AnalyseCDA-lijsttrekker Hoekstra

Wopke Hoekstra heeft als rivaal van Rutte nog lange weg te gaan

Wopke Hoekstra wordt op het partijbureau gepresenteerd als nieuwe lijsttrekker van het CDA. Beeld Freek van den Bergh
Wopke Hoekstra wordt op het partijbureau gepresenteerd als nieuwe lijsttrekker van het CDA.Beeld Freek van den Bergh

Het CDA denkt met Wopke Hoekstra een alternatief voor Mark Rutte in huis te hebben. Is dat realistisch? Een overzicht van zijn kansen en beperkingen.

‘Ik ga dit doen met alles wat ik kan en alles wat ik niet kan en alles wat ik nog moet leren.’ Het is een van de oneliners die Wopke Hoekstra zaterdag in het partijkantoor van het CDA voor elke camera herhaalt. Voor iemand die zichzelf niet als een beroepspoliticus ziet, toont de nieuwe partijleider zich meteen al ‘boodschapvast’, volgens spindoctors de belangrijkste functie-eis van iedere lijsttrekker.

Warmlopen

Verrassend is de behendige presentatie van Hoekstra niet. De minister van Financiën leek zich al jaren warm te lopen als potentiële rivaal van Rutte. Hij gaf lezingen waarin hij pleitte voor minder 'cultuurrelativisme’, een strenger integratiebeleid en meer perspectief voor de middenklasse, ‘de ruggengraat van onze samenleving’. Allemaal thema’s die ook de VVD wil opeisen.

Tegelijkertijd liet de ex-McKinsey-partner op Prinsjesdag televisiecamera's toe in zijn huis, mochten fotografen hem al boksend fotograferen en presenteerde hij zich met zijn vriendin Liselot en vier jonge kinderen als ‘een echte familieman’. Achter de schermen cultiveerde hij nauwe banden met de parlementaire pers, vaak ook een symptoom van politieke aspiraties.

De aanvankelijke weigering van Hoekstra in juni kwam als een grotere verrassing dan zijn bereidheid dit weekend om alsnog lijsttrekker te worden. Toen hij voor de zomer bedankte was de nood binnen de partij en in het land nog niet zo hoog, geeft Hoekstra nu als verklaring. ‘We dachten eerlijk gezegd dat we corona min of meer achter ons gelaten hadden.’ Nu de situatie toch is verslechterd, kan hij naar eigen zeggen niet meer weigeren.

Lotsbestemming

Hoekstra lijkt de herkansing bijna als een lotsbestemming te zien: ‘Soms stelt het leven je dezelfde vraag twee keer.’ In de ogen van zijn talrijke fans binnen het CDA is Hoekstra inderdaad altijd al voorbestemd geweest voor het hoogste. Hij is de nieuwe Ruud Lubbers, de man die de partij weer de grootste kan maken.

Helemaal ongegrond lijken die hoge verwachtingen niet. In het partijkantoor en een dag later bij talkshow WNL op Zondag toont Hoekstra de eerste contouren van zijn komende campagne. Hij presenteert zich als een zelfverzekerde en goed onderlegde bestuurder die iets voor elkaar kan krijgen. ‘Ik ben zeer resultaatgericht.’ Zonder Ruttes naam te noemen, voegt hij daar dan aan toe: ‘Ik vind dat politici vaak te veel beloven en te weinig leveren.’

Iedereen op het Binnenhof weet dat precies daar de kwetsbaarheid van Rutte ligt: betrouwbaarheid. Het lijstje van gebroken beloftes zal de premier ook de komende campagne weer achtervolgen: duizend euro voor de hardwerkende Nederlander, geen euro voor de Grieken, handen af van de hypotheekrenteaftrek.

Rechtser imago

Hoekstra kan die kwetsbaarheid beter uitbuiten dan De Jonge, die zelf tijdens de coronacrisis keer op keer te hoge verwachtingen wekte. Bovendien heeft de minister van Financiën, die volgens peilingen net zo hoog gewaardeerd wordt als Rutte, een iets rechtser imago dan De Jonge. Dat moet het mogelijk maken om kiezers die nog neigen naar de VVD alsnog terug te halen.

Zelfs zijn late entree kan als een voordeel uitpakken. Tot dusver lijkt de VVD af te stevenen op een comfortabele overwinning. Lijsttrekkers als Sigrid Kaag (D66) en Lodewijk Asscher (PvdA) hebben zich niet ontpopt als serieuze rivalen van Rutte. Het CDA zal er stilletjes op hopen dat Hoekstra nu door columnisten en commentatoren wordt omarmd als de nieuwe, grote uitdager die de verkiezingen alsnog nog spannend gaat maken. De media willen nu eenmaal een gevecht (‘media love a fight’), zo weet ook het campagneteam van het CDA.

Toch heeft Hoekstra nog een lange weg te gaan. Bijna iedereen kent Mark Rutte, maar in september had nog maar 80 procent van de kiezers van Hoekstra gehoord. Zeker nu de coronacrisis oplaait, blijft de meeste aandacht voorlopig gevestigd op premier Rutte en minister De Jonge. Hoekstra zal zich moeten schikken in een rol op de achtergrond.

Nieuwe hoeder middenklasse

Politieke rivalen zullen bovendien vragen stellen bij zijn geloofwaardigheid als nieuwe hoeder van de middenklasse, een groep met een besteedbaar inkomen van tussen de 25.000 en 68.000 euro. Heel veel affiniteit met die groep lijkt Hoekstra als voormalig partner bij McKinsey niet te hebben.

Tegenstanders trekken achter de schermen al een parallel met de Amerikaanse presidentskandidaat Pete Buttigieg. Ook Buttigieg wilde het opnemen voor de bedreigde middenklasse, maar critici wezen erop dat hij eerder als duurbetaalde consultant juist de belangen van het grote bedrijfsleven diende. Buttigieg nam zelf ook afstand van McKinsey en noemde het adviesbedrijf terugblikkend ‘amoreel’.

Hoekstra, die meer dan dertig zetels wil halen, zal allereerst zijn eigen partij op orde moeten krijgen. Bijna alles ging mis de afgelopen maanden, met de chaotische lijsttrekkersverkiezingen en de brute anonieme aanvallen daarna op De Jonge als dieptepunten. Het opnieuw passeren van Pieter Omtzigt, de nipte nummer twee van de interne verkiezingen, zal ook niet iedereen begrijpen.

Als Hoekstra zich wil presenteren als een vakkundig bestuurder kan hij zich niet nog meer gedoe binnen het CDA veroorloven. Dat is ook de belangrijkste oproep zaterdag bij zijn presentatie: ‘Laten we de partij herenigen, de eenheid hervinden en met zelfvertrouwen aan deze opgave beginnen.’

Lees ook

Ontspannen, toegankelijk en geïnteresseerd, maar nu zit Wopke Hoekstra met de hete aardappel
Hij is dan toch de lijsttrekker van het CDA geworden. De gedroomde kandidaat, al vond hij dat zelf niet. Wie is Wopke Hoekstra? Juist dat relaxte is zijn succesfactor.

Waarom de altijd optimistische Hugo de Jonge toch opstapte als CDA-leider
Maar ondanks al zijn optimisme kwam Hugo de Jonge in die rol niet uit de verf. Ook omdat er binnen de partij te veel weerstand groeide.

De Jonge legt lijsttrekkerschap neer: ‘Ik kan de verantwoordelijkheid niet ten volle waarmaken’
Drie maanden voor de verkiezingen van 17 maart wordt het CDA onthoofd: vicepremier Hugo de Jonge trekt zich terug als lijsttrekker.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden