Winti?

De Stichting verslavingszorg Oost-Brabant heeft een verslaafde crimineel naar Suriname gestuurd voor een traditionele behandeling bij de medicijnman. Helpt winti?...

Chef de clinique H. Vermeulen van het psychiatrisch centrum van het AMC: 'Het komt regelmatig voor dat de familie een patiënt tijdens zijn opname ophaalt, zodat de medicijnman hem thuis kan behandelen. De patiënt krijgt dan kruidenmengsels en rituele wassingen. De resultaten daarvan zijn soms heel bijzonder. Iemand gaat totaal in de war weg, in een droomtoestand, volstrekt onverstaanbaar en komt echt veel beter terug. Het gebeurt ook wel eens dat we denken dat een patiënt echt alleen in Suriname kan worden behandeld. Nu moet de familie dat geld zelf opbrengen, al is er een potje van de Riagg Zuidoost waar we in heel speciale gevallen een beroep op kunnen doen. Ik heb daar een keer gebruik van gemaakt. Als patiënten hier worden opgenomen of langskomen voor advies moeten we er eerst achter komen of ze lijden aan een psychiaatrische stoornis, aan winti, of een combinatie daarvan. Deskundigen van buiten adviseren ons hierover, en op onze afdeling hebben we twee verpleegkundigen die zijn gespecialiseerd in winti. Ik weet niet of de behandeling ook bij westerlingen zou helpen. Sommige winti-specialisten zeggen van wel.'

Psychiater L. van der Geld: 'Ik heb weleens op verzoek van een westerse patiënt een winti-deskundige geconsulteerd. Zij dacht dat er winti-geesten in haar huis zaten. Hij heeft haar een aantal rituelen gesuggereerd, waarvan ik de inhoud ook niet precies ken, maar zo kun je bijvoorbeeld thuis wierook branden. De patiënt vond dat ze daarna sociaal gezien beter functioneerde.

'Voor mij is winti vooral een ingang om patiënten met een ernstige psychiatrische stoornis adequaat te kunnen behandelen. De valkuil is dat achter cultureel gevormd gedrag, zoals winti, ernstige stoornissen kunnen schuilgaan, zoals psychose en depressie. Die patiënten willen niet alleen medicatie. Schakel ik daarbij een winti-consulent in, dan laten ze zich verder wel behandelen. Ik wil dan wel een consulent die ook verstand heeft van psychiatrie. Het is belangrijk dat winti-problemen serieus worden genomen.

'Of het Brabantse experiment gaat lukken, hangt ook af van de medicijnman waar de patiënt naartoe gaat. Want er zijn veel malafide medicijnmannen. Voor een bonuman, een medicijnman, en een lukuman, een diagnosticus, zijn geen criteria vastgesteld. Dat zou een nationale commissie in Suriname moeten doen. Een goede bonuman moet ook kunnen vaststellen of iets winti of psychiatrisch is.

'Winti is heel vaag, maar ik heb een goede definitie gevonden in het boek hulpverlening aan migranten: ''Winti is een cultuur die een geheel vormt met een godsdienst die zich heeft ontwikkeld van de als slaven naar Suriname gevoerde Westafrikanen. En als winti worden ook goden, met name de hogere goden van deze godsdienst aangeduid. Winti is ook de toestand waarin iemand verkeert, het gedrag dat iemand vertoont als hij door wintigoden- of voorouders in bezit is genomen. Tenslotte is winti ook een verzamelnaam geworden voor ziekten die in de winti-cultuur veroorzaakt zijn door goden, vooroudergeesten of door boze magie.''

Cultureel Antropologe I. van Wetering: 'Surinamers hebben vaak twee verhalen: een voor de buitenwereld, de Nederlanders, en een voor de eigen kring. Voor de buitenwereld leggen ze de schuld van hun verslaving bij winti, maar intern hebben ze heel andere verhalen. Ofschoon winti ook weer een impliciete erkenning is van hun eigen schuld, want ze identificeren zich met hun voorouders. Alle rituelen helpen, net als alle therapieën helpen. Ik denk dat winti een religie is net als elke andere. Dat kan heel veel motivatie en inspiratie geven om van een verslaving af te komen. Maar het is natuurlijk geen automatisme van: hij gaat daarheen, dus het komt goed.

'Ik denk dat het een noodsprong is om die man terug te sturen: ze weten niet wat ze met hem aanmoeten. Maar de verleiding om in Suriname weer aan de drugs te gaan is even groot als in Nederland. Zo wentelen we ons probleem af op een samenleving die dat probleem nog veel moelijker aankan.'

C. Pengel, winti-deskundige bij de Riagg in Amsterdam: 'Als een cliënt te kennen geeft dat hij naar het land van herkomst wil om daar een inheemse therapie te volgen omdat de westerse behandelingen niet helpen, moeten hulpverleners daarvoor open staan en hun uiterste best doen dat voor elkaar te krijgen. Of het werkt is natuurlijk een mooie vraag. Maar zoals je minder resultaat kunt boeken met westerse geneeskunst, kan dat natuurlijk ook met niet-westerse geneeskunst. Ik weet onvoldoende van de achtergrond van deze man om te beoordelen of en hoe ze hem met winti kunnen genezen.'

Het antwoordapparaat van Pakosie, wintigeneeskunde adviesburo te Utrecht: 'Wij zijn geopend van maandag tot zaterdag van half tien tot vijf uur. Op donderdag zijn wij gesloten.'

Steffie Kouters

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden