Worsteling van de deftigste krant van Nederland

Het ooit onaantastbare bolwerk NRC Handelsblad zit in de problemen. De top moest vertrekken na een conflict en de lezers zijn ontevreden, net als de nieuwe aandeelhouders....

‘Opgelucht’, is hoofdredacteur Birgit Donker, en ‘opgetogen’. Het is zondag 20 december en de journalisten van NRC Handelsblad en nrc.next hebben met 207 stemmen voor en 7 onthoudingen ingestemd met de overname van NRC Media door de aandeelhouders van de tv-zender Het Gesprek, onder leiding van Derk Sauer, en de investeringsmaatschappij Egeria.

NRC Media is zo ontsnapt aan De Persgroep, de nieuwe Belgische eigenaar van de PCM-kranten, die net banen heeft geschrapt bij de Volkskrant en Trouw. De nieuwe eigenaren van NRC Media hebben beloofd dat er in 2010 geen ontslagen vallen. Onredelijke rendementen worden ook niet geëist en de plannen voor de komende jaren worden onderschreven. Hoofdredacteur Birgit Donker is dus blij.

Maar vier maanden later is ze opgestapt, op last van de nieuwe president-commissaris Derk Sauer. Donker had een onoplosbaar conflict over de koers van de krant met uitgever Gert-Jan Oelderik, die ook weg moet. Diens opvolger, de door Sauer aangezochte oud-adjuncthoofdredacteur van NRC Hans Nijenhuis, kondigde vorige week aan het mes te zetten in de activiteiten van NRC Media. Voor degenen die willen, komt er een vrijwillige vertrekregeling.

Wat is er gebeurd? Hoe kan de deftigste krant van Nederland zo in de problemen raken? En hoe moet het verder, en met wie?

Terug naar afgelopen maart, als de in december aangekondigde overname officieel is afgerond. Sauer kan eindelijk aan de slag en schetst Donker en Oelderik wat hij in grote lijnen wil met ‘het merk NRC’. Wat zijn de plannen van de hoofdredacteur en de uitgever, vraagt hij. Dat blijkt een probleem. Donker wil het portfolio van NRC Media uitbreiden met nieuwe titels als pakweg de jongerenkrant Kidsweek, of het Historisch Nieuwsblad.

Oelderik wil ook uitbreiden, maar dan anders. Aangespoord door Sauer wil hij nieuwe uitgaven waarmee geld kan worden verdiend: NRC Golf bijvoorbeeld. Dat hoeft de redactie niet te vullen, dat kunnen freelancers doen. Daar ziet Donker niets in. Ze vreest voor de redactionele onafhankelijkheid als er buiten de redactie om allerlei titels verschijnen onder de NRC-vlag.

Het conflict blijkt onoverbrugbaar. Eind april wordt bekend dat Donker en Oelderik per 1 juli moeten opstappen. De redactie is geschokt en eist opheldering. De redactieraad keurt de handelwijze af, maar legt zich neer bij het besluit.

Derk Sauer zegt er buiten te staan, maar als president-commissaris wel in te móeten grijpen. Met Donker heeft het niks te maken, zegt hij. ‘Ik heb een prima relatie met mevrouw Donker.’ Vanzelfsprekend is dat niet. Sauer stoort zich aan het feit dat de hoofdredacteur nieuwe initiatieven afhoudt. Hij wil ook graag met de redactie praten, maar ook dat zou Donker afhouden. Over de krant is de voormalig hoofdredacteur van Nieuwe Revu ook kritisch. Hij spreekt Donker aan over de opening van NRC Handelsblad met de val van het kabinet-Balkenende. Sauer wil niet weten wat er is gebeurd, het nieuws kende hij al lang, maar wáárom het is gebeurd. Die openlijke bemoeienis van een eigenaar met zijn krant is opmerkelijk.

De president-commissaris heeft direct een opvolger voor Oelderik paraat: Hans Nijenhuis (47), die pas een jaar weg is bij NRC Handelsblad, wordt de nieuwe uitgever. Nijenhuis, de eerste chef van nrc.next, ging naar De Bezige Bij om uitgever Robert Ammerlaan op te volgen, maar die zit nog steeds op zijn post. Het aanbod komt dus als geroepen. Het duo kent elkaar nog uit Moskou, waar Nijenhuis correspondent was en waar Sauer roem – en fortuin – heeft vergaard als uitgever. Pikant detail: de nieuwe uitgever was in 2006 in de race om hoofdredacteur te worden van NRC Handelsblad, maar verloor van Birgit Donker.

Sauer heeft haast. Het gaat niet goed met NRC Media. Nijenhuis zegt desgevraagd: ‘Ik ben 1 mei begonnen. De commissarissen onder leiding van Sauer hebben me gevraagd het vertrouwen te herstellen en een nieuwe strategie te ontwikkelen. Het onoplosbare conflict tussen Birgit Donker en Gert-Jan Oelderik gaf bij veel mensen op de redactie het gevoel: wat is hier aan de hand? Er was een kleine vertrouwenscrisis.’

Voor een nieuwe aanpak heeft Nijenhuis niet veel tijd nodig: back to basics. Drie nieuwe initiatieven worden gestopt: het ‘kwartaalblad voor beslissers’ Focus, waarvan het eerste nummer dit jaar 90 duizend euro verlies maakte, de Engelstalige website van de krant (1,5 ton) en nrc.tv, met onder meer de kookfilmpjes van Janneke Vreugdenhil, dat 3,5 ton kost. De eerste ruim half miljoen aan bezuinigingen is binnen.

‘We zijn er zo veel bij gaan doen dat het lijkt alsof het vanzelfsprekend is dat de krant uitkomt. Maar dat is niet zo’, zegt Nijenhuis. ‘Is het slim dat 200 duizend NRC-lezers een stuk niet krijgen omdat een redacteur eerst nog een stuk moet maken voor de 2.000 lezers van Focus? Nee, dat is niet slim. Wij kunnen wel heel hard zeggen dat we de beste krant van Nederland zijn, maar het gaat erom of de lezer dat ook vindt. Vaak is dat op dit moment niet het geval.’

De kosten van de webwinkel, de boekenverkoop (‘onze eigen uitgeverette’) en de journalistieke websites, waar twintig personen werken en die vrijwel niets binnenbrengen, worden daarom nader bekeken. Alle tijd, geld en aandacht moet naar de kranten. ‘Ik heb de oplagecijfers voor mezelf even omgerekend’, laat hij afgelopen donderdag de redacties weten in een toespraak in Rotterdam. ‘Het komt hierop neer: we verliezen elke drie minuten een lezer. Op een gemiddelde achturige werkdag ontvangt onze afdeling lezersservice gemiddeld elke drie minuten een telefoontje of mailtje van een abonnee die NRC Handelsblad of nrc.next wil opzeggen. De tijd dat je vanaf de redactie buitenland even naar de wc loopt, je handen wast en terug: een lezer minder. Terwijl je belt voor een overleg met de correspondent in Parijs: vijf lezers minder. Terwijl je luncht, hier in de kantine: tien lezers. Terwijl wij hier ’s morgens tussen half acht en half twee ons best doen een zo goed mogelijke krant te maken, zijn er alweer 120 abonnees minder die hem willen lezen’, zegt Nijenhuis tegen de verzamelde redacteuren. ‘We werven ons een slag in de rondte om dit verlies gedeeltelijk goed te maken, maar kom op: we noemen onszelf een kwaliteitskrant! We zijn alleen een kwaliteitskrant als de lezer ons een kwaliteitskrant vindt.’

NRC Media heeft een financieel en een kwaliteitsprobleem, in de service, in de advertentiewerving en ook op de redactie, zegt Nijenhuis. ‘Journalistiek doen we prachtige dingen. Maar er staan ook stukken in de krant die de lezer met vragen achterlaten. En er ontbreken stukken die de lezer wel van ons verwacht’, klinkt het, terwijl de hoofdredactie toehoort. Ook zaken als de abonneeservice en de advertentiewerving zijn niet op orde, zegt de uitgever. ‘Kortom, de lezer heeft reden om ontevreden te zijn en de lezer heeft gelijk. Niet omdat hij per definitie altijd gelijk heeft maar omdat hij deze keer gelijk heeft.’

Ook de nieuwe eigenaren hebben reden tot klagen, zegt Nijenhuis verder. ‘De beste worden en blijven kan alleen als we voldoende winst maken. Dus ja, 12 miljoen of 7 miljoen, of als er niets verandert volgend jaar misschien 2 miljoen, dat maakt echt uit. We hebben het ze trouwens beloofd, de mensen die ons uit de Persgroep loskochten, winst. We hebben de cijfers gezien en hoewel een deel echt gewoon vervelende wereldwijde pech is, hebben net als de lezers ook de aandeelhouders reden om niet tevreden te zijn.’

NRC Media moet bezuinigen. Er komt een vrijwillige, ‘fatsoenlijke’ vertrekregeling. In het najaar, als er een nieuwe hoofdredacteur is, wordt bekeken wat en wie nodig zijn. ‘Het is waarschijnlijk dat dit minder en soms andere mensen zijn dan precies wij zoals we hier vandaag staan’. De regeling geldt van 1 september tot het eind van het jaar. Berichten dat er 2 miljoen euro bezuinigd moet worden en dat er twintig mensen moeten verdwijnen, ontkent Nijenhuis. ‘Op 1 januari 2011 hoop ik alles op orde te hebben. Dan moeten we met z’n allen weer lekker aan de krant kunnen werken. Reorganisaties zijn daarbij voorlopig niet aan de orde. Daarvoor moet je eerst weten wat je gaat doen.’

De redacteuren van NRC Handelsblad en nrc.next blijven ondertussen in verwarring achter. Nog geen half jaar geleden waren ze blij weg te zijn bij De Persgroep en wisten ze niet beter dan dat ze de beste kranten van Nederland maakten in een goed renderend bedrijf. Nu zijn de hoofdredacteur en de uitgever weggestuurd en vertelt de nieuwe uitgever dat lezers en aandeelhouders niet tevreden zijn, en dat ze gelijk hebben.

‘De toespraak van Nijenhuis is goed gevallen. Eindelijk een uitgever die de krant snapt, en die dingen stopt die wij als redactie ook al niet zo zagen zitten’, zegt een redactielid dat anoniem wil blijven. ‘Maar veel redacteuren voelen zich ook een tikje belazerd. We hebben van de vorige directie, en ook van Derk Sauer, altijd mogen horen dat het heel goed ging, dat er geen reorganisatie nodig was, dat we meer lezers trokken dan ooit tevoren. Veel mensen vonden dat merkwaardig, die peptalk, want we zagen heus wel dat het niet zo heel denderend ging. Maar de hoofdredacteur en uitgever zijn nog niet weg of we krijgen te horen dat het heel anders ligt, en dat het niet goed gaat.’

Ook Derk Sauer, niet bereikbaar voor commentaar, had wellicht andere verwachtingen. ‘De sfeer op de redactie is gewoon niet goed. Ze hebben niet door dat er wat verandert in de journalistiek’, zegt hij half mei op de website 925.nl. ‘Kranten hadden vroeger macht, geld en arrogantie. Nu hebben ze alleen nog arrogantie.’

Het chagrijn is voorstelbaar. Sauer wilde aan de slag, maar door het conflict tussen Donker en Oelderik lukte dat niet. Bovendien staat de redactie door die aanvaring op scherp om alles wat riekt naar inmenging met de krant, te keren; lastig, als je meer wilt doen met ‘het merk NRC’. Sauer heeft zijn protegé Nijenhuis naar voren kunnen schuiven, maar niet iedereen is blij met diens komst. Net als niet iedereen treurt om het vertrek van hoofdredacteur Birgit Donker. Een verdeelde redactie is het schrikbeeld voor de betrokkenen, nu NRC Media in de problemen zit.

Bestuurder Bianca Rootsaert van de beroepsvereniging NVJ maakt zich dan ook zorgen. ‘Bij de kranten van De Persgroep hoop ik dat het ergste achter de rug is, zodat ze zich weer op de toekomst kunnen richten. Bij NRC Media lijkt er nu een heel proces in gang gezet te worden. Ik roep iedereen op dat heel zorgvuldig aan te pakken. Want het zijn heel mooie kranten, en dat moet zo blijven.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden