Opinie

Wouter Bos: 'Pechtold heeft een knap staaltje politiek laten zien'

D66 voerde een aanval uit waarvan het Nederlands elftal straks op het EK alleen maar kan dromen: Pechtold zette zelf de aanval op, Gerard Schouw gaf de splijtende dieptepass, Wouter Koolmees de bekeken voorzet en de doorgelopen Pechtold mocht zelf inkoppen. 'Een vloeiende aanval tot in de perfectie uitgevoerd', schrijft columnist voor de Volkskrant Wouter Bos.

D66-fractievoorzitter Alexander Pechtold en ChristenUnie-fractievoorzitter Arie Slob spreken met de pers na afloop van het gesprek met demissionair minister van Financiën Jan Kees de Jager. Beeld anp

Ook ik kan er niet omheen: Alexander Pechtold heeft een knap staaltje politiek laten zien. Initiatief, durf, timing, het was allemaal nodig en hij liet het allemaal zien. Echt heel knap.

Dat verandert ook niet als de komende weken en maanden de inhoud van het akkoord tot steeds meer discussie aanleiding zal geven. Als iedereen ziet dat Coen Teulings gelijk heeft gekregen met zijn voorspelling dat geforceerde tekortverlaging vooral tot heel veel belastingverhoging leidt. Of als Brussel de 3-procenteis verzacht, al of niet onder invloed van een overwinning van Hollande bij de Franse presidentsverkiezingen. Of als partijen schrikken van bestaand beleid waar ze mee ingestemd blijken te hebben. En hoe moeilijk zal het in de verkiezingscampagne voor de Kunduz-partijen worden om met een verkiezingsprogramma in de ene hand en het Kunduz-akkoord in de andere, aan de kiezer duidelijk te maken wat ze nou écht willen?

Vloeiende aanval
D66 voerde een aanval uit waarvan het Nederlands elftal straks op het EK alleen maar kan dromen: Pechtold zette zelf de aanval op, Gerard Schouw gaf de splijtende dieptepass, Wouter Koolmees de bekeken voorzet en de doorgelopen Pechtold mocht zelf inkoppen. Een vloeiende aanval tot in de perfectie uitgevoerd.

Schouw had er met zijn verandering van het Reglement van Orde van de Tweede Kamer voor gezorgd dat bij een kabinetscrisis niet eerst iedereen langs de koningin moest. Waar velen als gevolg daarvan chaos hadden verwacht, bewees Pechtold bij de eerste de beste gelegenheid het tegendeel. Hij zag een gaatje en dook er in, nam het initiatief en liet het niet meer los. En hij kon dat ook doen omdat hij Wouter Koolmees als rekenmeester aan zijn zijde had, op het ministerie van Financiën destijds al een van mijn beste (en aardigste) ambtenaren. De dag dat hij me vertelde dat hij voor D66 de politiek in ging, kon ik een kleine binnensmondse vloek niet onderdrukken. Nu bewees hij zijn waarde: wie de begroting snapt, trekt aan de touwtjes.

Mantra
Ik had bij dit magnifieke aanvalsspel van D66 eigenlijk maar op één punt een vraag die ik maar niet beantwoord kreeg. Dat had te maken met dat steeds weer terugkerende mantra dat 'iedereen over zijn schaduw heen moest springen'. Dat was zeker voor de VVD en GroenLinks het geval, maar voor D66 het minst van alle partijen. Iedereen weet dat als links en rechts compromissen gaan sluiten of standpunten gaan uitruilen, je op zo ongeveer het D66-programma uitkomt. D66 is niet voor niets zo'n fan van paarse kabinetten: een paars regeerakkoord onderscheidt zich maar nauwelijks van een D66-verkiezingsprogram. De beweging van Pechtold en de zijnen was in dat opzicht dus iets minder nobel dan het ons werd voorgehouden.

Dat bleek ook in de positiebepaling ten opzichte van de uiteindelijk buitenspel staande PvdA. Wat me intrigeert is dit: Samsom had zich al bereid verklaard over het terugbrengen van het tekort naar 3 procent in 2013 te praten toen het uiteindelijke struikelblok vooral het opzeggen van het AOW-akkoord bleek te zijn. De AOW-leeftijd moest en zou al in 2013 omhoog, al was het maar met één maand. Een ononderhandelbaar punt voor D66. Een schaduw waar niet overheen te springen viel. Terwijl bij de hypotheekrenteaftrek tot een maatregel werd besloten waarmee de woningmarkt nog verder op slot gaat omdat koste wat kost rekening gehouden moest worden met bestaande gevallen en bestaande verwachtingen van overheidsbeleid, speelde diezelfde redenering bij AOW'ers opeens geen rol.

Terwijl de polder al op z'n gat ligt en gematigde krachten in de vakbeweging proberen te redden wat er te redden valt, duwt Den Haag het mes er nog wat dieper in. En waarom? In ieder geval niet vanwege de budgettaire opbrengsten want die zijn juist in dat cruciale jaar 2013 bijna nul.

Had hier behoud van draagvlak voor een heel moeizame hervorming niet wat zwaarder mogen wegen? Ik geef D66 groot gelijk dat het pensioenakkoord voor veel verbetering vatbaar is en ik ben bekend met de scepsis bij D66 over het poldermodel, maar wat had ik hen ook hier graag over hun schaduw heen zien springen.

PS: Het verhaal gaat dat de commissie-De Wit onderzoek heeft gedaan naar de besluitvorming in de Kunduz-nacht. Haar oordeel schijnt zeer kritisch te zijn. Er zouden grote fouten zijn gemaakt, en op basis van volstrekt onvoldoende informatie zijn zeer verreikende beslissingen genomen waarna de Kamer eigenlijk onvoldoende tijd had om tot een gefundeerd oordeel te komen. Jan Kees, Alexander: ik sta achter jullie!

Wouter Bos is econoom, politicoloog en columnist voor de Volkskrant.

 
Ik ben bekend met de scepsis bij D66 over het poldermodel, maar wat had ik hen ook hier graag over hun schaduw heen zien springen.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden