Winterswijk Neede

In 1878 was Winterswijk nog een bescheiden plaats in een uithoek van de Achterhoek. Zes jaar later was zij een belangrijk spoorwegknooppunt....

Het grensstation werd in 1880 in gebruik genomen door de NWS: de Nederlandsch Westphaalsche Spoorwegmaatschappij. Een van de initiatiefnemers was de lokale textielbaron J. Willink. Deze wilde een spoorlijn van Zutphen - waar aansluiting bestond met Amsterdam - naar de kolenmijnen in het Ruhrgebied. Vanuit Winterswijk liepen twee spoorlijnen Duitsland in: via Borken naar Gelsenkirchen en via Bocholt naar Wesel.

De lijn naar Bocholt werd al in 1931 gesloten, maar is als Oude Bocholtse Baan bewaard gebleven. Een betoverend mooie boslaan, met eenzame wachtposten op stille wegkruisingen; op de ijzeren leggers van de spoorbrug over de Boven-Slinge ligt nu een fietsbrug.

De lijn naar Borken hield het langer vol, tot 1980. De jubilerende NS gaf de spoorlijn in 1989 cadeau aan Natuurmonumenten. Sindsdien is de spoorbaan versperd door prikkeldraad. Het spoor zou niet worden opgebroken, om de rust van hazelworm en roodborsttapuit niet te verstoren. Toch zijn de rails verdwenen. Alleen op de laatste kilometer liggen ze er nog: 'Cockerill 1913' staat in het staal gestanst. Een bedreigd cultuurmonument. Afblijven dus.

Om de regio verder te ontsluiten en de textielindustrie van efficiënte aanvoerlijnen te verzekeren, richtte fabrikant Willink nog een tweede maatschappij op: de Geldersch Overijsselsche Locaal Spoorwegmaatschappij. De GOLS kreeg in Winterswijk haar eigen station, tegenover dat van de NWS. Het GOLS-net bestreek ruwweg het hele gebied tussen Arnhem en Twente. In 1884 reed de eerste trein. In 1937 sneuvelde het reizigersverkeer op de meeste lijnen. Het GOLS-station in Winterswijk sloot in 1936. Het gebouw werd verhuurd aan houthandel Meerdink, en die zit daar nu nog steeds. Het GOLS-station is aan de perronzijde enigszins verminkt door aanbouwsels. Op de zolder van het gebouw bevindt zich een regionaal railmuseum. Op het voorplein staat de onvermijdelijke sik, met goederenwagen, maar ook oude overwegbomen en een 'draadgetrokken bordes-sein'.

Maar de grootste verrassing is het GOLS-bos. Een inmiddels uniek fenomeen in dit opruimerige landje. Het GOLS-bos heeft zich spontaan ontwikkeld op het oude emplacement. Tussen de berken is de bundel rangeer- en opstelsporen blijven liggen, onder het struikgewas liggen bemoste wissels en ijzeren bedieningstoestellen van Vulcanus, een half vermolmd stootblok houdt zich schuil tussen de takken. De oorspronkelijke GOLS-boog naar Arnhem is nog zichtbaar in de berm van de Industrieweg. Het GOLS-bos zal er wel niet lang meer liggen. Het stationsgebied is aangemerkt als 'ontwikkelingslocatie' en dat belooft meestal niet veel goeds.

De GOLS-lijn van Winterswijk naar Neede kruiste de NWS-lijn naar Zutphen in de buurt van Winterswijk West. Op een gedeelte van het tracé ligt nu een vrijliggend fietspad. Evenwijdig aan de Groenlose weg gaat de baan over in een brede fietsstrook. Het voormalige emplacementje van Groenlo - of Grol in de volksmond - was lange tijd een verstilde plek aan de rand van het vestingstadje. Sinds kort staan er kantoorpanden, een supermarkt en een nieuw busstation. In een hoek, omringd door enkele gespaarde bomen, staat het voormalige station, dat juist een complete renovatie ondergaat. Vrijwel onaangetast is de rustieke Spoorstraat: een klassieke entree tot een plattelandsstationnetje.

Juist voorbij de Grolsche brouwerij kruist een fietsstrook de Slingebeek. Het houten fietsdek rust op de oude spoorbrug. Onmiddellijk daarna lost het tracé op in een nieuw bedrijventerrein: 'Ruimte voor Ambities', bralt een paneel. Groenlo denkt aan zijn toekomst. Hierna voert het tracé als een middeleeuwse Hessenweg, afgezoomd door het opgeschoten kreupelhout, door de velden. In Eibergen loopt de spoorbaan als een modderig, doorlopend lint door de bebouwing. Naast de Stationsweg ligt een plantsoen, bestaande uit een grasveld en een gefatsoeneerd berkenbosje.

De baan wordt weer een verhard fietspad, dat dankbaar gebruik maakt van de spoorbruggen over de Berkel. Er zijn er twee: de eerste is de originele ijzeren vakwerkbrug. Deze werd in 1967 vervangen door een betonnen exemplaar. Tegelijk werd de bedding van de rivier verlegd, waardoor de ijzeren brug nu een stuk grasland overspant. Naast de Berkel ligt de KTV - van Koninklijke Textiel Veredeling - een van de laatste actieve textielfabrieken in de regio. Een spooraansluiting heeft de fabriek niet meer.

Na twee kilometer eindigt het fietspad en loopt de spoorbaan als een ruggetje hakhout richting Neede. Station Neede was een kruispunt van lokaalspoorwegen. Tot 1972 was er goederenverkeer, maar het personenverkeer werd al in 1937 gestaakt. Het station kreeg een functie als kleuterschool. Later werd het onderdeel van een meubelfabriek. Het station werd langzaam maar zeker ingekapseld door prefab-uitbreidingen, alleen de bovenste verdieping van het gebouw stak daar boven uit. De hernieuwde kennismaking is een kleine schok: slechts de helft van het station staat nog overeind, de brokken puin van de andere helft liggen er naast. Een naakte zolder en een halve bovenkamer gapen de voorbijganger aan. Station Neede (1884-2001) is geveld.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.