Klopt dit wel?

Wordt kinderkanker veroorzaakt door verkeerd eten tijdens zwangerschap?

Berichten verspreiden zich dankzij internet vaak razendsnel, of ze nu kloppen of niet. De Volkskrant gaat op zoek naar hele en halve onwaarheden en probeert de zin van de onzin te scheiden.

Is verkeerde voeding tijdens de zwangerschap de mogelijke oorzaak van kinderkanker? Beeld thinkstock

Verkeerde voeding tijdens de zwangerschap is mogelijk de oorzaak van kinderkanker, meldden verschillende media vorige week. De Belgische krant De Morgen bracht het nieuws met een waarschuwing voor gefrituurde producten die kankerverwekkende stoffen kunnen bevatten: 'Zwanger? Dan geen friet meer'.

De lijst van verboden voedingsmiddelen voor vrouwen in verwachting wordt almaar langer. Hoe serieus moeten we dit nemen? Is er reden tot zorg over tijdens de zwangerschap geconsumeerde snacks?

Wat is de bron?

Een Europees onderzoeksteam onder leiding van Jos Kleinjans, hoogleraar Milieugezondheidskunde aan de Universiteit Maastricht, vond na jarenlang onderzoek duidelijke aanwijzingen dat kankerverwekkende stoffen in voeding tijdens de zwangerschap ook het ongeboren kind bereiken.

Bloedmonsters uit de navelstreng van 1.151 pasgeborenen werden onderzocht op de aanwezigheid van kankerverwekkende stoffen als dioxinen, dioxineachtige PCB's, acrylamide, PAK's, geoxydeerde vetzuren en nitrosamines. Dat deze stoffen in het navelstrengbloed werden aangetroffen betekent dat de placenta hier geen bescherming tegen biedt.

Maar kan deze blootstelling daadwerkelijk op jonge leeftijd al kanker veroorzaken? De wetenschappers maten in de navelstrengbloedmonsters 'moleculaire veranderingen die wijzen op tumorvorming', aldus het persbericht van de Universiteit Maastricht. 'De onderzoekers vonden een hogere gevoeligheid voor blootstelling voor kankerverwekkende stoffen, vooral bij jongens en met name voor leukemie.'

Klopt dit wel?

Allereerst een geruststelling: kanker bij kinderen onder de veertien jaar is nog steeds zeldzaam. Naar schatting komen er jaarlijks wereldwijd 175 duizend gevallen bij. Dit aantal neemt wel langzaam toe. Het onderzoek geeft als mogelijke oorzaak de invloed van kankerverwekkende stoffen in voedsel op het dna in het bloed van het kind, nog voor het geboren is.

Jos Kleinjans benadrukt dat het geen epidemiologisch onderzoek is dat zich richt op het voorkomen van kinderkanker, maar dat voor de studie biomarkers werden geanalyseerd, zoals verandering van de activiteiten van genen in bloedcellen, die wijzen op de mogelijkheid dat op termijn ziekte gaat ontstaan: 'Wij hebben bijvoorbeeld schade aan het dna gemeten en de activiteit van bepaalde genen die ook bij leukemie voorkomen.'

Er is dus niet gekeken of de kinderen van wie de bloedmonsters afkomstig waren, ook daadwerkelijk kanker ontwikkelden. Het is dan ook moeilijk om op basis van deze studie concrete inschattingen te maken van het risico voor kinderen die in de baarmoeder werden blootgesteld aan carcinogenen - kankerverwekkende stoffen - in voedsel. Maar, zegt Kleinjans: 'In onze optiek is de opgedane kennis voldoende om aanbevelingen te doen met betrekking tot het vermijden van bepaalde voedingsingrediënten tijdens de zwangerschap en de voedingsindustrie op te roepen om naar de gebruikte grondstoffen te kijken.'

Kinderoncoloog Rob Pieters van het Prinses Maxima Centrum voor kinderoncologie vindt het onderzoek van de Universiteit Maastricht naar carcinogenen in navelstrengbloed 'heel interessant, dat was nog nooit zo gemeten', maar in zijn optiek gaat het te ver om te concluderen dat er een relatie is met kinderkanker.

'Kinderkanker is iets anders dan kanker bij volwassenen. Of deze kankerverwekkende stoffen bij kinderkanker zijn betrokken, weten we niet, dat is niet aangetoond. Die stap wordt overgeslagen.' Bovendien, zegt Pieters, wordt er in de studie eigenlijk alleen naar leukemie gekeken. 'Leukemie is de meest voorkomende kankersoort bij kinderen, maar driekwart van de kinderen met kanker heeft geen leukemie.'

Ook Roland Kuiper, moleculair bioloog aan het Radboudumc, wijst erop dat het nog onzeker is in welke mate carcinogene stoffen bijdragen aan kanker bij kinderen. 'Er is ook niet onderzocht of aanpassingen aan het dieet, bijvoorbeeld geen gefrituurde producten, daadwerkelijk leidt tot een verlaging van carcinogene stoffen in het bloed van de baby.'

Wat precies de oorzaak is van het langzaam stijgende aantal gevallen van kinderkanker is nog niet duidelijk. CNN berichtte een paar dagen geleden nog over een onderzoek dat het gebruik van pesticiden en chemische insectendoders in en om het huis aanwees als de boosdoener. Maar het hoeft niet per se om carcinogene stoffen te gaan, aldus Kuiper. 'Een hele hoop andere omgevingsfactoren kunnen mogelijk een rol spelen, of het feit dat mensen op steeds latere leeftijd kinderen krijgen.'

Onderzoeker Jos Kleinjans erkent deze kritiek, maar hij staat achter de conclusie dat het op grond van het biomarker-onderzoek plausibel is gemaakt dat er een risico bestaat. Zijn aanbeveling is dan ook dat er maatregelen genomen worden, door zowel consumenten als door de voedingsmiddelenindustrie, om de blootstelling aan schadelijke stoffen zo veel mogelijk terug te dringen. 'Ik neem niet aan dat de collega's voorstellen dat hiermee gewacht wordt totdat wij bewezen hebben dat de incidentie van kinderkanker zelf inderdaad omhoog gaat als gevolg van deze blootstellingen.'

Oordeel

Dat het onderzoek geen sluitende conclusie bevat en dat er meer onderzoek nodig is, wordt netjes afgedekt door de frase 'mogelijke oorzaak', die de meeste krantenkoppen wel heeft gehaald. Maar dat de rol van carcinogenen bij kinderkanker niet zeker is - bepaald geen algemene kennis, is een belangrijke aanvulling die in de berichtgeving zeker niet had misstaan.

Gezonde en gebalanceerde voeding wordt tijdens de zwangerschap sowieso aangeraden: over de voordelen voor moeder en kind bestaat geen twijfel. Maar dat zwangere vrouwen geen enkel patatje meer mogen eten - mits zij hun kroost geen leukemie willen bezorgen - is in ieder geval behoorlijk overdreven.

Beeld .
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden