Wonen in een kerstboom van licht

Wat heeft de wetenschap te zeggen over de actualiteit? Deze week: de Nacht van de Nacht.

In heel Nederland staan vannacht strand- en boswandelingen, vaartochten en andere 'duistere' activiteiten op het programma. De lichten van veel openbare gebouwen en kantoren gaan uit. Alles om te ervaren hoe het is zonder de zee van elektrisch licht waarin we leven. Dat is het streven van de Nacht van de Nacht, georganiseerd door de gezamenlijke natuur- en milieufederaties en de stichting Natuur & Milieu.

De natuur- en milieuclubs hebben een punt. Echte duisternis is in de geïndustrialiseerde wereld ver te zoeken. De nachtelijke hemel boven Amsterdam is zelfs op een onbewolkte avond tien tot veertig maal zo licht als - pak hem beet - ergens op een Waddeneiland. Autoverkeer - met de koplampen, straatverlichting en lichtreclames langs de weg - draagt voor meer dan eenderde bij aan de 'lichtkoepel' boven Berlijn, schrijven onderzoekers van het in lichtvervuilingsonderzoek voorop lopende Leibniz-instituut in die stad. Grote steden als Amsterdam en Berlijn veroorzaken natuurlijk relatief veel lichtvervuiling. Maar op ruimtefoto's oogt heel Nederland 's nachts als een verlichte kerstboom.

Is het erg, die lichtvervuiling? Wegen de veiligheid van straatverlichting en de gezellige lichten van de stad niet op tegen een wat minder zichtbare sterrenhemel? Wetenschappelijk onderzoek naar de effecten van lichtvervuiling is nog opvallend schaars. Maar wat bekend is, voorspelt weinig goeds. Bijna alle dieren en planten leven volgens een dag-nachtcyclus, die in de loop van miljoenen jaren is geëvolueerd. Zonder de afwisseling tussen licht en donker - nodig om deze 'circadiane ritmiek' in goede banen te leiden - raken veel organismen in de problemen, ook de mens. Ratten die 's nachts in het licht werden gehouden, kregen ernstige stofwisselings- en hormoonstoornissen, bleek bijvoorbeeld uit een recent Israëlisch experiment.

Voor een nog lopend onderzoek van Wageningen Universiteit zijn straatlantaarns geplaatst op donkere delen van de Veluwe. Onderzoeker Roy van Grunsven constateerde al dat nachtvlinders in het licht niet meer zoeken naar voedsel of naar een partner. En dat terwijl veel vogelsoorten nachtvlinderrupsen als hoofdvoedsel hebben. 's Nachts bijgelichte koolmezen werden actiever, omdat de dagen leken te lengen, alsof het voorjaarsbroedseizoen afliep. De overleving van de vogels kan eronder lijden, veronderstellen biologen.

Intussen raken ook trekvogels om nog onbekende redenen het spoor bijster door lichten van olie- en gasinstallaties in de Noordzee en de helverlichte kassen in het Westland. Misschien, denken onderzoekers, gaat door al dat licht de complete soortensamenstelling in de natuur veranderen en verdwijnen voor licht gevoelige soorten zelfs.

Tel daarbij op dat volgens experts door lichtkoepels boven steden ook de nachtluchten van landelijke gebieden daaromheen wereldwijd elk jaar met gemiddeld 3 procent helderder worden, en de conclusie is duidelijk: mag het licht uit?

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden