgeroepen tot beste componist van het millennium?

Paul McCartney, volgend jaar wordt hij 60: 'Dat geloof ik niet.'

'Door de luisteraars en kijkers van de BBC', roept zijn assistent. Hij is bij McCartney's bureau aan de overzijde van de kamer gaan zitten, nadat hij eerst een tweede cassetterecorder voor onze neus in werking heeft gesteld ('Voor het geval er iets misgaat. Dan heb ik altijd nog een reservetape voor je').

Beste componist van het millennium dus. Vóór Beethoven, vóór Bach, vóór Mozart.

McCartney: 'Ja, dat vindt het publiek, the great, unwashed public. Maar ik geloof er niks van. Cole Porter is veel beter. Bach en Mozart ook.'

Maar hij is vereerd, vanzelfsprekend, haast hij zich te zeggen. En wie weet, brengt hij het er later, ooit, in retrospectief niet eens zo slecht af. 'Je moet maar denken: het is een populariteitspoll. De kans is groot dat de stemmers nog nooit naar Mozart hebben geluisterd.'

Voetstappen

Driving Rain nam hij begin dit jaar op in L.A., in de oude Charlie-Chaplinfilmstudio's, 'met kleine voetstappen in rood cement waar Charlie heeft gelopen'. Daarna was het een vermaarde opnamestudio van platenmaatschappij Warner, en tegenwoordig is de animatiefilmstudio van Jim Henson er gevestigd. 'Een goeie plek dus.' David Kahne, de producer op wiens spoor hij was gezet door zijn kantoor in New York, werkt er.

Dat had nog wel wat wrijving gegeven, zijn voorkeur voor Kahne (hij werkte eerder met The Bangles). Want McCartney hoort bij EMI en Kahne was van Warner. 'Bij Warner stonden ze niet te springen van enthousiasme, ik geloof zelfs dat hij er nu weggegaan is.'

Kahne's geluid 'heeft van alles wat', zegt hij. Niet te 'klinisch' en ook niet te 'ruig'. 'En zijn sound is echt, waarachtig. Zo'n plaat wilde ik maken.'

Zeker, hij had de productie ook zelf voor zijn rekening kunnen nemen, 'maar dat is lastiger, en ik had behoefte aan een sparring-partner, iemand die reageert op mijn ideëen.'

Fris van de lever is Driving Rain, in alle opzichten. Moeiteloos en direct. En dat was ook wat McCartney wilde. 'Loslaten. Ik wilde spontaan kunnen zijn. Ik had van tevoren gezegd: laat me gewoon wat demo's meenemen, dan zien we wel.'

Zelfs de keuze voor de musici met wie hij zou werken, liet hij over aan Kahne, die toch een volslagen vreemde voor hem was. Met dit voorbehoud: 'Ik speel bas', want daar heeft hij tegenwoordig weer erg veel lol in.

Pas toen de opnames begonnen, op een maandagochtend in februari (na een vakantie in India met Heather), ontmoette hij de guys voor het eerst. 'Ik zei: hey, how do you do. En we begonnen.

'Meestal ging het zo: ik kwam 's ochtends binnen en bedacht dan waar heb ik zin had. In welke stemming ben ik vandaag? Een ballad! En dan ging ik op zoek naar iets wat bij het moment paste.'

Raakt Lonely Road - geen treurzang, maar een huppelig, onmiskenbaar McCartney-nummer - nog volop aan de kern van het gevoel van verlies ('All I could ever do was fill my time with thoughts of you'), in Magic heeft hij zijn verloren geliefde al op een afstand gezet: het gaat over de keer dat hij Linda voor het eerst zag ('If I hadn't stopped you, I'd always regret'). Om er uiteindelijk in het bluesachtige Back in the Sunshine Again een dikke punt achter te zetten ('We're leaving behind all our troubles and strife').

Paul McCartney koestert zich weer in de warmte van een goed leven. In de loop van volgend jaar hoopt hij in het huwelijk te treden ('ik ben een romantische jongen'), en hij denkt er serieus over weer op tournee te gaan. Met de jongens van Driving Rain, als het aan hem ligt. 'Maar die hebben voorlopig nog andere verplichtingen. Dat wacht ik even af.'

Wurlitzer

Hij oogt tenger. Charmante man in grijs pak, wit overhemd, zwarte Zweedse muilen. In deze omgeving, een beschaafd kantoor met Wurlitzer in de hoek en De Kooning aan de wand, is hij eerst en vooral zakenman. Muziekuitgever, baas van MPL (McCartney Productions Ltd.) - het bedrijf dat zijn eigen oeuvre beheert (met uitzondering van de bulk aan Beatles-titels die Michael Jackson in bezit heeft), maar ook Buddy Holly-nummers, Frank Loesser-materiaal en een aanzienlijk corpus ballroom-klassiekers.

Begin dit jaar debuteerde hij als dichter. Bij Faber and Faber verscheen Blackbird Singing, Paul McCartney Poems and Lyrics 1965-1999. McCartney wilde eigenlijk alleen zijn poëzie bundelen, maar zijn uitgever, Adrian Mitchell, vond dat hij ook songteksten in de bundel moest opnemen. 'Dat zijn ook gedichten, zei hij.

'Ik heb me laten overhalen, omdat ik zijn mening respecteer, maar ook omdat ik me een opmerking herinnerde van Allen Ginsberg. Die zei een keer tegen me: That Eleanor Rigby is a hell of a poem, Paul. Wie heeft dat eigenlijk geschreven? Ik, zei ik, ik heb het geschreven. It's a hell of a poem.

'Dus ik heb er nog eens met andere ogen naar gekeken en heb gedacht: als Allen Ginsberg het een goed gedicht vindt, waarom niet. Zo hebben we een aantal songteksten uitgekozen waarvan we dachten dat ze zonder muziek overeind bleven.'

Zijn allereerste gedicht staat erin, Ivan, dat hij schreef voor zijn schoolvriend Ivan, die 'veel te jong' aan de Ziekte van Parkinson overleed. Een speciale vriend, en niet alleen omdat hij hem in contact had gebracht met 'John'.

'He introduced to me/ At Woolton fete/ A pal or two/ And so we did/ A classic scholar he/ A rocking roller me.'

'Ineens was ik een gedicht aan het schrijven en niet een liedje. Dat leek me toepasselijk. Misschien omdat hij een classicus was, hij had in Cambridge gestudeerd. Ik weet het niet. Sindsdien schrijf ik meer poëzie. Het geeft je de gelegenheid dieper te gaan, denk ik. Er kwamen meer gedichten bij, en uiteindelijk had ik genoeg voor een bundel. En vanzelfsprekend, toen Linda stierf, heb ik een paar droeve gedichten geschreven, die zijn achter in het boek opgenomen.'

Was Ginsberg, althans in retrospectief, van belang als literair raadsman, het was Willem de Kooning die McCartney weer aan het schilderen kreeg; hij maakt tegenwoordig zowel figuratief als abstract werk. Vroeger, 'ergens in de sixties', had hij wel eens wat geprobeerd. 'In Schotland was dat. Uit verveling had ik verf en kwasten gekocht. Toen heb ik een stilleven gemaakt van een stoel met fruit erop. Daarna heb ik heel lang niks gedaan. Schilderen was iets voor andere mensen, vond ik. Dat moet je alleen doen als je erin doorgeleerd hebt.

'Totdat De Kooning, die ik kende, op een keer iets zei wat me de ogen opende. Ik keek naar een werk van 'm en vroeg: ''Wat is het, Bill?'' Ik was me ervan bewust dat het een nogal interessante vraag was aan een abstract schilder. Ik was benieuwd wat hij zou zeggen.

'Hij zei: ''Geen idee. It looks like a couch, ey?'' Ik dacht: wow, wat een vrijheid! Hij haalt zijn schouders op en kaatst de vraag gewoon naar me terug! Dus ik zei: ''Nee, ik vind dat het meer op een paarse berg lijkt.''

'Dat schilderij heb ik nog steeds, ik heb het van hem gekregen. En hij had gelijk: het lijkt óók op een bank. Door die opmerking ben ik opgehouden er moeilijk over te doen, ik ben gewoon gaan schilderen. En volgend jaar heb ik een expositie in Liverpool.'

Brassband

Melodie, zegt hij, is het sleutelwoord in al zijn muzikale bezigheden. Hij hoeft er niets voor te doen, een melodie daalt uit het niets in hem neer. 'Het is een geschenk, zo denk ik er graag over. Misschien zit het in mijn genen. Mijn vader was een goeie amateurmuzikant en mijn opa ook, hij speelde in een brassband.'

Voor zijn symfonische werk moet hij meer moeite doen, maar in het algemeen heeft hij het niet nodig zich terug te trekken om te componeren. Dus kan het gebeuren dat hij thuis achter de piano wat zit te pielen, dat zijn 23-jarige zoon James ongemerkt een gitaar pakt en een riedel meespeelt. 'Een soort van melodieding, echt een aanvulling op wat ik deed. Ik zei: mag ik het gebruiken? Sure, zei hij. Zo is Back in the Sunshine ontstaan.'

Het is voor het eerst dat James McCartney als co-auteur opduikt en op een enkel nummer meespeelt op een plaat van zijn vader. Ook Spinning on an Axis kwam voort uit zo'n muzikale stoeipartij - op de veranda bij familie in New Hampshire in Amerika, bij een ondergaande zon.

James haalde een vette hiphopbeat uit zijn keyboard, Paul pakte er een goed gitaarslagje bij en sloeg spontaan aan het rappen. 'Een beetje keten was het, gewoon voor de lol.' Maar toen hij het tapeje later weer tegenkwam, bleek dat het toch een 'interessant ideetje' was.

Uit het niets komen zijn liedjes, ze ontstaan voor de vuist weg. En als hij wel eens les geeft in songwriting, aan de LIPA (Liverpool Institute for Performing Arts), een interdisciplinaire 'Fame-school' voor dansers, musici en theatertechnici, is het eerste wat hij zegt: 'Ik weet niet hoe het moet, ik kan jullie niet vertellen hoe je een song moet schrijven. Voor mij is het een instinctieve bezigheid. En als ik het wel wist, zou ik het niet willen vertellen, het zou alles maar bederven.

'It's a discovery, een ontdekking, een vondst.' Dat is wat hij wil overbrengen aan de studenten van LIPA, een school waarvoor hij mede de basis heeft gelegd, al was het maar door geld bijeen te brengen voor het redden en opknappen van het gebouw uit 1825 - ja, het is zijn oude school.

'Ik luister naar het werk van de studenten, doe suggesties, geef tips. Maar het allerbelangrijkste is dat ze de kans krijgen mensen als mij te ontmoeten. Dan komen ze erachter: het is ook maar een gewone kerel, dus waarom zou ik dat ook niet kunnen? Zo geef je ze inspiratie, hopelijk, waardoor ze het onmogelijke gaan doen.'

Sir Paul McCartney. Uitgever, musicus, componist. Weldoener, leraar, algemeen raadsheer voor de kunstzinnige jeugd. Schilder, dichter. . .

'Ik ben dus een Renaissance-man.'

Ja?

'Niet met opzet. Ik doe wat ik leuk vind. Ik heb me wel afgevraagd: is het wel goed om al die dingen naast elkaar te doen, of moet ik die drang onderdrukken? En uiteindelijk dacht ik: waarom niet, het is jóuw leven, Paul.

'Ik ben een tweeling, dat zijn mensen die veel verschillende dingen doen.'

Ook nog astrologisch onderlegd?

'Nee, nee. Dat is wat je altijd hoort.

'Mensen vroegen vaak aan Linda: what's your sign? Dan zij zei: No Parking. Dat vind ik wel een goeie.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.