Nieuws Boeing Iran

Woede binnen en buiten Iran nadat regime heeft toegegeven dat Oekraïense Boeing werd neergehaald

Zowel binnen als buiten Iran is woedend gereageerd nadat Teheran (na drie dagen van glasharde ontkenning) heeft toegegeven dat de Revolutionaire Garde wel degelijk een Oekraïens passagierstoestel uit de lucht heeft geschoten. Duizenden Iraniërs zijn dit weekeinde de straat opgegaan om te protesteren tegen ‘de leugenaars’. 

Demonstranten in Teheran, zaterdag. Beeld VIA REUTERS

Ondertussen stelt Oekraïne dat Iran alleen maar met de billen is bloot gegaan omdat haar onderzoekers bij het vliegtuigwrak bewijs hadden gevonden van een raketinslag. Zij arriveerden donderdag in Teheran, een dag nadat het toestel naar beneden was gestort. Uit foto’s die de onderzoekers hebben gemaakt, blijkt volgens Oleksi Danilov, de secretaris van de Oekraïense Nationale veiligheidsraad (SNBO) dat de cockpit bij een explosie van onderen werd geraakt. Dat zegt hij in een interview met de BBC.

‘Dit verklaart waarom wij direct niets meer hoorden van de piloten’, aldus Danilov. ‘Ze waren op slag dood.’ Alle 176 inzitten kwamen bij de crash om het leven – onder hen waren 82 Iraniërs, 63 Canadezen, 11 Oekraïeners, 10 Zweden, vier Afghanen, drie Duitsers en drie Britten.

Zaterdag trokken Iraniërs in Teheran naar grote pleinen en de Amirkabir Universiteit om te rouwen om de slachtoffers, maar deze bijeenkomsten liepen al snel uit op protesten tegen de autoriteiten. Op video’s op sociale media is te zien hoe zij ‘dood aan de leugenaars’ en ‘jullie kennen geen schaamte!’ roepen, en vragen om het aftreden van de hoogste leider van het land, ayatollah Ali Khamenei. Het Iraanse persbureau Fars meldt dat foto’s van de door de VS geliquideerde generaal Soleimani werden verscheurd. Ook zondag werd er weer gedemonstreerd – niet alleen in Teheran, maar in ieder geval ook in de steden Isfahan en Babol. De Amerikaanse president Trump twitterde dat hij de bevolking steunt, en hun ‘inspirerende’ protesten volgt. 

De dood van Soleimani had het nationalisme in Iran even flink aangewakkerd, maar de loyaliteit aan de autoriteiten lijkt, in elk geval onder een deel van de bevolking, te zijn verdampt. Mensen zijn woedend en zelfs media die normaal gesproken als spreekbuis van de regering fungeren, zoals het persbureau Tasnim, spraken hun afschuw uit over de manier waarop de vliegtuigramp was afgewikkeld. ‘De catastrofale manier waarop de informatie werd verspreid, was even erg als de catastrofe zelf’, schreef Kian Abdollahi, de hoofdredacteur van Tasnim, op Twitter. ‘De officials die de media foutief voorlichtten, zijn verantwoordelijk. Zij beschamen ons allemaal.’

Bij demonstraties in november vorig jaar greep de Iraanse overheid keihard in. Daarbij zijn honderden, en volgens sommige bronnen zelfs 1.500 mensen om het leven gekomen. Nu zou er traangas tegen de demonstranten zijn ingezet, en op sommige video’s zijn schoten te horen, maar het is niet bevestigd dat het de ordetroepen het vuur hebben geopend op de demonstranten.

De Britse ambassadeur in Teheran, Rob Macaire, is zaterdag gearresteerd en kort vastgehouden door de politie. Volgens de Britse minister van Buitenlandse Zaken Dominic Raab heeft Iran daarmee het internationale recht ‘met voeten getreden’, maar verdere consequenties van de aanhouding zijn er vooralsnog niet.

‘Onbedoeld’

Zaterdag gaf Iran toe dat de Revolutionaire Garde de Boeing ‘onbedoeld’ heeft neergehaald, vlak nadat het was opgestegen van het vliegveld in Teheran. De ramp vond plaats op de dag dat Iran wraak nam voor de liquidatie van generaal Qassem Soleimani, en een raketaanval uitvoerde op twee Amerikaanse bases in Irak.

Het Iraanse leger stond op dat moment op scherp, aldus Teheran in een verklaring. De Boeing, die onderweg was naar Kiev, zou zijn afgebogen naar een ‘gevoelige militaire locatie’ van de Revolutionaire Garde. Door de hoogte waarop het toestel vloog, leek het op een vijandige kruisraket en werd het neergeschoten. Degene die de raket afvuurde deed dat op eigen houtje, omdat de communicatielijnen werden verstoord. Hij had nog geen tien seconden om de beslissing te nemen, zegt commandant Amirali Hajizadeh. De commandant neemt de volledige verantwoordelijkheid voor het incident en zegt dat hij, toen duidelijk werd wat er was gebeurd, dacht: ‘Ik wou dat ik dood was’.

Eerder ontkende Teheran glashard dat de Boeing door hen was neergehaald, en stelde dat een technische fout de oorzaak moest zijn van het ongeluk. Berichten van deskundigen uit de VS en Canada dat het vliegtuig wel degelijk door een raket was geraakt, werden afgedaan als ‘psychologische oorlogsvoering’.

‘Grote spijt’

‘De Islamitische Republiek heeft grote spijt van deze desastreuze fout’, zei president Hassan Rohani zaterdag op Twitter. Hij bood zijn condoleances aan de families van de overlevenden aan, en zei dat er een diepgravend onderzoek zou volgen.

De Oekraïense president Zelenski schreef zaterdag op Facebook dat de ochtend ‘niet goed’ begon, maar dat de waarheid in ieder geval aan het licht is gebracht. ‘We verwachten een volledig en open onderzoek, waarop de verantwoordelijken worden berecht, de lichamen van de doden worden gerepatrieerd, compensatie wordt betaald en excuses via diplomatieke kanalen worden gemaakt’, liet hij weten. De 45 Oekraïense experts die op dit moment in Teheran zijn, moeten van Zelenski volledige toegang krijgen tot het rampgebied, de gegevens en de zwarte dozen.’

De Oekraïense president Volodimir Zelenski legt bloemen bij de luchthaven van Kiev. Beeld EPA

Ook wat betreft de Canadese premier Justin Trudeau komt er een regeling voor aansprakelijkheid. Hij dringt aan op transparantie en een diepgaand onderzoek naar het incident, dat in Canada wordt gevoeld als nationale tragedie. Aan boord van de vlucht waren 63 Canadezen. ‘De regering van Canada verwacht volledige medewerking van de Iraanse autoriteiten’, aldus Trudeau.

Dit nieuwsbericht wordt bij nieuwe gebeurtenissen voorzien van updates.

Zal Iran zijn openstaande rekening met de VS vereffenen?
Het ombrengen van Soleimani leidde deze week vermoedelijk tot 176 dode vliegtuigpassagiers. Ligt meer bloedvergieten op de loer, of kan Soleimani’s dood ook rust in de regio brengen?

‘De Derde Wereldoorlog kan elk moment beginnen’
Trumps aanval op Soleimani zal het begin vormen van een nieuw, wereldwijd conflict, zegt oud-officier Ingo Piepers. ‘Ik ben geen gekke henkie, dit is het resultaat van wetenschappelijke analyse.’

Trump: Navo uitbreiden met landen uit Midden-Oosten
President Trump wil de Navo uitbreiden met landen uit het Midden-Oosten. Dat zei hij afgelopen donderdag. Een dag eerder had Trump de Navo al opgeroepen een grotere rol op zich te nemen in het Midden-Oosten. 

Drone-aanval zet schijnwerper op al decennia slepend conflict tussen Iran en VS
Sinds wanneer zijn de VS en Iran elkaar vijandig gezind? En hoe groot is de invloed van Iran in het Midden-Oosten? Zeven vragen over het conflict tussen de VS en Iran.

Vertrek leger VS uit Irak speelt IS in de kaart
Wint IS bij de dood van Soleimani en zijn Iraakse collega Abu Mahdi al Mohandis? Het Amerikaanse leger, ooit door wijlen IS-leider Abu Bakr al Baghdadi omschreven als ‘agenten van de Joden en de kruisvaarders’, had geen mooier cadeau aan de terreurgroep kunnen geven.

Wrakstukken van de neergehaalde Boeing. Beeld REUTERS
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden