Wolkers blijft tot in lengte van dagen een allesdurver

'O, wat ziet dat er mooi uit, zeg!' Toen Remco Campert woensdagavond in het Amsterdamse Werktheater de eerste exemplaren van de essaybundel Wolkers in Wolkersdorf, van de dichtbundel Jaargetijden en van de herziene editie van het schrijversprentenboek Tijd bestaat niet overhandigde aan Jan Wolkers, op dat moment nog enkele uren...

'Moet je kijken, wat mooi hè!', schalde het vervolgens geregeld, toen het verzamelde publiek - met prominenten als Sonja Barend, Bram Peper en Rudy Kousbroek - met de aanstaande jarige en zijn gezin keken naar fragmenten uit de documentaire Het goud der vrijheid (komende zondag bij de AVRO). Dikwijls betrof het dan niet alleen natuurbeelden, maar ook schilderijen en beeldhouwwerken van eigen hand.

De lof kwam eergisteren van zijn uitgevers (Meulenhoff en de Bezige Bij), van Remco Campert (die in fraaie bijbelse bewoordingen uitdrukte dat wij gewoonlijk 'als straatvuil door de straten gaan', maar dat Wolkers ons leerde 'rechtop te gaan'), Gerrit Komrij (met een gelegenheidsvers, voorgedragen door Ramsey Nasr ) en Ronald Giphart, die hem 'mijn literaire voorvader' noemde. Maar het vurigst wist hij toch zelf zijn waardering uit te drukken voor wat hij het volk heeft geschonken aan boeken en beeldende kunst.

Voor de pauze zette Wolkers de leesbril op, om nog eens zijn mooiste essay te reciteren: 'Op de vleugelen der profeten' uit 1988 (later opgenomen in de bundel Tarzan in Arles), handelend over de onuitwisbare invloed die de Bijbel heeft gemaakt op de domineeszoon uit Oegstgeest: Jan Hendrik Jr., geboren 26 oktober 1925. Vader las driemaals daags een hoofdstuk uit de Heilige Schrift voor: 'En hij liet ons zo welsprekend de zinderende hitte van de woestijn beleven waar het volk Israëls doorheen moest trekken op weg naar het beloofde land, dat we er maar al te vaak het zand van in onze andijvie vonden, en als hij voorlas over Christus die over de zee wandelde, kon ik niet anders dan achter hem aan lopen over het stevige ijs van mijn kinderlijk geloof.'

Hoererij, sodomie, incest en brandschatting: de jonge Jan was al vroeg op de hoogte van de menselijke eigenaardigheden, door de gedreven voorlezing uit hetzelfde Boek dat zingt van vrede en zaligheid.

Na de pauze probeerde Paul Witteman de schilder-schrijver te verleiden tot een interview, dat een monoloog werd met bescheiden interrupties. Nee, met het literaire wereldje had Wolkers naar eigen zeggen niet zo'n band, in die zin dat hij zich geen lauwerkrans om het hoofd zou laten draperen (zoals Harry Mulisch), of dat hij 's avonds in een café ging zitten brallen, met wildplassen als apotheose.

En nee, in het Stedelijk Museum zou je hem niet zo snel zien hangen, zo lang daar 'die witte larf' (Rudi Fuchs) het bewind voert als de duivel zelf - een opmerking die applaus genereerde. En nee, hij zou zijn trouw aan zichzelf nooit verloochenen zoals die auteur die zo van Goethe houdt en ondertussen op de televisie reclame maakt voor gele rijst (Boudewijn Büch).

Witteman sneed een teer punt aan toen hij vroeg naar de romantitels die de vitale Wolkers ('Ik durf alles. Zelfs als mijn boeken slecht zijn, breng ik ze nog uit. Of nee, dat kan bij mij eigenlijk niet') al lang geleden heeft aangekondigd. 'Ik ben een beeldhouwer', voerde hij eerst ter verdediging aan, en Gustave Flaubert schreef tenslotte ook slechts een boek of zeven. Daarbij, heeft hij in de afgelopen vijftien jaar niet liefst vier essaybundels geschreven?

Jawel, maar het ging nu even over die spookromans. Eén titel is met het 10-vingersysteem op de typemachine reeds een eind gevorderd, kreeg het lachgrage gehoor geruststellend meegedeeld: Waar eens LENTE stond houden we nog tegoed, als de schrijver voldoende tijd is gegeven. 'Mijn vader is 86 geworden, en ze zeggen dat leeftijd wel erfelijk is', besloot hij in een zeldzaam moment van onzekerheid.

Hoewel hij even daarvoor had verteld, opgegroeid te zijn met het verhaal van Methusalem, die 999 jaar werd. Afgaande op de ongeremdheid waarmee hij om 24.00 uur het welverdiende glas champagne hief, kon er weinig twijfel rijzen over de tijd die Jan Wolkers in de 21ste eeuw nog onder ons zal zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden