Witte vlek HENK VISSER WAPENVERZAMELAAR (1923-2006)

Henk Visser was bezeten van wapens vanwege het technisch vernuft en de artistieke perfectie...

DOOR PETER BRUSSE

Henk Visser, op 11 juni op 82-jarige leeftijd overleden, was wapenfabrikant, mecenas en verzamelaar van moderne en antieke wapens. Hij bezat het jachtgeweer van Hermann Göring en jaagde er eens mee op groot wild. Hij was bevriend met prins Bernhard. Maar bovenal verwierf hij wereldfaam met de Visser Verzameling, meer dan duizend 17de en 18de eeuwse wapens van Nederlandse makelij, waarvan het Rijksmuseum in 2002 er 450 kon verwerven voor 3,5 miljoen euro. Het Legermuseum in Delft heeft de overige 650 wapens verworven.

‘Het is Vissers grote verdienste’, zegt Peter Sigmond, directeur collecties van het Rijksmuseum, ‘dat hij een witte vlek op de kaart van de 17de eeuw heeft ingevuld: De militaire kant. De wapenindustrie behoorde tot de belangrijkste ter wereld. Daar was in musea lange tijd weinig aandacht voor. Henk Visser heeft voor een mentaliteitsverandering gezorgd.’

Jan Piet Puype, oud-conservator van het Legermuseum die veertien jaar aan de driedelige catalogus van de Visser Verzameling heeft gewerkt en er de kunsthistorische Frederiksprijs mee won, zegt: ‘Werkelijk uniek zoals Visser wetenschappers heeft aangemoedigd wapens te bestuderen en de cultureel-historische waarde ervan vast te leggen. Oorlogstuig paste niet in het vredelievende beeld van Nederland. Daar ergerde Visser zich mateloos aan, hij was geen gemakkelijk man.’

Als kind in Groningen ging hij op vrije middagen kijken naar militaire oefeningen in de kazerne. Hij kocht zijn eerste revolvers toen hij 15 was. In de oorlog kwam hij in het verzet, stal wapens uit een Duitse officiersmess en werd gearresteerd. Hij wenste niemand te verraden, werd ter dood veroordeeld, maar Hitler verleende, op voorspraak van familieleden met invloedrijke connecties, gratie. Hij dreigde van uitputting te sterven en kwam vrij.

Na de oorlog bleek het makkelijk wapens te verzamelen die door Duitsers en geallieerden waren achtergelaten. In 1950 ging hij naar Indië, in de tabak, en liet zijn wapens – dik in het vet – bij zijn moeder achter. Op verlof raakte hij in contact met de Kruithoorn wapenfabriek in Den Bosch en werd directeur verkoop en ontwikkeling. Hij was de eerste leverancier aan de Duitse Bundeswehr, kreeg grote opdrachten van de NAVO- en Seato-landen. Hij was technisch aangelegd en verwierf lucratieve patenten. Het Duits ministerie van Defensie kocht zijn verzameling Duitse wapens.

Door zijn werk bij de Kruithoorn kreeg hij een baan bij de Zwitserse wapenfabrikant Oerlikon. Uit onvrede met het politieke klimaat, de belastingen en het langharig tuig werd hij Zwitsers staatsburger.

Tegelijkertijd verdiepte hij zich in de vaderlandse geschiedenis, in de Gouden Eeuw, toen met wapens vaak evenveel werd verdiend als met de VOC. Hollandse wapenmakers stonden in hoog aanzien, zoals zilversmeden en klokkenmakers die wel rijkelijk in musea waren vertegenwoordigd. Visser liet zijn buitenlandse wapens door Sotheby’s veilen en zocht eerherstel voor het vaderlandse wapen. Hij kon prachtige, gesigneerde pronkwapens bemachtigen die vorsten en edelen elkaar cadeau hadden gedaan. Hij liet de verzameling Hollandse wapens van het Kremlin en de Hermitage, het tsarenpaleis, op zijn kosten restaureren. In1999 ontving hij de Zilveren Anjer, maar Henk Visser had meer gemeen met de stoere Hollandse helden van de Gouden Eeuw dan velen van de beschaafde goegemeente lief was. Hij had op meer erkenning gehoopt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden