Column

Wonder dat wij nog een kabinet hebben

Ditmaal keert de elite zich niet tegen de uitersten maar tegen het centrum zelf.

Beeld anp

Het is een wonder dat we nog een kabinet hebben na alle perikelen rondom bed-badbrood. Dan doel ik minder op het gebroken servies in het Torentje dan op de meedogenloze reacties van buitenaf. De hoon is natiewijd. De oppositie blaast zijn partijtje mee, maar die is daarvoor. Ik denk meer aan de openbare mening, in media en samenleving. Van Jan Mulder bij DWDD tot De Telegraaf, en vooral alles wat daartussen zit.

Bed-bad-brood is alleen maar het voorlopige sluitstuk. Ze kunnen echt niks meer goed doen. Asscher probeert wat te repareren aan flex: belachelijk dat hij niet zag hoe bedrijven gauw hun uitzendkrachten lozen. Dijsselbloem, waarom heb je de megasalarissen nu nóg niet ingesnoerd? Van Rijn is de kop van jut, eerst met urine langs de enkels en nu met de niet betaalde pgb's. Het gemor gaat van Tuitjenhorn tot Loppersum en Ter Apel. Met als kers op de taart het lachwekkende 'Haagse compromis' over bed-bad-brood. Het lost niets op!

Ja, haal je de koekoek dat het niets oplost. Dit was de moeilijkste kwestie tussen PvdA en VVD - toen hij nog staatssecretaris was, dacht Fred Teeven altijd dat het kabinet over hém zou struikelen. Enfin, het populisme van de uitersten kennen we: de lonen omhoog, prijzen omlaag, weg met de managers en grenzen dicht. Veel erger is dat nu ook weldenkend Nederland zich massief en eendrachtig tegen dit kabinet keert. Ooit zei Guusje ter Horst dat de elite tegen Wilders in opstand moest komen. Ditmaal keert de elite zich niet tegen de extremen maar tegen het centrum.

Een voorbeeld. Voorheen de Ombudsman Alex Brenninkmeijer is vorige week geïnaugureerd als hoogleraar in de rechtsgeleerdheid. Hij had in zijn oratie een stresstest voor de rechtsstaat bedacht. Verrassing: Nederland is gezakt. Was dit land een bank, je zou na deze inaugurele rede subiet overstappen naar Triodos.

Dat het goed mis is met onze rechtsstaat, is nogal een hooggeleerde aantijging. Zijn voornaamste argument is dat de grondrechten met voeten worden getreden, onder het voorwendsel van het primaat van de politiek. Zoals de rechten van de Groningers vanwege de gaswinning, of, daar komt-ie weer, de bed-bad-brood-regeling. Nog één keer daarover: een voormalig vertegenwoordiger van Nederland bij de Raad van Europa mailde me dat het Europees Sociaal Handvest niet bindend is maar een loffelijk streven, óók wat betreft bedbad-brood; precies zoals in verband met de gaswinning het recht op 'bewoonbaarheid' weliswaar in de Grondwet staat, maar als een inspanningsverplichting voor de overheid en geen bindend voorschrift. Zo staat bijvoorbeeld voldoende werkgelegenheid ook in de Grondwet; bij welk percentage werkloosheid zakt de overheid door de bodem van de rechtsstaat?

Ter Horst riep op tot opstand... Beeld anp

Deze stresstest is wat mij betreft een voorbeeld van opgeblazen ongenoegen. Brenninkmeijer zakt zelf voor de demagogietest waar hij de VVD beschuldigt van het rechtsstatelijk aanschurken tegen de PVV, met als adstructie in een voetnoot het artikel When fascism became mainstream. Let wel, aan het begin van de oratie schrijft hij zelf dat we in het rijtje van beste rechtsstaten in Europa op nummer vijf staan. Niet nummer één, wat uiteraard zou moeten, maar het is hier toch werkelijk geen Zimbabwe of Afghanistan.

Twee weken geleden gaf dezelfde Brenninkmeijer een interview aan deze krant. Het ontbreekt aan leiderschap en visie, zei hij. Aan de burger ligt het niet, die is helemaal oké. Hij kon moeilijk anders zeggen met zijn vorige baan als Ombudsman, ofschoon ik graag van een treinconducteur zou horen of die ook zo over de nobele burger denkt. Tegelijkertijd moeten de Europese leiders eindelijk eens doorpakken. Nu volgen ze de waan van de dag. Buigen voor de burger én doorpakken? Kan best, zei Brenninkmeijer, als je het maar uitlegt, volgt de burger heus wel.

Dat zou hij eens aan Samsom moeten vragen, hoe het is als je doorpakt. Die heeft dat gedaan, met de VVD samen. Ja, ik heb ook kritiek. Ik heb wel-eens gevraagd waarom al die hervormingen in marstempo moesten worden ingevoerd. Of het niet een jaartje langer mocht duren. Nee, zei een betrokkene, wat nu aan de hand is, hadden we voorzien. Rutte en Samsom gingen iets onmogelijks doen. Hypotheekrente aanpakken, zorgkosten indammen, arbeidsmarkt hervormen, kortom het rijtje waarvan destijds heel verstandig Nederland vond dat het moest gebeuren.

Brenninkmeijer is zelf gezakt... Beeld anp

Daar hadden we tweeënhalf jaar voor, aldus m'n bron. Dan moest het voor elkaar zijn. Als het langer zou duren, lukte het niet meer. Want dan was het politiek op. Zo is het gegaan. Driemaal kregen ze klop van de kiezer. Samsom heeft vaker gezegd dat PvdA en VVD samen optrekken om een klus te klaren. Daarna zou het economisch hopelijk beter gaan en dan scheiden de wegen. En precies zo ging het, met dien verstande dat vooral Samsom meer butsen heeft opgelopen dan gehoopt. Straks mag hij misschien bij de PvdA de deur sluiten; mag ik eraan herinneren hoe essentieel het bestaan van een grote partij is die links is én compromisbereid?

Intussen staat iedereen op dit kabinet te springen, PvdA-burgemeesters incluis. Dat is niet kostenloos. Een kabinet, en zeker een kabinet van tegenpolen, heeft een minimum aan vertrouwen nodig. Kijk naar het krachtenveld waarin deze regering moet opereren. Vertrouwen kan makkelijk kapot, zeker als je het zwaarste kanon van de rechtsstaat in stelling brengt. Het verabsoluteren van terechte klachten heeft gevolgen. Stel dat dit kabinet inderdaad valt, zou het dan beter gaan? Iedereen die zichzelf die vraag niet stelt, is een populist.

Martin Sommer is politiek commentator van de Volkskrant

Samson weet van doorpakken... Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden