Woody van Amen koerst af op Totale Vrijheid

Achteraf bezien lijkt het alsof hij zijn carrière met voorbedachten rade heeft uitgestippeld. Alsof hij wíst dat hij in 1961 naar New York moest gaan, omdat hij daar zou leren wat hem de rest van zijn kunstenaarsschap is bijgebleven....

Zó grijpt, terugkijkend, het werk van kunstenaar Woody van Amen (Rotterdam, 1936) in elkaar. Alles klopt aan zijn oeuvre, dat nog altijd uitdijt, en als een topzware goederentrein door de Nederlandse en internationale kunstgeschiedenis heen dendert. Enkele uitstapjes onderweg - die zijn toegestaan.

Maar de weg ligt vast, het doel is onveranderlijk: Van Amen koerst af op Totale Vrijheid.

Een uitgebreider overzicht van zijn werk en leven dan dit bestaat niet. Er is een groot overzicht in Museum Het Valkhof in Nijmegen, aangevuld met kunstwerken van beroemde tijdgenoten, zoals Mimmo Rotella, Christo en Bruce Lacey, uit de omvangrijke collectie van Frits Becht. Er is een presentatie van recent werk (aquarellen en schilderijen met neon) in het Chabot Museum in Rotterdam.

En onlangs kwam ook een dikke monografie uit.

Woody van Amen. Crossing Worlds schetst met foto's en beeldmateriaal, eigenlijk beter dan beide tentoonstellingen bij elkaar, een prachtig beeld van Van Amen. Meer, véél meer dan Nederlands bekendste pop art-kunstenaar was hij, blijkt wanneer je het boek doorbladert.

Misschien kun je zelfs wel beweren dat, hoewel Van Amen met pop art zijn naam vestigde, de populaire Brits/Amerikaanse kunststroming voor de kunstenaar 'slechts' een opstapje was naar een 'hogere', spirituele kunstvorm die hij wilde bereiken.

Vijftien maanden New York zijn voor Van Amen genoeg om, eenmaal terug in Rotterdam, een nieuwe weg in te slaan. Naast expressieve schilderijen met Nederlandse merknamen (Felix en Rizla) maakt hij bewegende en provocatieve assemblages, zoals Checkpoint Charley (1964), waarin de Heilige Familie met ogen op steeltjes de grens tussen Oost- en West-Berlijn bewaakt.

Of de 'voelbox' Oud-Hollands Vagijn (1965), waarin een harig geval tijdens een performance scheerschuim 'uitscheidt'.

Maar meer nog dan deze kwajongensachtige banaliteit leert Van Amen van de pop art hoe hij de wereld kan opdelen in symbolen die gewoon op straat liggen. 'Alles is bruikbaar, want alles kan, losgemaakt van de normale omgeving, tot symbool worden', zegt hij in 1965, nog voordat hij in Zwitserland knalverliefd wordt op de Matterhorn, en de berg tot het logo van zijn kunststroming bombardeert: de Nieuwe Romantiek, tégen de verkilling van de toenmalige kunst.

En dan begint het eigenlijk pas. Tijdens een reis door Singapore 'adopteert' Van Amen nog een symbool, dat hij ziet op de bekleding van een taxi: een geometrisch patroon van aan elkaar geschakelde dubbelkruizen, die bij de raakvlakken het swastikateken vormen.

Hij doopt het TAXAT. In zijn hoofd knarst en piept het, werelddelen schuiven over elkaar heen, Oost ontmoet West.

Het gehate hakenkruis, dat hem als jongetje tijdens de oorlog fascineerde, valt samen met het onschuldige oosterse teken, met de vlag van Zwitserland (rood met een wit kruis); de contouren van de Matterhorn met die van de Balinese tempelpoort, gezien op een andere reis.

Het werk Double Happiness (1979) toont die openbaring: voor de berg zitten Mao en Nixon, omringd door neonlicht, hakenkruizen en Chinese karakters die het woord Matterhorn vormen.

Zo, bladerend door het boek, dwalend door de museumzalen, ben je getuige van het ontstaan van een verdicht en vooral vrij kunstenaarsoeuvre.

Wat een zetje kreeg in New York, ontwikkelde snelheid en rolde gestaag richting een land dat van iedereen en niemand is, maar vooral van Woody van Amen: Taxania.

Hier zwaait híj met de vlag, een rode vlag met een wit dubbelkruis. Die vrijheid is hem van harte gegund.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden