Weblog

Wonen in een hofje is hot, en niet alleen voor ouwe vrijsters

Vroeger was het opvang voor arme stumperds, nu azen zelfstandige singles erop. In het hofje maak je dagelijks een praatje met de buren en kun je toch je eigen gang gaan. Een schilderachtig symbool van de participatiemaatschappij.

Joke Fakkeldij

Toen Joke Fakkeldij haar handtekening onder het huurcontract van haar hofjeswoning zette, was het 'alsof ik trouwde met mezelf.' Op zich was het alleen maar een krabbel, maar voor dit huis voelde het als veel meer. 'Een enorm commitment aan het alleen wonen.' Als kind fantaseerde ze al over wonen in een hofje. 'De rust, de charme, de veiligheid. En tegelijk heb je genoeg vrijheid.'

Fakkeldij's huisje is klein: netto zo'n 38 m2 woonruimte. En knus, met de keuken als middelpunt. Aan tafel kijk je uit op de gemeenschappelijke binnentuin, waar in het voorjaar de de hortensia's uitbundig bloeien. 'Ik heb geen groene vingers, dus ik vond het een luxe dat er een tuinman was,' zegt Fakkeldij (63).

In 1650 stichtte een rijke VOC-koopman het Venetiae-hofje voor 'arme weduwen en bejaarde vrijsters' van boven de 50 en van protestantse gezindte. Anno 2014 telt het hofje in de Amsterdamse Jordaan 31 huisjes met elk een eigen opgang. Religieuze overtuiging en leeftijd spelen geen rol meer en anders dan vroeger betalen de bewoonsters gewoon huur. Ouwe vrijsters zijn het evenmin.

Juist 'uiterst zelfredzame vrouwen,' zegt Fakkeldij. De meesten zijn gescheiden. Alleen jongere bewoonsters vertrekken nog wel eens voor het stichten van een gezin. Het hofje is hot. Er verschijnen handboeken en proefschriften over, er worden symposia over georganiseerd.

Die belangstelling heeft te maken met het groeiend aantal eenpersoonshuishoudens, schrijft demograaf Jan Latten in de inleiding 'Open en besloten - het hofje is terug van nooit weggeweest.' Elk jaar komen er 25.000 eenpersoonshuishoudens bij de huidige 2,8 miljoen. Die mensen willen niet allemaal alleen zijn. Ze verlangen nog steeds naar verbondenheid, maar niet meer op de traditionele manier.

Praat mee

Woensdag 18 december 20:00 in De Balie in Amsterdam: Het perspectief van de single. NRC-publiciste Sandra Heerma van Voss en Maartje Duin over de lotgevallen van een gescheiden vrouw op leeftijd in de film ‘Gloria’. Eet, kijk en praat mee!

Geen ideale partner? Dan zoeken ze verder naar de ideale woonvorm. En daarbij telt het aantal vierkante meters niet zo zwaar. Noch voor de jongere 'home is where the laptop is'-generatie, noch voor ouderen, die met weinig spullen toe kunnen.

Belangrijker: in een hofje vereenzaam je niet snel. Een kleine woning dwingt je om de deur uit te gaan, voor boodschappen, om de was te doen in een gemeenschappelijke ruimte. Dan kom je altijd wel een buurvrouw tegen. Geen wonder dat het hofje zo populair is: het is een schilderachtig symbool van de participatiemaatschappij.

Haarlem, Hofje Codde en Van Beresteyn. Voor alleenstaande vrouwen met een bescheiden inkomen uit Haarlem e.o., verwant met het katholieke geloof.Beeld Dorine van Hoogstraten, 'Open en besloten - het hofje terug van nooit weggeweest'
Haarlem, Johannes Enschedéhof. Voor acht alleenstaande oudere vrouwen en twee bejaarde stellen.Beeld Dorine van Hoogstraten, 'Open en besloten - het hofje terug van nooit weggeweest'
Haarlem, Gravinnehof. 26 woningen voor oudere alleenstaanden en stellen.Beeld Dorine van Hoogstraten, 'Open en besloten - het hofje terug van nooit weggeweest'
Den Haag, Gouden Regenhofje. Voor alleenstaanden met een bescheiden inkomen.Beeld Dorine van Hoogstraten, 'Open en besloten - het hofje terug van nooit weggeweest'
Joke Fakkeldij

In de zomer zit je buiten,' zegt Joke Fakkeldij, 'je maakt een praatje, leest een boek. Rond vijven zie je de flesjes wijn tevoorschijn komen en tegen zevenen hoor je ze zeggen: "laat ik 's wat koken." Ze heeft in haar leven in wisselende samenstellingen met twee mannen en drie kinderen gewoond. Op een galerijflat: '6 hoog, 110 m2. Het was praktisch, maar als je je buren niet kent, kun je er als alleenstaande weken doodliggen.' In een vrijstaande woning in de polder: 'Je leeft met je man en je gezin en verder is er niet veel. Ik vond het eenzaam. En eng.'

De verplichtingen in een woongroep zouden haar benauwen, zegt ze. Het hofje geeft haar juist rust. 'Het is leven en laten leven. Maar als iemand een been breekt, komt de hulp op gang. Dan helpt het zelfs dat de huisjes gehorig zijn. 'Mijn 88-jarige buurvrouw is slecht ter been. Als ik niks hoor aan de andere kant van de muur, ga ik kijken of alles wel in orde is.'

Eén 17e-eeuws criterium bleef overeind in het Venetiaehofje: op de huismeester na wonen er alleen vrouwen. Aan de straatkant, buiten het poortje, zijn een paar huisjes voor mannen. Maar hier rond het binnenplaatsje kunnen ze prima zonder. 'Je gedraagt je anders als er mannen zijn. Op een mooie voorjaarsdag zit ik 's ochtends in mijn badjas voor de deur. Kan mij het schelen. Maar als er, zoals nu, bouwvakkers rondlopen, doe ik dat niet.'

Wel nodigt ze af en toe een vriend met een boormachine uit om een klusje te doen. 'Als dank krijgt-ie lekker te eten.' Er blijft er ook wel eens eentje slapen. 'Maar hoe lief ze ook zijn, na twee, drie dagen wordt de verblijfsvergunning ingetrokken.'

Wat vindt u?

De Single Issue Partij onderzoekt de woonwensen van alleenstaanden. Wat is voor u de ideale woonvorm? Reageer – met vermelding van uw leeftijd - op Twitter of Facebook.

Nederland telt steeds meer alleenwoners. Als lijsttrekker van de Single Issue Partij blogt journalist, radiomaker en ervaringsdeskundige Maartje Duin over hun leven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden