Wolkers als 'hooghartige ijsbeer' voor zijn jaguar

Memoires van een biograaf

Wolkers was een veelgevraagd en gewillig fotomodel. Die de foto's vervolgens recenseerde in zijn dagboeken.

'Zie eruit als een hooghartige ijsbeer.'

Als het waar is wat de indianen dachten - dat als je wordt gefotografeerd, een stukje van je ziel vervliegt - dan had Jan Wolkers aan het einde van zijn leven geen ziel meer over. Hij was misschien wel de meest gefotografeerde kunstenaar van zijn generatie. Vanaf het moment dat hij in 1962, na de publicatie van Kort Amerikaans, in één klap was veranderd van een arme, getalenteerde beeldhouwer in een succesvolle schrijver, zijn er talloze fotografen naar zijn Amsterdamse atelier gekomen om hem te portretteren. Later reisden ze met boten tegelijk af naar Texel.

'Every portrait that is painted with feeling is a portrait of the artist, not of the sitter' (elk portret dat met gevoel is geschilderd, is een portret van de schilder, niet van de geportretteerde), schreef Oscar Wilde in The Picture of Dorian Gray. Die uitspraak geldt natuurlijk niet alleen voor schilders, maar ook voor fotografen. En trouwens ook voor biografen. Goede portrettisten nemen dus niet alleen iets af, maar voegen ook iets toe. Ze verlenen betekenis.

Zo heeft Stephan Vanfleteren in het laatste jaar van Wolkers' leven de kwetsbaarheid van de kunstenaar als oude man schitterend verbeeld. Vanfleteren reed met Jan en Karina mee in hun oude, champagnekleurige Volvo 240 over het eiland. Karina aan het stuur, Jan ernaast. In een bocht van de door de duinen kronkelende Hoornderslag zijn ze gestopt. Vanfleteren stapte uit en fotografeerde ze door de voorruit. Jan legt zijn hoofd op de schouder van Karina. Zij slaat haar rechterarm beschermend om hem heen. Sluit haar ogen. Hij kijkt spiedend in het niets.

Steye Raviez was jarenlang Wolkers' hoffotograaf. Hij maakte klassieke portretten van hem. 'Steye heeft de beste foto van mij gemaakt', zei Wolkers op 14 november 1977 tegen Jan Brokken voor het pagina's lange, woedende interview 'De wraak van Wolkers' in de Haagse Post. 'Staat achter op De walgvogel. En achter op De kus. Grimmige blik. Zo kijkt een kunstenaar naar zichzelf: grimmig.'

In Wolkers' dagboek is precies te volgen hoe de sessies met de fotograaf zich hebben voltrokken. Op 20 november 1977, om half een, meldde Raviez zich voor het eerst bij Jan en Karina. 'Roep in mijn ondergoed van het balkon met ingezeepte kaken dat we eraan komen.' Ze reden naar Zorgvlied. Daar, net buiten het kerkhofhek, liet Raviez ze poseren in bontjassen voor hun zojuist aangeschafte, zilveren Jaguar.

Twee dagen later kwam Raviez terug. 'Hij vond de foto's te blauw. Melancholieke foto's waaraan je kon zien dat het voor het kerkhof was. We gaan nu naar het Bosplan. Bij de Bosbaan de eerste afslag links. Rijd het gazon op. We poseren weer, tegen een prachtige dramatische novemberwolkenlucht met schelle wakken van licht, voor de auto. Als we weggaan heb ik moeite om uit de slik te komen. Steye en Karina helpen me duwen. In zijn 1 lukt het uiteindelijk.'

Op 30 november 1977 haalde Karina om vier uur 's middags een exemplaar van de Haagse Post bij tijdschrifthandel Paperback in de Rijnstraat. 'Prachtige cover van ons voor de Jaguar in het Amsterdamse Bos', noteerde Wolkers in zijn dagboek. 'Zie eruit als een hooghartige ijsbeer.'

Onno Blom werkt aan de biografie over Jan Wolkers. Voor de Volkskrant houdt hij daarover een dagboek bij - waarvan we in zoveel delen de notities presenteren.

'Hoffotograaf' Steye Raviez overhandigt een fotoboek aan Jan Wolkers. Foto anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.