Column

Wouter Bos: 'Hoe flikken ze dat toch bij de SP?'

Grote nachtmerrie voor partijleiders: vertegenwoordigers van die partij die er verschillende opvattingen op na houden, en dat vooral laten weten in de media. Maar dat gebeurt de SP eigenlijk nooit, schrijft Wouter Bos in zijn column. Hoe lukt die partij dat toch?

Emile Roemer speelt met een SP-strandbal na afloop van het partijcongres in Breda, begin deze maand. Beeld ANP

Partijleiders hebben vaak nachtmerries. Eén ervan is dat verschillende vertegenwoordigers van de partij over één en dezelfde kwestie met verschillende opvattingen in de pers komen op een moment dat je dit slecht uitkomt. Democratische romantici willen dit verschijnsel nog wel eens toejuichen. Mooi toch, al die verschillende meningen? Zo hoort dat toch in een democratie? En de achterban van een partij is toch heel divers, daar hoort dan toch ook een gemengd geluid bij?

Die argumenten zijn natuurlijk niet helemaal onwaar. Maar een partij moet voor kiezers ook herkenbaar zijn. Dat verhoudt zich niet tot een situatie waarin elk vraagstuk van minstens drie partijstandpunten vergezeld gaat. Ook de timing is belangrijk: voor een besluit genomen wordt, is er meer ruimte voor discussie dan daarna. Anders wordt het voor de kiezer weer niet te volgen.

Makkelijker gezegd dan gedaan overigens. Er zijn altijd miskenden en uitgerangeerden die de pers weten te vinden als er een tegendraadse mening gezocht wordt. En er is altijd een journalist te vinden die dat dan nog serieus neemt ook. En Kamerleden die het nieuws zoeken met een eigen mening hebben wel een Grondwet aan hun zijde die geen politieke partijen kent, maar wel individuele volksvertegenwoordigers die zonder last of ruggespraak hun werk moeten doen.

Het lukt je dus ook nooit helemaal die volstrekte eenstemmigheid te bereiken en misschien is dat maar goed ook. Maar sommige partijen lukt het wel beter dan andere, de SP voorop. Dat kunnen we natuurlijk makkelijk af doen met een flauwe grap over het maoïs-tische verleden van de SP en de daarbij horende kadaverdiscipline, maar dan zouden we ze onrecht doen.

Ommezwaai
De afgelopen week zette de SP een grote ommezwaai in, richting het accepteren van beleid waar ze jarenlang tegen geprotesteerd had. De communicatieve discipline rond die koerswijziging was razend knap. Wie je ook in de media zag van de SP, iedereen vertelde hetzelfde verhaal met dezelfde voorbeelden en dezelfde grapjes. Steeds weer 'We kennen geen breekpunten maar maakpunten', tot we het niet meer horen konden. Maar ondertussen, een moeilijke exercitie zo goed als foutloos uitgevoerd. En nergens een dissident of dissonant. Om jaloers op te worden. Bij de PvdA had je als partijleider meteen ingezonden stukken, een extra congres en drie partijcommissies aan je broek gehad.

Hoe flikken ze dat toch bij de SP? Met de bekendmaking van de kandidatenlijst werd een tipje van die sluier opgelicht. Het eerste wat opviel was dat van de huidige 15 Kamerleden er 14 doorgaan. Dat is een ongelooflijk hoge score als je weet dat de meeste partijen elke verkiezing wel een deel van hun fractie verversen.

Hier zal vast een rol spelen dat de SP groei verwacht en men de ervaring van de zittende Kamerleden hard nodig heeft, maar er zit meer achter. Van de eerste 40 kandidaten hebben er namelijk 38 politieke ervaring: 16 in een parlement, 7 als fractiemedewerker, 9 in de lokale politiek en 6 zijn er zowel fractiemedewerker als actief in de lokale politiek geweest. Slechts 2 kandidaten lijken geen eerdere politieke ervaring te hebben: een campagneleider bij Greenpeace en een plaatsvervangend officier van justitie.

Uniek
Ook deze cijfers zijn uniek voor de SP. Nergens zo veel politieke ervaring op de lijst. Nergens zo weinig directe doorstroming van niet-politieke expertise uit de samenleving naar de politiek - denk aan de ondernemer of politieagent, de arts of onderwijzer die elke partij op zijn lijst probeert te krijgen. Nergens ook zo'n doorstroming van fractiemedewerkers en lokale politici naar de Tweede Kamerfractie.

Vier voorzichtige conclusies. Eén: de SP levert politici af die vanaf dag 1 van wanten weten. Hun hoef je niet te vertellen hoe je een issue agendeert, een motie opstelt of een meerderheid organiseert; ze hebben het allemaal al een keer gedaan of van nabij meegemaakt.

Twee: de actieve politici van de SP kennen elkaar van partij-opleiding en -carrière, zijn al langer onderdeel van een en het zelfde politieke proces in de partij en opereren daarom homogener dan fracties met een forse recrutering 'van buiten'.

Drie: de keerzijde is het risico van een tamelijk gesloten politieke cultuur met weinig ruimte voor tegengeluiden.

Vier: de bijna exclusieve recrutering vanuit het politieke circuit zelf - in plaats van 'buiten' - kan ook een extra verklaring bieden waarom de gemiddelde SP'er zo'n rotsvast geloof heeft in het vermogen maatschappelijke problemen vanuit Den Haag op te kunnen lossen.

Wouter Bos is econoom en politicoloog. Hij schrijft eens per week een column voor de Volkskrant.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.