Wiskundigen hebben óók gevoelens

In het Science Park in Amsterdam speelt zich vier dagen lang SPAFF af, een festival vol wetenschapsfilms. Trend in dit genre: de wetenschapper als gevoelsmens.

Wiskunde, het is een vloek, maar wel een prachtige, lijkt de oudere Franse wiskundige Jean-Michel Bismut te willen zeggen aan het begin van de documentaire Colors of Math die vanaf vandaag draait in het Science Park Amsterdam Film Festival (SPAFF 2013). 'Je vrienden begrijpen je niet. Je familie. Je vrouw niet. Dat is niet heel gemakkelijk, nee.'

Help me, zegt de tragikomische blik die hij daarna in de camera van de Russische filmmaakster Ekatarina Eremenko werpt.

Dat doet ze dan ook, Eremenko, en hoe. Wiskunde is een taal, is het uitgangspunt van haar intrigerende portret van zes vooraanstaande hedendaagse wiskundigen, een vehikel om over de wereld te praten. Maar de sprekers worden zelden begrepen. Dus is het zoeken naar andere domeinen dan de taal, waar misschien wél te begrijpen is wat wiskundigen doen, en hoe dan.

Eremenko's oplossing is een bijzondere, en past in een trend in het genre van de wetenschapsfilm dat de zuivere wetenschap meer en meer over emoties lijkt te gaan.

Als de taal een probleem is, redeneert Eremenko, zijn er nog de andere zintuigen. Dus zijn zintuiglijke ervaringen de eigenlijke hoofdrolspelers van haar film: smaak, geur, zicht, tastzin, gehoor, evenwicht. Wiskundigen kennen die zintuiglijke ervaringen als mensen van vlees en bloed ook. Sterker, suggereert Colors of Math, misschien zijn ze wel intenser dan bij anderen.

Dus zien we de verfijnde Fields Medal winnaar Cédric Villani - jong, in kostuum, verzorgd chopinkapsel, intense oogopslag - in een restaurant nauwgezet proeven van de gerechten. 'Wiskundig denken', zegt hij, terwijl in tussenshots de chef groenten bakt, 'is een kwestie van ingrediënten in je hoofd die je mengt en mengt en dan uiteindelijk...', exact op het moment dat de kok de zaak flambeert met cognac, 'POEF, is er die chemische reactie in je hoofd die een nieuw inzicht oplevert.'

Voor hem, vertelt Bismut, is er vooral een parallel met de muziek van Wagner. Soms, bekent hij, moet hij hardop zingen om op inzichten te komen. En omgekeerd kun je een inzicht horen. 'Wiskunde lijkt de muziek van de geest.' De oudere Rus Anatoly Fomenko staart eindeloos naar zeepbellen aan een ingewikkelde krul van ijzerdraad. 'Ik schiet zelden op.' En de Duitser Günter Ziegler speelt op de tast met blokjes, op zoek naar sluitende stapelingen, en rolt liefkozend kogeltjes over tafel.

Het zijn kwetsbare beelden van slimme maar schuchtere geleerden. Eremenko kon ze zo dicht op de huid filmen omdat ze zelf, telg uit een geleerd geslacht, maar afgehaakt tijdens Gorbatsjovs perestrojka, ooit wiskunde studeerde in Moskou. In 2008 maakte ze al de documentaire My Class over haar jaargroep 1982, en wat daarvan terecht bleek te zijn gekomen. Weinig. Behalve de klik met andere wiskundigen.

Anderzijds is er ook de Rus en Fields Medal winnaar Maxim Kontsevich die, muts op, mompelend en hakkelend door een somber bos doolt, zoekend naar paddestoelen en woorden voor wat hij precies onderzoekt. Hij keert uiteindelijk de camera mismoedig de rug toe. Toch weer mislukt.

SPAFF2013, 12/9 t/m 15/9. Spaff.nl

Unieke formule

Uniek aan de formule van het Science Park Amsterdam Film Festival is dat wetenschappers van het Science Park zelf korte inleidingen houden bij alle vijftien films die worden vertoond. Wiskundigen bij wiskundige films, fysici bij films over natuurkunde en deeltjes, astronomen als het over de kosmos gaat, of de tijd. Het filmfestival werkt zo twee kanten op, vindt wiskundige Gerard Aalders van het Centrum voor Wiskunde en Informatica (CWI), die vrijdag Colors of Math inleidt. 'Het zintuiglijke, intuïtieve aspect van wiskunde is echt iets nieuws dat ook voor mijn studenten en collega's van belang kan zijn. Hoe zeg je dingen zonder woorden?.'

Upload Cinema

Ook op SPAFF 2013: een speciale science-editie van Upload Cinema, waarbij elke avond (quasi)wetenschappelijke Youtube-video's op het grote doek worden vertoond. Zondag sluit het festival met een VPRO-Tegenlichtmiddag met wetenschapsdocumentaires en debatten. Toegang is gratis. Informatie en reserveren op spaff.nl.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden