ANALYSE

Wordt deal met 'boosaardig' Iran strop voor Obama?

Als de VS vandaag een nucleair akkoord bereiken met Iran, wacht president Obama weerstand in het Congres. Want daar weegt het kritische geluid van Israël zwaar.

De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken John Kerry neemt maandag in Lausanne even een foto tijdens een pauze in het overleg met zijn Iraanse ambtgenoot Mohammad Javad Zarif.Beeld EPA

Als vandaag in Zwitserland voor middernacht een akkoord over Irans nucleaire programma wordt bereikt, zal dat een opluchting zijn voor president Obama. Want hij ziet de onderhandelingen als een laatste kans een mogelijke militaire confrontatie te vermijden. Alleen is hij er dan nog niet. Thuis wacht een volgend obstakel: het Amerikaanse Congres. Als de voortekenen niet bedriegen, zal dat in taaiheid niet onderdoen voor een Iraanse ayatollah.

Niemand weet hoe een eventueel akkoord er precies gaat uitzien. De Israëlische premier Benjamin Netanyahu zei dit weekeinde zich zorgen te maken op grond van wat nu bekend is. Een anonieme functionaris uit zijn regering liet weten dat er een 'ongelooflijk' slechte deal in de maak is. Deze kritiek zal zijn weg vinden naar het Congres, waar Netanyahu eerder deze maand een heldenontvangst kreeg.

'Executive agreement'

Voor veel Congresleden, met name die uit de Republikeinse meerderheid, zijn dit de jaren dertig van de vorige eeuw. Met Netanyahu als Winston Churchill en Obama als de Britse eerste-minister Neville Chamberlain. Zij zien Obama als een appeaser. Oftewel: iemand die te veel toegeeft aan een boosaardig Iraans regime, dat niet te vertrouwen is en net als Hitler destijds concessies ziet als een zwaktebod dat moet worden uitgebuit.

Het gevaar van het denken in dit soort zwaarbeladen historische analogieën is dat het flexibiliteit uitsluit en onverzettelijkheid stimuleert, op het onredelijke af. Want wie sluit er nu compromissen met een Hitler? Voor Obama is deze houding een groot probleem. Hij heeft altijd al moeite gehad het Congres naar zijn hand te zetten, maar in de kwestie-Iran ziet het er helemaal hopeloos uit voor hem.

Daarom heeft hij besloten buiten het Congres om te handelen. Een akkoord zal niet de vorm krijgen van een juridisch bindend verdrag. Want dat moet worden bekrachtigd door de Senaat en aangezien de daarvoor benodigde steun er waarschijnlijk niet is, houdt Obama het bij een zogeheten 'executive agreement', een door de president gesloten politiek akkoord. De Senaat doet moeilijk, dan omzeil ik de Senaat, redeneert hij.

Het is niet voor het eerst dat hij dit doet. Eind vorig jaar passeerde hij het Congres bij de afkondiging van een maatregel die miljoenen illegale immigranten vrijwaart van deportatie. Ook is hij niet de eerste president die zulke omtrekkende bewegingen maakt. De akkoorden van Jalta en Potsdam, die na de Tweede Wereldoorlog werden gesloten, waren geen officiële verdragen. Franklin Roosevelt en Harry Truman handelden in deze gevallen eveneens liever buiten het altijd eigenzinnige Congres om.

Veto

Maar de senatoren laten het er niet bij zitten. De Republikein Bob Corker en de Democraat Robert Menendez hebben een wetsontwerp ingediend dat de president dwingt een Iran-deal aan hen voor te leggen. Dit voorstel heeft de steun van meerdere senatoren uit Obama's Democratische partij, want de stem van Israël weegt ook zwaar onder Democraten. De president heeft al gezegd dat hij zo'n wet zal treffen met een veto.

Corker probeert nu genoeg stemmen te vergaren om een veto te overtroeven. Het is niet helemaal uitgesloten dat dit lukt, maar het probleem voor hem is dat verscheidene Democraten boos zijn omdat 47 Republikeinse senatoren (bijna de hele fractie) eerder deze maand een brief aan de Iraanse leiders stuurden, waarin ze erop wezen dat een niet door het Congres bekrachtigd akkoord met een pennestreek door Obama's opvolger ongedaan kan worden gemaakt.

Het Witte Huis doet laconiek over de kans dat zoiets gebeurt. Dat zou voor het eerst zijn. Maar wel kan het nog heel spannend worden of Corker genoeg stemmen binnenhaalt om een presidentieel veto te neutraliseren. Met een sleutelrol voor de Democraten. Zij zijn boos zijn over de brief als zijnde een ongekende, het gezag van de president ondermijnende actie, maar uiteindelijk kunnen ze de mening van Israël laten voorgaan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden