Column

Wonen tussen demonen

Of er gaten vallen in de kerncentrales.

De kerncentrale van Doel in België.

Na de Belgische grens vallen er gaten in de weg. Dat is het probleem. Daar liggen de oude kerncentrales, de koeltorens dominant in het landschap: het gaat van ka-dok ka-dok over een slordige straat van betonplaten richting het einde van de wereld, door spookdorp Doel met z'n verkrotte huizen - een rare rommel is het tot het slagboompje met het inrijverbod. Er komt een autootje van de beveiliging kijken. Het keert onhandig en verdwijnt.

Pal onder de koeltorens wonen Jerôme en Jeanne; de jodiumpillen die ze van overheidswege kregen, liggen ergens binnen, 'weet jij nog waar precies Jerôme?' Die haalt zijn schouders op. Je hebt daar niks aan. 'Je ziet het niet, je ruikt het niet en als het gebeurt, is het bam.' Tot honderd kilometer rond de kerncentrales van Doel, Tihange en Borssele krijgen burgers jodiumpillen met het verzoek ze op te bergen in de meterkast. Verder zijn die kerncentrales natuurlijk hartstikke veilig.

Wat is gevaar?

Jerôme en Jeanne bouwden hier in '68 hun huis in de natuur en kregen er een paar jaar later ongevraagd een kerncentrale bij. Iedereen die destijds protesteerde, zegt Jeanne, 'werkte een jaar later bij de energiemaatschappij'. Het is gevaarlijk, maar wat is gevaar? 'We moeten', zegt Jeanne, 'vertrouwen op de bestuurders boven ons. Wij zijn gelovige mensen hè.'

Vier kerkkoepeltjes: reactoren Doel 1 tot en met 4. Met horten en stoten proberen ze de toekomst te halen. Ontploffing, brand, lekkende lasnaad. Het meest problematisch lijkt me de sabotage in Doel 4: iemand liet opzettelijk 65 duizend liter olie weglopen, turbine oververhit, mogelijk terrorisme. Anderhalf jaar onderzoek bleef zonder resultaat; het Belgische federaal parket wil de medewerkers die erbij waren aan de leugendetector leggen maar de meesten weigeren.

'Brokkenreactoren', 'scheurtjesreactoren' - eerder sprak ik de bouwers van de reactorvaten, slimme ingenieurs van de Rotterdamsche Droogdok Maatschappij; ze legden me geduldig uit dat de scheurtjes waar iedereen het over heeft geen probleem zijn (het zijn waterstofvlokken, piepkleine holtes die er altijd al zaten). En ik geloof ze graag. Wouter den Dulk, veertig jaar geleden technisch directeur van de reactorvatenfabriek, vertelde me ook dat de fabricage van Doel 3 destijds niet zorgeloos verliep. Doel 3 werd niet in Rotterdam maar in België afgebouwd, en onduidelijk is of er een onafhankelijke toezichthouder was, 'dat liep daar toen wat minder soepel'. Daar werd ook een ander soort staal gebruikt voor het reactorvat, mangaanhoudend, met meer waterstofvlokken tot gevolg. 'Ik heb geen idee van de technische staat van het systeem maar als je naar de buitenkant kijkt dan is er één ding dat opvalt: Belgen zijn niet goed in onderhoud.'

Spookdorp Doel met z'n verkrotte huizen.

Stalen landschap

Gaten in de weg. Verder langs de Zeedijk, langs Baalhoek en Paal naar Kloosterzande. Dit is de merkwaardigste plek: schone natuur lost op in het stalen landschap van de Antwerpse haven. De Nederlandse gemeente Hulst ligt klem tussen een paar kerncentrales en de eindloze schoorstenen van Dow Chemical. 'Als ze daar affakkelen op ethyleen', zegt Gino, 'dan hóór je het hier grommen. Jongen, dan is heel de lucht roodverlicht!' Als er weer eens een reactor is stilgelegd in Doel zien ze de koeltorens minder dampen. 'Dampsignalen', zegt Ronnie.

Gino Depauw en Ronnie Roctus zijn gemeenteraadslid voor Algemeen Belang Groot Hulst. Ze wonen hier tussen demonen, maar wat moet je er verder mee. Zo zijn ze in Zeeuws-Vlaanderen: vertrouwend op degenen daarboven. Maar toen ze vorig jaar vragen begonnen te stellen aan de burgemeester over het langer openhouden van de kerncentrale, kregen ze geen vat op wát degenen daarboven precies doen. Ze kregen vellen vol verwijzingen naar organisaties die waken over de veiligheid: het FANC, het IAEA, Euratom, de Veiligheidsregio, de ANSV - maar wat doen die eigenlijk? En waarom mogen zij, als burgers, niet meepraten over de nieuwe vergunning voor Doel? En waarom moeten zij, als gemeenteraadsleden, over incidenten lezen in de krant?

'De burgemeester zegt: qua veiligheid zal het wel in orde zijn. De burgemeester zegt: als het misgaat word ik als eerste geïnformeerd. Maar als zo'n paddestoeltje de lucht in gaat, heb je daar niks aan.'

Gino Depauw en Ronnie Roctus in Kloosterzande.

Er is iets wakker geworden, zegt Ronnie. Veertig jaar hadden ze fiducie in de reactoren, 'je leeft met die dingen', maar nu is dat weg. 'Zondag in de kerk werd ik door wel vijftien mensen aangesproken. Als er geen goede antwoorden komen, gaan we ons steeds meer zorgen maken hè.' Gino zegt: 'Niemand vertelt wat. Je hebt er geen gevoel mee.'

Als er geen gaten zijn gevallen in de kerncentrale, dan wel in het vertrouwen.

Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden