Word je even high van bidden als van druggebruik?

Vergeet de hele dag nacht doorhalen op dancefestivals met een pilletje, een goede zondagspreek in de plaatselijke kerk heeft hetzelfde effect. Dat kopte in ieder geval Belgische krant De Standaard: 'Kerkbezoek vergelijkbaar met seks en drugs'.

Is een kerkbezoek even belonend in dopamineafgifte als druggebruik? Beeld anp

Die kop is wat kort door de bocht, zoals koppen dat wel vaker zijn. In het artikel zelf wordt het genuanceerder verwoord: 'Spirituele ervaringen activeren het beloningssysteem van onze hersenen op ongeveer dezelfde manier als verliefdheid, seks, gokken, genotsmiddelen en muziek dat doen.'

Onderzoekers van de universiteit van Utah bekeken de hersenen van negentien leden van de mormoonse kerk terwijl bij hen een religieuze ervaring werd opgeroepen, bijvoorbeeld door het luisteren naar passages uit het Boek van Mormon. Inderdaad werden dezelfde hersencircuits actief als bij drugsgebruik: in het bijzonder de nucleus accumbens, het 'beloningscentrum' verantwoordelijk voor de afgifte van dopamine. Maar betekent dit ook echt dat die ervaringen vergelijkbaar zijn?

Nee, zegt Anneke Goudriaan, bijzonder hoogleraar werkingsmechanismen en behandeling van verslaving aan het AMC. 'Drugs trekken je beloningssysteem over de natuurlijke grenzen heen. Met een natuurlijke ervaring gebeurt dat niet, dus zal het effect ook minder sterk zijn.'

Ze verwijst naar een studie uit 1988, waaruit blijkt dat eten, seks en drugs allemaal leiden tot een verhoogde dopamineafgifte, maar niet in dezelfde mate. Zo verdubbelt het bij seks, maar van een portie meth schiet je dopamineniveau met een toename van 1200 procent pas écht door het plafond (zie tabel). Een religieuze ervaring zal eerder vergelijkbaar zijn met eten of seks, aldus Goudriaan.

De dopamineafgifte bij seks is tweemaal zo groot als bij eten. Beeld NIDA

Dat beaamt Louk Vanderschuren, hoogleraar neurobiologie van gedrag aan de Universiteit Utrecht. Eten en seks zijn natuurlijke beloners, legt hij uit, net als bijvoorbeeld het luisteren naar muziek, of het kijken naar een foto van je geliefde. Een religieuze ervaring zal in die categorie vallen. 'Drugs zijn wat wij noemen artificiële beloners, die vanwege de chemische eigenschappen de hersenfunctie veranderen.' Een lijntje coke snuiven is dus niet hetzelfde als een Bijbeltekst lezen.

Daarnaast zijn diep spirituele ervaringen, waarbij de nabijheid van de Heilige Geest wordt gevoeld, een belangrijk element in de mormoonse kerk - de reden dat juist deze religie onderwerp van de studie was. En dan werden deelnemers ook nog speciaal geselecteerd op devotie: zo bezochten alle proefpersonen wekelijks de kerk en hadden ze allemaal anderhalf jaar missionariswerk erop zitten. Niet per se representatief voor alle godsdienstigen. De onderzoekers melden zelf dan ook in hun wetenschappelijke artikel dat eerdere studies naar bijvoorbeeld meditatiepraktijken een ander effect lieten zien.

Typisch geval van een interessant en goed uitgevoerd wetenschappelijk onderzoek, dat voor het brede publiek net even wat spannender is gemaakt door er een snufje seks en drugs aan toe te voegen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.