Wodkaprobleem? Laat je coderen! Rusland wil nuchtere arbeiders

Ja, vroeger was hij een alkasj. Hij dronk. Nee, zeg maar gerust dat hij zoop. En nu? Vasili Ljadev raakt geen glas wodka meer aan....

Soevorovo is een charmant dorp, vijfhonderd kilometer ten oosten van Moskou. Langs een weg vol gaten liggen houten huisjes, schots en scheef, alsof ze daar in een ruwe zee voor anker zijn gegaan. De weg loopt omhoog naar de kerk en verder naar de landbouwcoöperatie, de enige werkgever in het dorp. Zoals overal was de coöperatie op sterven na dood, de stallen zakten in elkaar en de schulden stapelden zich op. De laatste jaren gaat het beter. In de garage waar Vasili werkt, staat tussen de roestende wrakken een nieuwe combine.

De voorzitter van de coöperatie, Tatjana Zjoekova, is een vrouw met goed zakelijk inzicht en haar op haar tanden. Vier jaar geleden moest haar voorganger het veld ruimen. Ze knipt veelbetekenend met haar vingers tegen haar hals - hij zuipt, betekent dat gebaar in Rusland. De schulden zijn gesaneerd en de coöperatie maakt een bescheiden winst. Het grootste probleem is dat ze geen arbeiders kan vinden, want de oude directeur was bij lange na niet de enige zuipschuit. 'Moet ik ze ontslaan? Waar moet ik dan een andere tractorchauffeur vandaan halen? Dus laat ik ze op kosten van de coöperatie coderen.'

Elke lente, voordat het werk begint, stuurt ze een busje met arbeiders naar de ontwenningskliniek in de stad. 'De code halen', heet dat in Soevorovo. Er gaat iemand mee die het geld voor de behandeling bewaart, anders eindigt de reis bij de eerste de beste wodka-tent. In de kliniek krijgen ze een injectie met een stof die in combinatie met alcohol zorgt voor misselijkheid. Zjoekova heeft al een stuk of dertig drinkers laten coderen. Sommigen zijn nog steeds nuchter, anderen grijpen een paar maanden later weer naar de fles. Wie wordt betrapt moet de kosten van de behandeling - een half maandloon - dubbel terugbetalen aan de coöperatie.

Niet alleen uit Soevorovo, uit alle dorpen in de buurt komen ze de laatste jaren met busladingen naar Aleksej Zacharov. Eigenlijk is coderen alleen een hulpmiddel, een stap in een lange behandeling, legt de directeur van de narcologische kliniek in Arzamat uit. Maar de coöperatieven hebben geen geld, dus moet alles in een dag. Hij spreekt de arbeiders in groepen toe. 'Ik probeer ze zover te krijgen dat ze erkennen dat ze alkogoliki zijn. Want Russen schamen zich niet om te drinken, alleen om naar de ontwenningskliniek te gaan.' Na de toespraak krijgen ze hun spuitje ('zitten er hier twintig man op een rij te kotsen'), en zodra ze zich een beetje beter voelen, worden ze op de bus gezet naar hun dorp.

Wodka is de makkelijkste manier om te ontsnappen aan het deprimerende leven op het platteland. Russische mannen drinken volgens sommige studies 180 flessen per jaar. De prijs is hoog; de gemiddelde Rus wordt nog geen zestig jaar oud.

De anti-alcoholcampagne van Michail Gorbatsjov in de jaren tachtig was een faliekante mislukking. Toen de productie van wodka werd verminderd en de prijzen verhoogd, stookten de Russen gewoon hun eigen drank. En als ze geen eigenstook konden vinden, dronken ze dodelijke cocktails van parfum, nagellak, of wat voor vloeistof dan ook waar alcohol in zat.

Nu is het anders, stelt het dagblad Izvestija vol verbazing vast. In Rusland is spontaan een volksfront ontstaan voor de strijd tegen het alcoholisme. Het zijn de directeuren van de landbouwbedrijven en voorzitters van de coöperaties die de strijd leiden. Niet uit hooggestemd idealisme, maar uit eigenbelang. Het platteland vergrijst, ze hebben groot gebrek aan menskracht, dus elke nuchtere arbeider is er één.

In Soerina moest iedereen in het dorp een eed afleggen dat ze voortaan nuchter zouden blijven. In Moendir betaalt de coöperatie niet uit in roebels, maar in bonnen die alleen in de winkels in het dorp kunnen worden gebruikt. Zodoende kunnen de landarbeiders niet meteen hun hele loon opzuipen. In Pervomajskaja krijgt iedereen die de fles een jaar lang niet aanraakt, een big als beloning. En in Sofijevka kreeg een zuiplap bij wijze van afschrikwekkend voorbeeld met de zweep.

Van de tweehonderd landarbeiders in Soevorovo hebben er zich dertig laten coderen. Net zoveel drinken er vrolijk verder. De aftandse Lada van Jevgeni Koelakov staat roerloos in het gras langs het dorpsweggetje. Met dikke tong legt hij uit wat er aan de hand is. 'Benzine izzop.' Het is twee uur, het werk zit erop, het lentezonnetje schijnt, dus is Zjenja met vier kameraden op weg om een paar nieuwe flessen te halen. Vraag iets over coderen, en zijn verontwaardiging kent geen grenzen. 'Broertje van me! Zchrijf op! Ze laten ons niet leven als Russen!' Dat arbeiders die zich elke dag afbeulen op het veld hun pleziertje wordt ontzegd, is gemenigheid. Sterker nog: uitbuiting. 'Stel ik ben dronken, en toch ploeg ik de hele dag door. Dan wordt die dag geeneens uitbetaald!'

Een fles eigenstook die via de achterdeur wordt verkocht, kost 25 roebel (nog geen euro), de helft van de prijs in de dorpswinkel. De voorzitter voert een taaie strijd tegen de wodkastokers. Tevergeefs. In het dorp is drankverkoop de enige manier om wat bij te verdienen. Iedereen kan je de huizen wijzen waar je illegaal een fles kunt kopen. De deur van Viktor Roedakov blijft wantrouwend op een kier. Zijn buik puilt over een bevlekte trainingsboek. Eigenstook? Samogon? Nee, zijn voorraad is op. Er wordt vaak bij Viktor aangeklopt, moeten we begrijpen. 'Soms hebben ze een enorme kater. Dan trillen hun handen zo dat ik ze moet helpen om het eerste glas naar de mond te krijgen.' Hij grijnst. 'Als ze allebei hun handen gebruiken, kunnen ze het tweede glas al zelf.'

Als gravin uit de tsarentijd inspecteert Tatjana Zjoekova haar land. Ze rijdt rond in haar jeep en wijst door het raampje op de arbeiders die bezig zijn met ploegen. 'Die daar is gecodeerd, die daar zuipt.' Ze houdt de arbeiders in het gareel met straf, beloningen en goedige betutteling. Het dorp hoeft niet helemaal te worden drooggelegd, maar het werk moet niet in het gedrang komen door de wodkaconsumptie. In de stallen zijn camera's geïnstalleerd, zodat ze vanachter haar bureau op de monitor kan controleren of niemand iets uitvreet.

Zelf lust ze ook best een borrel, blijkt als ze terug is in haar kantoor. Uit de koelkast onder de monitor komt een fles en uit de kast kristallen glaasjes. Eerst een toost op de gasten, een tweede op de gastvrouw, en vooruit, 'alle goede dingen gaan in drieën', legt Tatjana Zjoekova uit. Naar goed Russisch gebruik heeft ze de dop van de fles meteen al weggegooid.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden