Wir haben es gewusst

De ingezonden brieven van vrijdag 31 juli.

Soldaten van het Koninklijk Nederlands-Indisch Leger in Nederlands-Indië, 1939. Beeld Spaarnestad

Brief van de dag

Als je het opiniestuk van Tineke Bennema (O&D, 29 juli) begint te lezen, denk je dat er eindelijk iemand zijn mond durft te openen over het grote onrecht dat Nederland andere landen in het koloniale tijdperk heeft aangedaan. 'Het is daarom juist ook van belang voor de nabestaanden en de veteranen dat de premier en koning verklaren dat ons project overzee fout was.' Maar dan gaat de zin verder: 'en dat honderdduizenden kolonisten slechts trouwe onderdanen waren.' En dan schrik je: 'Hier begreep ik pas dat het uitvoeren van zijn functie voor hem gewoon plichtsbesef was en dat zijn handelingen waren bepaald door de overheid.'

Nee, deze laatste zin is geen citaat van Adolf Eichmann. Dit gaat over Bennema's grootvader. Het is een wat omslachtige variant op 'wir haben es nicht gewusst'. De beroemde zin die model staat voor alle mensen die onderdeel uitmaakten van een fout systeem, maar 'niet-weten' is nooit een excuus en ontslaat niemand van zijn verantwoordelijkheid.

In Duitsland ontdekte de jeugd in de jaren zestig wat haar ouders en grootouders in de oorlog hadden gedaan. Ze verloor al haar respect en compassie voor de eerdere generaties en dat was geheel terecht. Hun schuld en dus ook de verontwaardiging daarover waren te groot. Dat geldt ook voor kolonisten in Nederlands-Indië. Velen waren persoonlijk schuldig, velen ook niet, maar iedereen droeg verantwoordelijkheid.

Het is juist zo belangrijk om voor volgende generaties levendig te houden, dat je je niet kunt onttrekken aan de gevolgen van persoonlijk handelen, ook al is dat handelen passief. Het zijn uiteindelijk altijd mensen die iets doen en niet een abstracte 'overheid'.

Reimar von Meding, Schiedam

Er komt geen gerechtigheid

De onomwonden steun voor een VN-tribunaal over het neerhalen van de MH17 om in de woorden van Mark Rutte 'gerechtigheid te doen geschieden' klinkt prachtig, maar roept ook associaties op aan 'Nederland Gidsland'. Of alle nabestaanden er gelukkig mee zijn elke keer weer de illusie voorgeschoteld te krijgen dat 'de schuldigen' op een dag voor het gerecht zullen komen, is maar de vraag.

Want een illusie is het: met een Russische raket schiet een zooitje ongeregeld in de Oekraïne per ongeluk een passagiersvliegtuig uit de lucht. Gegeven de internationale verhoudingen is de kans miniem dat die boeven ooit een rechter in de ogen zullen hoeven kijken.

Schiet iemand er dan iets mee op om nog jaren te doen alsof dat wel gaat gebeuren?

Hugo Arlman, Amsterdam

Veto Rusland

In het artikel 'MH17-families dupe van machtsspel' (Voorpagina, 30 juli) valt in de onderkop te lezen dat het veto van Rusland tegen een VN-tribunaal de Nederlandse taak 'gerechtigheid te doen geschieden' verzwaart.

Ik wil u er graag op wijzen dat de Nederlandse regering was gewaarschuwd om niet boven Oekraïne te vliegen en Malaysia Airlines - in tegenstelling tot andere vliegvaartmaatschappijen - niet zo verstandig was om haar vliegroute te wijzigen.

Zowel de Nederlandse regering als vliegvaartmaatschappij Malaysia Airlines is voor een groot deel verantwoordelijk voor de ramp met de MH17.

Dat mag best belicht worden, ook al betekent dat wellicht straks financiële claims tegen beide.

Hans van Rossum, Alkmaar

Tijd voor sportboycot tegen Rusland

Nu Rusland zijn veto heeft uitgesproken over een onderzoek naar de ramp met de MH17 moet het bij ons kabinet toch eindelijk eens ernst worden om de sportboycot tegen Poetinland, die afgelopen september werd afgestemd, alsnog door te voeren. Het liefst internationaal.

Laat ze daar in Rusland al die onbezette en pas gebouwde stadions maar eens uitleggen aan eigen volk!

Bob van Dijk, Groningen

Chagrijn maakt blij

Heel verfrissend de column 'Chagrijn' van Sterre Lindhout (V, 29 juli). Ze weet mij met een pakkende stijl en onderkoelde humor te boeien. Dit smaakt naar meer.

Ik stel voor de rubriek om te dopen tot LiBra. Dat geeft meteen een terecht literair tintje.

Hans van Dorp, Driehuis

Afvalkunst

Als strandafvalkunstenaar werd mijn interesse gewekt door het artikel over afvalkunst(+) van Loethe Olthuis (Economie, 25 juli). Olthuis stelt dat afvalkunst een verkeerd signaal kan afgeven, en dat deze kunst daarom gepaard moet gaan met de boodschap 'Afval opruimen is leuk'. Naast dat de materiaalkeuze van een kunstenaar niet verplicht tot het uitdragen van een boodschap, trekt Olthuis mijn inziens verkeerde conclusies uit het onderzoek van Milieu Centraal.

Ik vermoed dat zij zich baseert op het door Milieu Centraal aangehaalde onderzoek van Keizer, Lindenberg en Seg (2008), dat laat zien dat een vervuilde omgeving doet vervuilen. Een kunstwerk van afval is echter niet te vergelijken met een vervuilde omgeving, afvalkunst organiseert juist de vervuilde omgeving en plaatst het in een ander perspectief.

Afvalkunst hoort eerder bij de nudges, subtiele duwtjes in de goede richting die een groter effect hebben dan negatieve boodschappen. Dit is ook de ervaring die ik opdeed tijdens mijn expositie. Ik wilde mooie dingen laten zien, maar alle bezoekers begonnen juist over afval te praten. Zo schudden mijn kunst en de bezoekers mezelf wakker. Ik ben minder plastic gaan gebruiken, en vrienden en 'fans' nemen regelmatig strandafval voor mij mee.

Helpt dit het afvalprobleem te verminderen? Nee, vast niet. Afvalkunst mag dan 'hip' zijn, het is een marginaal verschijnsel zolang het gebruik van plastic jaarlijks toeneemt en internationale regelgeving vaag blijft. Afval rapen van het strand is trouwens echt een leuke bezigheid!

Elza Zijlstra, onderzoeker en kunstenaar trashworks.nl, Nijmegen

Liefs uit

We zijn in Griekenland op vakantie. Alle Grieken die we spreken, zijn blij dat we er zijn. Ook als ze horen dat we uit Nederland komen.

Help de Grieken: kom hier vakantie vieren. Het is hier warm, droog en rustig.

Daan de Wit, Agistri, Griekenland

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden