Wisseling in pikorde op het Museumplein

Sinds 2013 was het Rijksmuseum het bezoekerskanon van de Amsterdamse musea. Maar het effect van de heropening is weggeëbd. Het Van Gogh Museum heeft het Rijks bijna ingehaald. Het Stedelijk volgt op afstand.

De vernieuwde entree van het Van Gogh Museum. Beeld anp

Het Museumplein in Amsterdam blijft, zo tonen de nieuwste bezoekersaantallen aan, nog steeds het museummekka van Nederland. Maar er zit een wisseling in de pikorde op het plein aan te komen. Volgend jaar is mogelijk het Rijksmuseum niet meer de grootste kunstinstelling qua bezoekersaantal, maar het Van Gogh Museum.

In 2014, het jaar dat president Obama met eigen ogen de Nachtwacht zag, trok het Rijks 2.474.352 bezoekers, een recordaantal. Het Van Gogh ontving dat jaar iets meer dan 1,6 miljoen mensen. Het verschil met de machtige buurman was, om precies te zijn, 865.503.

Anno 2016 is dat gat, als we de persberichten van de twee musea mogen geloven, fors geslonken. Het Rijks voorspelt dat dit jaar 2,2 miljoen mensen de toegangsdeuren passeren. Het Van Gogh denkt in 2016 'bijna 2,1 miljoen' bezoekers te halen, het hoogste aantal sinds de oprichting van het museum in 1973. Ergo: Het Van Gogh heeft het Rijks bijna ingehaald.

'Dat is ons ook opgevallen', zegt Adriaan Dönszelmann, zakelijk directeur van het Van Gogh Museum. Zijn verklaring: 'Een op de drie toeristen die naar Amsterdam komen, zegt dat onder andere vanwege een bezoek aan het Van Gogh Museum te doen. Daar bovenop lift het museum mee met de stijging van het toerisme.'

Het Rijksmuseum kampt al twee jaar met dalende bezoekersaantallen. 'De euforische opening in april 2013 heeft de eerste jaren extra veel belangstelling veroorzaakt', zegt Erik van Ginkel, zakelijk directeur van het Rijks. Dat effect is weggeëbd, getuige ook het dalende aandeel van Nederlanders in het totaalbezoek: in 2013 was dat nog 61 procent, dit jaar de helft. 'Maar dat is nog steeds erg veel en ook ongelooflijk meer dan bij het oude museum van voor de grote verbouwing.'

Opvallend is dat het Rijks de afgelopen drie jaar steeds rond de 1,1 miljoen toeristen trok. Het museum weet niet, zoals het Van Gogh, te profiteren van de toegenomen buitenlandse belangstelling voor Amsterdam. Maar Van Ginkel bagatelliseert die. 'Door de aanslagen in Parijs en Brussel blijven veel toeristen weg. Wij zijn blij dat wij het bezoekersniveau hebben kunnen handhaven. De aantrekkingskracht van het Van Gogh is gewoon enorm. Zij hebben een geweldig jaar gedraaid, wij een goed jaar.'

Tekst gaat verder onder de foto.

De nieuwe entreehal van het Van Gogh Museum Beeld anp

Betere logistiek

De toegenomen drukte in het Van Gogh Museum heeft volgens Dönszelmann nog niet tot problemen geleid. Dankzij de flink gestegen onlineverkoop van tickets, waarbij een tijd van binnenkomst moet worden gekozen, kan het museum de bezoekersstroom beter spreiden. Ook de nieuwe entree, geopend in september 2015, helpt daarbij. 'We hebben nu een veel betere logistiek, waardoor de doorstroom is verbeterd en de rijvorming minder is.'

Het percentage Nederlandse bezoekers ligt bij het Van Gogh al jaren op 15 procent. Dankzij het gestegen totaalbezoek zijn dat elk jaar wel meer Nederlanders in absolute zin. Zij worden volgens Dönszelmann vooral gelokt door de tijdelijke tentoonstellingen in de vleugel, die na de verbouwing van de entree weer open is gegaan.

Het Stedelijk Museum doet het qua bezoekersaantallen veel slechter dan de buren, maar dat is al jaren zo. Moderne kunst is minder populair en het museum beschouwt het als zijn opdracht om 'avontuurlijk en experimenteel te programmeren', zoals een woordvoerder het uitdrukt.

Tekst gaat door onder afbeelding.

Beeld de Volkskrant

Na de heropening van het Stedelijk ruim vier jaar geleden werd in 2014 een recordaantal bezoekers bereikt: 816.396. Daaraan droegen in hoge mate de populaire tentoonstellingen rond het werk van Marlene Dumas en Marcel Wanders bij. In 2015 werden er ruim 85.000 minder toegangskaartjes geprint, ondanks de best bezochte expositie in de geschiedenis van het Stedelijk: De oase van Matisse werd 360 duizend keer bekeken.

Het museum heeft over dit jaar nog geen cijfers bekendgemaakt, maar stelt desgevraagd op 650 duizend bezoekers uit te komen. Dat is 81 duizend minder dan in 2015 en een tweede daling op rij.

Het totale bezoek aan de drie musea op het Museumplein verandert sinds 2014 nauwelijks: circa 5 miljoen. Dat is voor Nederlandse begrippen veel, maar weinig vergeleken met het buitenland. Het Louvre in Parijs trok in 2015 in zijn eentje al 8,6 miljoen bezoekers en was daarmee internationaal de koploper.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.