Worden burgemeesters machtiger dan de VN?

Burgemeestersconferentie

Internationale grote steden kunnen problemen veel beter oplossen dan de VN of de EU, vinden burgemeesters. Tijd voor meer invloed.

Grace Mary Mugasa, burgemeester van Hoima, Oeganda. Beeld Arie Kievit

De sfeer is zaterdagochtend opperbest, de lucht in het World Forum staat stijf van de verwachtingen en aan grote woorden is geen gebrek. Neem nou de Haagse burgemeester Jozias van Aartsen. Al voordat de burgemeestersconferentie goed en wel begonnen is, spreekt hij van een 'historische bijeenkomst'.

Het is dan ook een bijzonder span dat hier bijeen is. De burgemeesters van steden als Athene, Dar es Salaam, San Salvador, Oklahoma City en Rotterdam zitten bij elkaar in één grote zaal. Samen vormen ze vanaf dit weekend het Global Parliament of Mayors (GPM), het mondiale parlement van burgemeesters. Ze gaan de problemen oplossen waarop nationale overheden, de Europese Unie en de Verenigde Naties de tanden al jaren stukbijten.

Ja, ze leggen de lat hoog. Tijdens de koffiepauze zegt politicoloog Benjamin Barber, geestelijk vader van het project, dat hij hoopt dat het burgemeestersparlement 'een stuk machtiger zal worden dan de Verenigde Naties'. Zonder een spoortje ironie vergelijkt hij de bijeenkomst in Den Haag dit weekend met het moment dat de VN werd opgericht, tijdens een conferentie in 1945 in San Francisco.

Pragmatisch

Barber presenteerde het idee voor het parlement in 2013 in zijn boek If mayors ruled the world. Daarin schrijft hij dat steden veel beter dan natiestaten en internationale organisaties de grote problemen van deze tijd kunnen oplossen.

Dat komt volgens Barber doordat burgemeesters heel pragmatisch te werk gaan. Parlementariërs kunnen het zich misschien veroorloven om lekker ideologisch met elkaar in debat te gaan over het vluchtelingenvraagstuk, maar het is de burgemeester die een échte oplossing moet bedenken als zich zeventien bussen vol ondervoede stakkers aan de stadspoorten melden. De VN kan discussiëren over klimaatverandering, maar het stadsbestuur moet zandzakken laten aanrukken als er onverhoopt een rivier dreigt te overstromen.

De stad is, kortom, de plek waar veel problemen écht worden opgelost. De stad is de plek waar de kennis aanwezig is die elders vaak ontbreekt. En dus moeten steden ook wat vaker laten horen hoe zij tegen de zaken als klimaatverandering, vluchtelingen en ongelijkheid aankijken.

Steden groeien, dorpen vergrijzen

De vergrijzing wordt steeds meer een probleem van dorpen. Daar wordt het tempo waarmee de bevolking veroudert steeds hoger, terwijl het in de grootste steden nauwelijks stijgt.

Maar hoe moeten ze dat aanpakken? Hoe groeit dit prille parlement uit tot invloedrijk instituut? Volgens Barber, die hoopt dat zich in tien jaar tijd 10 duizend burgemeesters zullen aansluiten, zijn twee zaken daarbij cruciaal. Allereerst moeten de burgemeesters op korte termijn 'een aantal concrete, gezamenlijke acties afspreken'. Misschien kunnen ze bijvoorbeeld besluiten om centrales aan te schaffen die afval in energie omzetten, zegt Barber. Die zijn duur, maar worden goedkoper als een paar honderd steden ze tegelijkertijd bestellen. 'Wanneer ze samenwerken kunnen steden dingen bereiken die ze in hun eentje niet kunnen.'

Of zou het niet mooi zijn als alle aangesloten steden zouden besluiten om 'sanctuary city' te worden? Dat zijn steden die minder hard optreden tegen mensen die illegaal in het land verblijven. 'Dat is niet alleen humaan', zegt Barber, 'zo spreidt je ook de last. Want als slechts enkele steden als toevluchtsoord dienen, gaat iedereen daarheen.'

De tweede cruciale succesfactor: burgemeesters moeten zich aan het parlement committeren. 'Ik heb me drie jaar lang sterk gemaakt voor dit idee. Ik wil niet dat mensen na afloop van deze bijeenkomst tegen me zeggen: dat was leuk, waar is het de volgende keer? Ze moeten het echt zelf oppakken.'

Aan het einde van het weekend lijkt Barber deels zijn zin te krijgen. Een actielijst komt er nog niet, maar de burgemeesters besluiten wel dat er een commissie komt met burgemeesters van vijf continenten, die gaat nadenken over de vervolgstappen. Jozias van Aartsen krijgt daarbij de leiding.

De Haagse burgemeester moet snel aan het werk, want het parlement hoopt al in oktober een delegatie af te vaardigen naar Quito, waar de Habitat III-conferentie plaatsvindt. Daar praten lidstaten van de VN over een duurzame toekomst van steden, zegt Van Aartsen, 'maar de steden zelf zitten niet aan tafel. We gaan proberen daar een stem te krijgen.'

Zaagt hij daarmee aan de poten van de VN, zoals Barber suggereert? Daar wil Van Aartsen niets van weten. 'We zijn een jonge organisatie, we moeten niet meteen de confrontatie zoeken. Daarin stel ik me bescheidener op dan Barber.'

Toch sluit ook Van Aartsen niet uit dat het parlement van burgemeesters een machtig instituut wordt. Hij verwijst naar de internationale vredesconferentie die in 1899 eveneens in Den Haag plaatsvond. 'Critici vroegen zich af wat voor zin het had dat staten daar met elkaar over vrede spraken. Onze koningin was ook geen voorstander. En toch kwam daar uiteindelijk jaren later de VN uit voort.'


'Wij beschikken over de kracht van ideeën'

Sanjeev Nayyar is sinds 2015 burgemeester van Noord-Delhi, India. Afval is het grootste probleem in de stad met 22 miljoen mensen.

Wat is de essentie van het burgemeesterschap?
'Voor mij draait het om deze zaken: onderwijs, gezondheidszorg, hygiëne en het onderhoud van wegen en straten.'

Wat is de grootste uitdaging voor uw stad de komende jaren?
'We moeten de stad schoonhouden. Dat is lastig, want het aantal inwoners stijgt. Delhi heeft al 22 miljoen inwoners op een oppervlakte van minder dan 600 vierkante kilometer. De stad is een magneet, iedereen wil er wonen. Dat komt omdat er veel banen zijn en het leven er goedkoop is. Iedere dag produceren de inwoners duizenden tonnen aan afval. Wat moeten we daarmee? We gaan nu proberen het om te zetten in energie. Als dat lukt en de eerste fabriek is al in bedrijf dan garandeer ik je dat we van Delhi de komende jaren een van de mooiste steden van de wereld maken.'

Verwacht u veel van het burgemeestersparlement?
'Als dit een succes wordt, zou ik erg blij zijn. Steden hebben formeel misschien niet veel macht, we kunnen samen niets besluiten, maar wij beschikken over de kracht van ideeën. En met die ideeën kunnen we landen, continenten en de wereld verbeteren.'

Sanjeev Nayyar, burgemeester van Noord-Delhi. Beeld Arie Kievit

'Ik wil een moeder zijn voor de burgers'

Grace Mary Mugasa (47) is een van de weinige vrouwelijke burgemeesters in Oeganda. Ze bestuurt sinds 2011 de gemeente Hoima.

Wat voor burgemeester bent u?
'Ik wil een moeder zijn voor de burgers. Ik vind het belangrijk iedereen gelijk te behandelen, ik wil herinnerd worden als iemand die eerlijk is. En ik wil zorgen dat we een schone, goed georganiseerde en welvarende stad hebben met gezonde mensen.'

Waar worstelt uw gemeente mee?
'Nog niet zo lang geleden is bij ons in de buurt olie en gas gevonden. Duizenden mensen komen naar Hoima op zoek naar werk. Dat hadden we niet voorzien. Bovendien zitten er veel mensen bij die niet de juiste opleiding hebben en er komen zakkenrollen en prostituees mee. Veel van de nieuwkomers wonen nu in sloppenwijken. Ze dumpen hun afval overal. Daar moeten we een oplossing voor vinden.'

Wat heeft u aan dit burgemeestersparlement?
'Ik kom hier om te netwerken, want ik denk van andere burgemeesters te kunnen leren hoe zij hun steden besturen. Door samen te werken kunnen we bovendien invloed uitoefenen. Als we het eens worden, kan het burgemeestersparlement een krachtige stem laten horen.'

Grace Mary Mugasa, bestuurt de gemeente Hoima in Oeganda. Beeld Arie Kievit

'Wij staan het dichtst bij de mensen'

Akel Biltaji (75) is sinds 2013 burgemeester van Amman, Jordanië. Zijn stad is de laatste jaren overspoeld door vluchtelingen.

Omschrijf uw werk eens.
'Het burgemeesterschap is geen baan, het is een missie. Een burgemeester moet dealen met alles wat zich in de stad afspeelt. Van iemands geboorte tot zijn dood het valt onder de verantwoordelijkheid van de burgemeester.'

Voor welke uitdagingen staat Amman?
'De stad groeit exponentieel, omdat we veel vluchtelingen uit onze buurlanden opvangen. Er wonen al een half miljoen Syriërs, 300 duizend Irakezen en een half miljoen Palestijnen. We vangen ze op omdat dat onze morele plicht is, maar het zorgt wel voor problemen: de infrastructuur is overbelast, het water is schaars, er is veel afval.'

Waarom moeten burgemeesters de handen ineenslaan?
'Burgemeesters kijken anders tegen problemen aan. We zijn minder ideologisch dan landelijke politici, pragmatischer. Wij staan het dichtst bij de mensen. Wij zijn verantwoordelijk voor het het water dat ze drinken, de lucht die ze ademen en het verkeer waarin ze rijden. In dit parlement kunnen we kennis delen, van elkaar leren. En samen hopen we overheden en internationale organisaties bewust te maken van de problemen waarmee wij dagelijks te kampen hebben.'

Akel Biltaji, burgemeester van Amman. Beeld Arie Kievit
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.