Wordt Burkina Faso de zoveelste mislukte staat?

Volksprotesten verdreven president Campaoré. Het leger greep de macht. Het zal de grote uitdaging zijn om een geloofwaardige overgangsregering te vinden.

Een tegenstander van de afgetreden president Compaoré houdt tijdens protesten diens portret omhoog. Beeld reuters

Een paar dagen waren nodig om het doorgaans rustige Burkina Faso in chaos te storten. Twee dagen van volksprotest tegen een voorgenomen grondwets-wijziging dwongen president Blaise Compaoré vrijdag tot aftreden. Het leger greep de macht, zogenaamd om anarchie te voorkomen. En het maakte zondag korte metten met nieuwe protesten, ditmaal wegens de vermeende coup, die door de Verenigde Naties en de Afrikaanse Unie (AU) werd veroordeeld.

Maandag maakte legerleider luitenant-kolonel Isaac Zida bekend dat hij 'snel' zal plaatsmaken voor een grondwettige overgangsregering van burgers onder leiding van een breed gedragen leider. 's Avonds liet de AU weten dat het regime hiervoor vijftien dagen de tijd krijgt, anders volgen er sancties. Het was gisteren rustig in Ouagadougou. Er waren geen soldaten meer op straat.

Mogelijk is een verdere escalatie dus vooralsnog bezworen. Toch roepen de gebeurtenissen vragen op. Wordt Burkina Faso de zoveelste mislukte staat in de regio, tussen het politiek wankele Ivoorkust in het zuiden en de door jihadisme bedreigde Sahellanden Mali en Niger in het noorden?

Vreedzame overgang

Analist Paul Melly van de Britse denktank Chatham House denkt van niet. Hij verwacht een vreedzame overgang naar vrije verkiezingen. 'Democratie is tegenwoordig in dit deel van Afrika de norm en het regionale samenwerkingsverband Ecowas (Economische Gemeenschap van West-Afrikaanse staten) is er formeel aan gebonden. Dat zal het leger in de goede richting dwingen.'

De grote uitdaging is volgens Melly het vinden van een geloofwaardige overgangsregering. 'Die moet bestaan uit mensen die geen ambitie hebben om aan de verkiezingen mee te doen, maar wel voldoende profiel en gezag hebben om het land te regeren tot er een nieuw parlement en een nieuwe president zijn.'

De crisis waarin Burkina Faso (de vroegere Franse kolonie Opper-Volta) is beland, valt voor een groot deel te wijten aan de gevallen president Compaoré. Die kwam in 1987 via een legercoup aan de macht en wist daar vervolgens 27 jaar te blijven met een programma van economische ontwikkeling en harde repressie. Tijdens zijn lange bewind stapelde de onvrede zich op, zoals woede over de corruptie en zelfverrijking aan de top en frustratie van jongeren over gebrek aan kansen. Compaoré's plan voor een grondwetswijziging waarmee hij een vierde termijn zou kunnen binnenhalen, deed de onvrede ontbranden.

De tijdelijke leider Isaac Zida maandag met zijn legerleiding Beeld anp

Neerwaartse spiraal

Het risico is niet denkbeeldig dat de politieke crisis Burkina Faso in een neerwaartse spiraal brengt. De overgang naar een nieuw burgerbewind leidt een periode in van onzekerheid waarvan terroristen of criminelen zouden kunnen profiteren. Toch gelooft analist Melly niet dat het land een mislukte staat wordt. 'Burkina Faso heeft een sterke culturele identiteit en kent niet de etnische en regionale tegenstellingen van een land als Mali.'

Politieke desintegratie van Burkina Faso zou wel slecht nieuws zijn, niet alleen voor de Burkinese bevolking, maar ook voor de westerse wereld en voor West-Afrika als geheel. Want Burkina Faso was onder Compaoré decennialang een strategische bondgenoot van de Verenigde Staten en van voormalig kolonisator Frankrijk, en een baken van stabiliteit in een onrustige regio.

Compaoré figureerde de laatste jaren ook als vredesapostel, onder meer als officiële bemiddelaar van Ecowas. Zijn val wordt door sommige waarnemers dan ook als een tegenvaller beschouwd. Maar hij is niet onvervangbaar. Ecowas is een relatief sterke organisatie en de regio heeft andere capabele leiders, zoals de presidenten van Ghana, Ivoorkust, Niger en Senegal.

Het goede nieuws van de gebeurtenissen in Burkina Faso is dat ze laten zien dat zelfs een sterke man als Compaoré het veld moet ruimen als het volk genoeg van hem heeft. Dat is een wijze les voor andere sterke mannen in Afrika die geen afscheid kunnen nemen van de macht, zoals de presidenten Boni in Benin, Kagame in Rwanda en Sassou-Nguesso in Congo-Brazzaville.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden