Woede over uitspraak Braziliaans hof: illegale ontbossers Amazone gaan vrijuit

Illegale ontbossers komen tot woede van natuurbeschermers goed weg in Brazilië. Het Braziliaanse hooggerechtshof heeft woensdag een fel omstreden wetswijziging bekrachtigd die neerkomt op een feitelijke amnestie voor landeigenaren die voor 2008 illegaal bomen hebben gekapt.

De ontbossing van het Braziliaanse deel van het Amazonegebied is na een forse tijdelijke afname vanaf 2005 vanaf 2013 weer toegenomen.Beeld afp

Het gaat om een versoepeling van de zogenaamde 'boswet' waartoe het parlement in 2012 besloot. Volgens die wet waren grote landeigenaren in het Amazonegebied verplicht een deel van hun land (veelal 80 procent) bebost te houden. Ook worden herbebossingseisen na houtkap versoepeld.

Kleine boeren die voor 2008 illegaal bomen hebben gekapt krijgen daarnaast hun boetes kwijtgescholden. Ook hoeven zij minder bomen terug te planten. In totaal hoeft zo'n 290 duizend vierkante kilometer illegaal gekapt regenwoud niet meer te worden hersteld. Dat is een gebied ter grootte van Italië.

Volgens de Braziliaanse landbouwlobby kan de landbouw zich nu verder ontwikkelen zonder dat boeren nog worden achtervolgd door fouten uit het verleden. Het geeft zekerheid dat oude boetes voor illegale ontbossing worden weggestreept, aldus Rodrigo Lima van adviesbureau Agroicone.

Minister van justitie Grace Mendonça verdedigt de wetswijziging van 2012 als een middenweg tussen de natuurbescherming en ruimte voor economische ontwikkeling, met name via de uitbreiding van akkerland en weidegronden. Al wijzen critici erop dat een groot deel van de kapwet uit 1965 nooit is gehandhaafd, mede omdat er nog steeds geen goed kadaster is.

Hoewel de wetswijziging ook een aantal aanscherpingen omvat, zal zij volgens natuurbeschermers leiden tot een cultuur waarin illegale ontbossing gemeengoed wordt. 'Hiermee beloon je mensen die illegaal gekapt hebben, mensen die de wet hebben ontdoken', zei Nurit Bensusan van de milieu-ngo Instituto Socioambiental tegen persbureau Reuters.

Beeld afp

'Met deze amnestie creëer je een klimaat dat feitelijk uitnodigt tot ontbossing in de toekomst', aldus Bensusan. 'De wetswijziging wekt de indruk dat als je vandaag illegaal bomen kapt, je daarvoor morgen amnestie krijgt.' Dat zou kunnen leiden tot verdere ontbossing van het Amazonegebied, het grootste tropische regenwoud ter wereld, dat voor driekwart in Brazilië ligt.

Dit is een enorme stap achteruit, zegt Bill Laurance, expert tropische bossen. 'De boswet was een van de belangrijkste milieuwetten in Brazilië en een cruciaal wapen tegen de destructie van de Amazone. De wet werd lang amper gehandhaafd, maar toen dat wel gebeurde, rond 2005, nam de ontbossing sterk af. Afzwakking van de boswet is een verkeerd signaal: voor de wereld, voor de land- en bosbouwsector en voor iedereen met een bulldozer.'

De wetswijziging was bedoeld om de situatie te normaliseren, zegt Amazone-onderzoeker Bart Kruijt van Wageningen Universiteit. 'Met de regels tegen ontbossing werd op grote schaal de hand gelicht omdat er bij gebrek aan kadaster amper toezicht was. Nu komt er dus een schone lei, om zaken beter te reguleren. Al is het natuurlijk de vraag hoe de overheid dat ook echt gaat realiseren.'

De ontbossing van het Braziliaanse deel van het Amazonegebied is na een forse tijdelijke afname vanaf 2005 vanaf 2013 weer toegenomen. In de periode 2016-2017 nam de ontbossing weer af, tot circa 6.600 vierkante kilometer, maar dat is nog altijd veel minder dan de klimaatdoelstellingen vereisen. Inmiddels is meer dan 17 procent van het oorspronkelijke regenwoud verdwenen.

Volgens een recente studie van Thomas Lovejoy en Carlos Nobre wordt de ecologische degradatie van het Amazonegebied onomkeerbaar als meer dan 20 procent van de oorspronkelijke vegetatie is verdwenen. Dan wordt de cruciale cyclus van verdamping en neerslag doorbroken en kan het regenwoud door de opwarming van het klimaat in een soort savanne veranderen.

Kruijt: 'De gevoeligheid van de Amazone voor klimaatverandering is afhankelijk van de ontbossingsgraad. De grens werd altijd gelegd bij 40 procent. Deze onderzoekers zeggen dat we die grens lager moeten stellen, omdat we al veel tekenen zien dat het ecosysteem kwetsbaarder is dan we dachten. Grote vraag is nu: kan de toename van het broeikasgas CO2 de bossen misschien ook minder kwetsbaar maken?'

De ontbossing wordt behalve door de landbouw aangejaagd door de vraag naar tropisch hardhout in landen als China. Eind 2017 werd in de deelstaat Amapá een fraude verijdeld waarbij Chinese zakenlieden een lokaal bedrijf miljoenen betaalden om milieuambtenaren om te kopen met het oog op de smokkel van hardhout, een potentiële milieuschade van 30 miljoen euro.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden