Wordt premier Erdogan president?

De Turkse premier Recep Tayyip Erdogan heeft zich dinsdag officieel kandidaat gesteld voor de presidentsverkiezingen in augustus. Erdogan is elf jaar premier en hoopt als president nog tien jaar aan de macht te blijven. Critici vrezen dat Erdogan zich, als hij inderdaad president wordt, nog autocratischer zal gaan gedragen.

ISTANBUL - Erdogan kondigde zijn kandidatuur gisteren aan tijdens een manifestatie van zijn gematigd islamistische partij AKP in de hoofdstad Ankara. 'Wij zijn de politiek ingegaan voor Allah en het volk', zei de premier tegen duizenden juichende aanhangers. 'Turkije is trots op je! Turkije is trots op je!' scandeerden zijn sympathisanten.

De 60-jarige Erdogan is bezig aan zijn derde termijn als premier en kan volgens de regels van zijn partij AKP niet nog een termijn aanvaarden. Om toch tot 2024 aan de macht te blijven, wil hij president worden. Erdogan beloofde gisteren om zich als president te zullen inzetten voor verdere economische groei, democratisering, voortgang in de toetredingsonderhandelingen met de Europese Unie en voltooiing van vredesonderhandelingen met de Koerdische rebellenbeweging PKK. 'Ik zal de president zijn van alle mensen, of ze op me hebben gestemd of niet.'

De eerste ronde van de verkiezingen is op 10 augustus. Als geen van de kandidaten meer dan 50 procent haalt, volgt op 24 augustus een tweede ronde tussen de nummers één en twee. Het is de eerste keer dat Turkije rechtstreeks een president kiest. Voorheen werd de president aangewezen door het parlement.

Het Turkse presidentschap is tot nu toe een grotendeels ceremoniële functie, maar Erdogan wil dat veranderen. Hij wil een van zijn getrouwen naar voren schuiven als premier, om in werkelijkheid zelf aan de touwtjes te blijven trekken. Na parlementverkiezingen volgend jaar hoopt hij vervolgens de grondwet te wijzigen, om de officiële macht van de president fors uit te breiden.

In hoeverre Erdogan daarin zal slagen, moet worden afgewacht. Turkije heeft eerder ten minste twee premiers gehad, Süleyman Demirel en Turgut Özal, die ook probeerden de macht in handen te houden nadat zij zelf president waren geworden. Beide mannen regelden dat bondgenoten premier werden, maar in beide gevallen stortten hun partijen daarna in. Erdogan heeft echter veel meer grip op de AKP dan Demirel en Özal destijds hadden op hun partijen.

De premier zag zich de laatste twaalf maanden geconfronteerd met grote antiregeringsdemonstraties, een corruptieschandaal en een mijnramp die de aandacht vestigde op de vaak beroerde arbeidsomstandigheden in Turkije. Al die zaken lijken zijn populariteit nauwelijk aan te tasten. 'Nationale wil, nationale macht' luidt een van slogans waarmee Erdogan de verkiezingsstrijd nu in gaat. En: 'Recep Tayyip Erdogan, de man van het volk.' De premier werpt zich met succes op als kampioen van de conservatief-islamitische meerderheid in Turkije, die lang onderdrukt werd door een seculiere elite, en hij heeft met de AKP al zes verkiezingsoverwinningen op rij geboekt. 'Ze zeiden dat wij terug wilden in de tijd omdat wij bidden', donderde hij gisteren van het podium. 'Ze zagen ons niet als gelijkwaardige personen.'

De twee belangrijkste oppositiepartijen, de seculiere CHP en de nationalistische MHP, benoemden onlangs als gezamenlijke tegenkandidaat Ekmeleddin Ihsanoglu, de voormalige secretaris-generaal van de Organisatie van de Islamitische Samenwerking. De oppositiepartijen hopen met deze enigszins conservatieve, islamitisch georiënteerde kandidaat een kans te maken tegen Erdogan. Maar Ihsanoglu is in Turkije niet erg bekend en AKP'ers drijven er de spot mee dat hun seculiere tegenstanders, uit wanhoop, met een vrome kandidaat zijn gekomen. 'Een grap', noemde de regeringsgezinde krant Yeni Safak de kandidatuur van Ihsanoglu laatst.

Volgens opiniepeilingen kan Erdogan rekenen op de steun van 50 tot 55 procent van de kiezers. Ihsanoglu zou blijven steken op 35 à 40 procent.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden