Analyse

Wordt dit het volgende hoofdstuk in de eurocrisis?

Met angst en beven wacht Europa af wat de gevolgen van het Italiaanse referendum zullen zijn. De grote vraag: overleven de banken het Italiaanse 'nee'? Zo niet, dan kan dat zelfs het einde van de euro betekenen. De argumenten voor en tegen.

Italië geeft haar mening door middel van een referendum. Wat zijn de implicaties van een 'no'? Beeld afp

Ja, Italië is de zieke man van de eurozone

Slechts een klein zetje heeft de wankelende Italiaanse economie nog nodig. Al jaren balanceert ze op de rand van de afgrond. Italië worstelt met een van de grootste staatsschulden ter wereld: een onwaarschijnlijke 133 procent van het bbp. De bevolking is sinds eind jaren negentig niet meer rijker geworden. Maar het meeste zorgen baren de banken. Zij zagen dit jaar al de helft van hun beurswaarde verdampen.

Hoe groot hun problemen zijn, wordt duidelijk uit één simpel getal: 16 procent. Dat is volgens de ECB het deel van de uitstaande leningen dat problematisch is. Op die honderden miljarden aan schulden wordt bijvoorbeeld slechts met grote vertraging afgelost. Of helemaal niet. Dat overleeft op termijn geen enkele bank. Ter vergelijking: de Nederlandse concurrenten hebben slechts 2,5 procent slechte leningen op de balans staan.

In zo'n licht ontvlambare situatie kan een verloren referendum al gauw onvoorziene gevolgen hebben. Een 'nee' leidt tot politieke én financiële onrust. Premier Renzi heeft gezegd dat hij in dat geval zal aftreden. Nieuwe verkiezingen kunnen uitmonden in een klinkende overwinning voor de Vijfsterrenbeweging van komiek Beppe Grillo. Een van zijn beloften: een referendum over de euro.

Of dat tegen die tijd nog nodig zal zijn, is de vraag. Als de zwartste scenario's uitkomen, is de euro dan al geschiedenis.

Alle ogen zijn gericht op de zwakste schakel in het Italiaanse bankensysteem: Monte dei Paschi di Siena. Het referendum zet het reddingsplan voor de oudste bank ter wereld op losse schroeven. Een van de maatregelen, eerder dit jaar overeengekomen na eindeloze onderhandelingen, wil dat 'MPS' 5 miljard euro aan verse investeringen ophaalt. Maar buitenlandse beleggers zijn huiverig. Zo wacht Qatar, dat zou overwegen 1 miljard euro in het geldhuis te steken, naar verluidt de stemming zondag af. Lukt het de Toscaanse bank niet om voldoende kapitaal op te halen, dan moet de Italiaanse overheid bijspringen. In dat geval zal Europa eisen dat ook de talloze kleine Italiaanse obligatiehouders bloeden.

De Italiaanse premier Matteo Renzi tijdens de toespraak over de uitslag van het referendum. Beeld getty

Soortgelijke problemen spelen bij tal van andere banken. Ook bij de allergrootste: UniCredit. Dat hoopt de komende tijd 10- tot 13 miljard euro op te halen. Maar als beleggers straks hun kaarten niet meer op Italië durven zetten, dreigen financieringsproblemen. Dat is precies waar sommige grote internationale investeerders op wedden. Zij hebben de afgelopen tijd aanzienlijke short-posities opgebouwd in Italiaanse aandelen en andere waardepapieren. Daarmee hopen zij te profiteren van een economische duikeling na een nee-stem.

Italië mag de zieke man zijn van de eurozone, het is na Duitsland en Frankrijk ook de belangrijkste economie. Te groot om te redden - en dat weten beleggers dondersgoed. Het besmettingsgevaar moet daarom niet onderschat worden. Als een Italiaans 'nee' ook het laatste restje vertrouwen in zwakke banken in Portugal, Spanje en zelfs Deutsche Bank doet verdwijnen, is het einde zoek.

Gisteren het referendum. Vandaag begint een nieuwe ronde van de eurocrisis.

Nee, De Brexit- en Trump-crash bleken ook bangmakerij

Dit referendum heeft net zoveel met economie te maken als bolognese saus met pannekoeken. Het was dom van premier Renzi om hier zijn lot aan te verbinden. Het helpt ook niet dat zijn minister van buitenlandse zaken, Paolo Gentiloni, er dinsdag in de Financial Times nog een schepje bovenop deed. Het referendum, schreef hij in een ingezonden artikel, is een keuze tussen Renzi of de chaos. 'Wat hier op het spel staat is veel groter en heeft gevolgen voor heel Europa'.

Onzin. Het enige wat op het spel staat zijn een reeks politieke hervormingen. Zelfs als de Italianen die niet blieven, is er geen man overboord. Renzi kan alsnog terugkomen op zijn eerdere belofte om op te stappen. Of anders neemt een zakenkabinet het stokje over. Italië heeft inmiddels ruime ervaring met technocraten aan de macht - denk aan de opvolger van Berlusconi, de bankier Mario Monti.

Nog een geruststelling: de Europese Centrale Bank staat klaar om eventuele financiële onrust in de kiem te smoren. Dat meldt persbureau Reuters op gezag van anonieme centrale bankiers. Nu al koopt 'Frankfurt' veel Italiaanse obligaties op. Dat doet het overigens voor alle landen in de eurozone. Die steun kan tijdelijk worden uitgebreid. Die wetenschap vertaalt zich in de rentes op Italiaans schuldpapier. Op het hoogtepunt van de eurocrisis betaalde het land bijna 7 procent over leningen met een looptijd van 10 jaar. Op dit moment is dat, alle onrust ten spijt, slechts 2 procent. Hoezo zijn beleggers zenuwachtig?

Wie goed kijkt, ontwaart een patroon. Of het nou het Brexit-referendum was of de Amerikaanse verkiezingen: in de daaraan voorafgaande weken sloegen economen, politici en journalisten steevast alarm. De meest angstaanjagende scenario's werden geschetst. Op een onverwachte uitslag zou onvermijdelijk een financieel bloedbad volgen. Een nieuwe crisis zelfs.

Renzi smeekt het Italiaanse volk om 'si' te stemmen. Beeld afp

Achteraf bleek het allemaal schromelijk overdreven. Dit keer toont de financiële gemeenschap zich dan ook een stuk kalmer. The Economist schaarde zich in een hoofdcommentaar zelfs achter het nee-kamp. De constitutionele hervormingen die Renzi wenst, zouden het land een te makkelijke prooi maken voor een sterke man van het slag Mussolini. Ook kredietbeoordelaar S&P verwacht niet dat de uitslag van het referendum grote economische gevolgen zal hebben.

Met andere woorden: gaat u rustig slapen. Italië is niet de zoveelste dominosteen die omvalt onder druk van het oprukkende rechtspopulisme. Zondag stemmen de Italianen ja of nee. En maandag? Dan worden we wakker in precies dezelfde wereld. Het is zoals een Italiaanse consultant opmerkte tegenover een journalist: 'Dit wordt geen chaos. Dit is gewoon democratie.'

Twee opties, twee scenario's. Beeld afp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden