Wisseltruc

Wat zou de echte reden zijn dat Lubbers, in strijd met zijn opdracht, de wissel heeft omgezet van het zoeken naar een meerderheidskabinet naar het laten zoeken naar een rechts minderheidskabinet, gedoogd door de PVV?

Marcel van Dam

De voorkeur voor rechts van Verhagen en zijn afkeer van de PvdA was bij Lubbers natuurlijk bekend. Maar bij beiden was ook bekend dat het voor het CDA niet haalbaar zou zijn om met de PVV in een kabinet te gaan zitten. Dus, zo had de conclusie moeten zijn, was het niet mogelijk een rechts meerderheidskabinet te vormen en was de weg vrij andere mogelijkheden voor een meerderheidskabinet te onderzoeken.

Het advies van Cohen en Halsema om eerst een rechts meerderheidskabinet te onderzoeken, was gebaseerd op het vertrouwen dat Lubbers zich aan zijn opdracht zou houden. Zijn argument dat hij wel moest switchen, omdat alle andere mogelijkheden waren geblokkeerd, slaat nergens op.

Die mogelijkheden waren geblokkeerd tot was vastgesteld dat een rechts meerderheidskabinet niet mogelijk bleek.

Ondenkbaar
Het is ondenkbaar dat Lubbers de wisseltruc naar een rechts minderheidskabinet heeft genomen zonder overleg met het staatshoofd. Het is uiterst bedenkelijk dat Lubbers zonder nieuwe consultaties door het staatshoofd en zonder nieuwe opdracht door kon gaan. Die politieke beslissing scheept ons waarschijnlijk op met een kabinet waarvoor een groot deel van ons volk zich schaamt.

De onverwachte wissel die Lubbers nam, komt waarschijnlijk voort uit een groeiende ongerustheid over de gevolgen van het buiten de formatie houden van de PVV. De stijgende aanhang van Wilders na de verkiezingen zal daar niet vreemd aan zijn.

Met de snelle ineenstorting van de LPF na het opnemen van die partij in de regering nog vers in het geheugen heeft Lubbers waarschijnlijk gedacht: ik kan met een minderheidskabinet van VVD en CDA, gesteund door de PVV, de voordelen van het committeren van de PVV uitbuiten en de nadelen voorkomen.

Maar ik vrees dat we nu in plaats van het beste van twee kwaden het slechtste krijgen. Niet alleen wordt de PVV salonfähig gemaakt, maar Wilders is ook ontslagen van de verplichtingen die leden van een kabinet hebben om de ‘eenheid van de kroon’ te bewaren.

Voluit
Over alles en nog wat mag Wilders zeggen wat hij wil. Hij mag iedere motie tegen het kabinet steunen, waarna hij vervolgens een motie van afkeuring kan afwijzen. Hij kan politiek voluit gaan, zonder de remmingen die regeringsdeelname normaal eist. Het kabinet levert zich dus uit aan een partij die voortdurend campagne zal voeren tegen de grondwettelijke rechten van een minderheid.

Het is een illusie dat de Tweede Kamer met dit minderheidskabinet meer ruimte krijgt het beleid te beïnvloeden. Integendeel: vanwege de geringe meerderheid zal de neiging bestaan alles vast te leggen. Met name de 18 miljard bezuinigingen zal tot op de laatste euro worden benoemd. Dat zal de machteloosheid van de oppositie maximaal maken.

Op welke onwelriekende glijbaan we terechtkomen, bleek maandag uit het optreden van interim-CDA-voorzitter Bleker bij Knevel&Van den Brink. Eerder had hij gezegd dat Wilders eerst zijn mening moest bijstellen over de vrijheid van godsdienst, het hoofddoekjesverbod en het rigoureus bezuinigen op ontwikkelinghulp.

Klemvast
Wilders had met die standpunten de CDA-leden in hun ziel geraakt. Nu hoeft Wilders geen enkele mening meer bij te stellen. Volgens Bleker was het grote voordeel van de gedoogrol van de PVV dat in het regeerakkoord ‘klemvast’ kon worden opgenomen dat er aan de vrijheid van godsdienst en onderwijs niet zou worden getornd.

Wat een geweldige overwinning van het CDA: in het regeerakkoord wordt opgenomen wat al sinds mensenheugenis ‘klemvast’ in de Grondwet staat. Ik kan Bleker aan een groot aantal soortgelijke overwinningen helpen.

Cohen, die tot dusver niet zozeer fout als wel onhandig opereerde, zei het nieuwe kabinet, zo dat er komt, op zijn daden te willen beoordelen. Maar dit kabinet moet op zijn bestaan worden beoordeeld. Bij het debat over de regeringsverklaring zou Cohen een motie moeten indienen die uitspreekt dat een gedoogrol van de PVV niet in het belang van het land is.

Als die motie met enkele stemmen meerderheid wordt verworpen, zal in ieder geval duidelijk zijn wat de oppositie met dit kabinet wil: zo snel mogelijk weg!
Marcel van Dam is socioloog.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden