Wolfs derde feministische golf

Vagina is een prikkelend feministisch pamflet en een wellustig adviesboek voor vrouwen en mannen in één band. Waarom critici de boodschap van Naomi Wolf niet goed hebben begrepen.

Naomi Wolf

Vagina - a new biography

Little, Brown; 400 pagina's; € 17,95.


En als we Naomi Wolfs Vagina, a New Biography nu eens niet meteen honend in de kachel gooien en wél serieus nemen? Dan hebben we een boek in handen waarop van alles is aan te merken - zoals de mondiale pers al in geuren en kleuren heeft gedaan - maar ook een boek dat een explosie van erotische leeslust bij vrouwen een historische dimensie geeft, die van de Derde feministische golf.


Wolf pakt met haar ongeveer 400 pagina's tellende essay over de wonderbaarlijk complexe wereld van de vagina een vrouwenkwestie aan die na de politiek (kiesrecht) en de economie (recht op werk) angstaanjagend dicht op de huid komt: het vróuwelijke verlangen naar seks. Een kennelijk zo hevig verlangen dat miljoenen vrouwen de schaamte voorbij gingen en de niet bijster literaire Vijftig tinten grijs- en Crossfire-trilogieën aanschaften.


Politieke en economische gelijkheid moge nog lang geen gesneden koek zijn voor alle vrouwen ter wereld, verre van dat, het verlangen staat op de agenda. Net als het tegengaan van seksueel misbruik. Niet eerder stond het andersom geformuleerd op het feministische wensenlijstje, dat een vrouw seksueel gelukkig dient te zijn. Want dat is Wolfs nieuwe inbreng, haar overtuiging en doel: een werkelijk bevrijde vrouw is een seksueel gelukkige vrouw.


Is dat een krankzinnige utopie van een onverbeterlijke missionaris, in haar boek The Beauty Myth nog een soort Lichtend Pad-guerrillero en nu vermomd als de hogepriesteres van het Goddelijke Gat ('a Goddess-shaped hole')? Dat kun je wel zeggen. In de Engelse Guardian werd Wolf al in de pan gehakt om haar 'baarlijke zelfhulpnonsens, verkocht als feminisme'. En ook in The New Yorker kreeg ze ervan langs: 'Veel feministen zullen perplex staan dat Wolf in haar achtste boek het wezen van de vrouw weer plaatst waar het ooit allemaal begon: in het lichaam, op één speciale plaats.'


Eindelijk kunnen (meer) vrouwen leren, de kost winnen en de baas zijn, kortom, meer zijn dan een barend lichaam, en dan brengt Wolf de essentie van hun bestaan terug tot hun geslachtsorgaan. In NRC Handelsblad sloot Elsbeth Etty haar razende betoog over Wolfs 'traditioneel anti-feministische' boek dan ook af met een welgemeend: 'Kut met peren.'


En toch verdient het lof dat Wolf, die van haar eerdere boeksuccessen op haar lauweren kan rusten, onvermoeibaar ten strijde trekt voor een Betere Wereld. Eindelijk weer eens iemand met een Groot Ideaal. Voor vrouwen, maar mannen kunnen er flink van meeprofiteren.


De strijdleus 'een vrouw zonder man is als een vis zonder fiets' laat Wolf vallen. Een heterovrouw heeft wel degelijk een man nodig. Niet zomaar een man, de juiste man. Op grond van haar bestudering van de vrouwelijke seksualiteit, stelt Wolf: 'Een wezenlijke paradox van de vrouwelijke conditie is dat vrouwen pas werkelijk vrij kunnen zijn als we begrijpen hoe de natuur vrouwen gekoppeld en afhankelijk heeft gemaakt van liefde, verbondenheid en de juiste soort Eros in de handen van de juiste man of vrouw.' Let op: Mr. Right én Mrs. Right.


Maar eerst terug naar hoe het begon: Wolf, een knappe vijftiger, had een gelukkige relatie en kende geen problemen in haar seksuele leven, ze had naar eigen zeggen fantastische orgasmen. Helaas merkte ze op zekere dag dat dit genot aan het vervlakken was. Ze was ervan overtuigd dat de oorzaak hiervan niet tussen haar oren zat. Daarom toog ze naar diverse dokters en ontdekte dat ze geboren was met een milde vorm van spina bifida. Na een klap in haar jonge jaren op haar onderrug leidde dat nu, door een beklemde zenuw in haar bekken, tot minder seksueel genot.


In de taal van het actuele breindenken legt Wolf uit dat er een ingewikkelde relatie is tussen de zenuwen in het vrouwelijk bekken en de erotische beleving via het brein. De 'bedrading' is in ieder vrouwenlichaam anders, bij de een zijn er meer vertakkingen in de vagina, bij de ander in de clitoris, in de bilnaad of de baarmoedermond. Uit experimenten zou voorts blijken dat het vrouwelijke geslachtsorgaan meer op 'onderlinge afhankelijkheid' is ingesteld dan het mannelijke. (Vandaar die ene geschikte minnaar, met wie de vrouw zo uniek en diep verbonden is.)


Als leek ruik je onraad, want ook de vrijkomende chemische stoffen gaan zo'n verfijnd samenspel aan en stuwen vrouwen seksueel tot zulke ongekende hoogten op, dat het bijna te mooi is om waar te zijn. En ja hoor, de Britse neurobioloog 'Neuroskeptic' veegde op internet op 5 september de vloer aan met Wolfs gebroddel met het brein: 'Alles wat we voelen, denken of zien heeft invloed op het brein - dat is hoe we voelen, denken en zien. Alles is neurobiologisch, probeer maar eens iets te doen zonder het brein. Dus is het misleidend om te focussen op bepaalde gebeurtenissen die meer neurologisch zijn, dus meer waar, dan andere.' Die bijzondere betrekkingen tussen de vagina en het brein zijn niet de briljante vondst die Wolf ervan maakt.


Dapper is dat de auteur mannen oproept de verslavende porno op hun laptop dicht te klappen en meer aandacht te besteden aan de - onbekende - erogene zones van hun vrouwen. Want eigenlijk is dit 'wellustige adviesboek' voor mannen geschreven, meent Nina Burleigh in een amusant betoog onder de kop Who's afraid of Vagina Wolf? in The Huffington Post.


Wolfs boek mag geen wetenschap zijn, ze schreef een prikkelend pamflet. Vol euforische inzichten en holistisch gezweef dat, zacht gezegd, niet altijd even makkelijk te verdragen is. Toch is alles wat maar een beetje op revolte lijkt in deze oersaaie crisis nooit weg. Het feminisme leek dood en kijk, daar doet het stille, in het verdomhoekje gedreven zusje Vagina opeens haar mond open. En ze heeft nog een vrolijke boodschap ook: make better love!


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden