Wintersport op Pluto? Het is er 235 graden onder nul

Je hebt er besneeuwde berghellingen, gletsjers en weidse ijsvlaktes voor schaatsers. Jammer dat Pluto zo'n 5 miljard kilometer ver weg is - en het er altijd min 235 graden is.

Maarten Keulemans
null Beeld Hilde Harshagen
Beeld Hilde Harshagen

Voordat ruimtesonde New Horizons op 14 juli van dit jaar langs dwergplaneet Pluto scheerde, was het een volstrekt raadsel wat er te zien zou zijn. Nu is het een volstrekt raadsel wat we eigenlijk hebben gezien.

Een 'Frankensteinwereld', zo heette het landschap dat onder de ruimtesonde langs trok al snel: alsof iemand stukken planeet aan elkaar had genaaid. Er ontvouwde zich een bergketen met bergtoppen van 3 kilometer hoog, waartussen gletsjers en volgesneeuwde valleien zichtbaar werden. Daarna vloog New Horizons over een uitgestrekte vlakte vol enorme scheuren, een beetje als een uitgedroogde, gecraqueleerde rivierbedding. Verderop kwam een maanachtig landschap aan het licht: ruig, vol kraters en bedekt met rode, neergedwarrelde koolwaterstoffen. Weer verderop werd opeens een geheel gladde vlakte zichtbaar, en passeerde New Horizons twee ijsknobbels die verdacht veel lijken op reusachtige vulkanen.

Nieuwe inzichten 2015

Fijn houvast in een wereld vol chaos en ineenstorting: we leren er elk jaar wat bij. Dus viert De Volkskrant de grote nieuwe inzichten die 2015 heeft opgeleverd - dat we weer normaal gaan eten bijvoorbeeld, dat Pluto een soort Frankenstein is met een hartjes-emoji erop, dat de gentechrevolutie is begonnen, je pas echt meetelt met een dik boek en nog 14 andere superinteressante lessen.

Verrassingen

Zelfs na het passeren van de dwergplaneet waren de verrassingen nog niet voorbij. Toen New Horizons met zijn cameraogen achterom keek, bleek er rond Pluto een zeer ijle, maar goed zichtbare azuurblauwe dampkring te hangen, waarschijnlijk gemaakt van benzeenachtige organische verbindingen genaamd tholines. Onzichtbaar voor het oog, maar wel meetbaar, was de 'komeetstaart' die Pluto blijkt mee te zeulen, van elektrisch geladen stikstofdeeltjes die worden weggeblazen door de zonnewind. En verderop hangt daar Charon, Pluto's grote maan: alweer een wereld op zichzelf, met gladde stukken, maar ook met een dieprode noordpool, en aan de evenaar een reusachtige canyon, vier keer langer en tot twee keer zo diep als de Grand Canyon op aarde.

Probeer zo'n palet van landschappen maar eens te duiden. Het grootste raadsel is waar Pluto zijn energie vandaan haalt. Je zou immers verwachten dat een doperwtje dat zo ver weg staat van de zon stijf bevroren moet zijn, een inerte ijsbol bespikkeld met inslagkraters. Dat het oppervlak vol pieken en vlaktes en knobbels en ribbels zit, duidt op een of andere motor die de boel op gang houdt. Een interne motor, want er zijn hier geen reuzenplaneten die met hun zwaartekracht de boel omroeren, zoals bij de ijsmanen van Jupiter en Saturnus.

Pluto Beeld anp
PlutoBeeld anp

Monstertje van Frankenstein

Wat de motor is? Astronomen weten het niet. Misschien heeft Pluto van nature meer warmte afgevende radioactieve stoffen binnenin, of misschien zit er ergens een of andere oceaan verstopt die het afkoelen van de dwergplaneet lang heeft weten tegen te houden. Weer een ander idee, vorige maand geopperd op een congres in de VS, is dat er op Pluto veel ammoniak is dat werkt als antivries: het exotische ijs van het dwergplaneetje kan dan al bij veel lagere temperaturen in beweging komen.

Misschien is het monstertje van Frankenstein achter in het zonnestelsel wel geworden wat-ie is door een enorme meteorietinslag, opperen sommigen. Zo'n inslag zou verklaren hoe Pluto aan die enorme, gladde vlakte komt: het zou een inslagkrater zijn die is volgelopen met allerlei soorten ijs en smurrie. Grote, vierkante blokken die verderop uit de bodem steken zouden omhoog gestuwde stukken waterijs zijn; de 'gecraqueleerde kleiplakken' op de vlakte zouden zijn ontstaan bij het stollen, een beetje alsof er een pan met dikke pap te lang heeft staan doorkoken.

null Beeld anp
Beeld anp

Geheimen

Maar Pluto geeft zijn geheimen niet zomaar prijs. Een ander raadsel kwam in september aan het licht: op nieuw binnengekomen foto's zagen wetenschappers alweer een onbegrijpelijk Plutolandschap, vol bobbelige vakjes, parallel lopende ribbels en diepe, zigzaggende kloven. 'Het lijkt meer op de schubben van een draak dan op geologie', liet de hoofdgeoloog van de missie zich tegen de pers ontvallen. Een goede verklaring is er nog niet.

Zo zal Pluto de wetenschappelijke gemoederen nog wel even bezighouden: veel gegevens zijn nog aan boord van New Horizons en komen pas in de loop van volgend jaar aan op aarde, omdat de sonde het moet doen met een beroerd langzame dataverbinding.

null Beeld Hilde Harshagen
Beeld Hilde Harshagen

Voor New Horizons zelf is Pluto een steeds kleiner stipje aan de horizon. Dieper en dieper suist hij de buitengebieden van het zonnestelsel in, op zoek naar beetjes informatie die bepaalde details over hoe het zonnestelsel is ontstaan kunnen invullen. Het volgende doelwit is naar alle waarschijnlijkheid 'PT1', een minder kleurrijke, humeurige ijsklomp van enkele tientallen kilometers groot in de Kuipergordel. New Horizons zal er in januari 2019 langsflitsen.

Voor niet-wetenschappers resteren intussen de foto's, fantastische inkijkjes in een soort buitenaards wintersportparadijs waar de rotsen zijn gemaakt van waterijs, de skipistes bedekt met methaan en de schaatsbanen gemaakt van bevroren stikstof en koolmonoxide. Ook is er die iconische, eerste indruk die Pluto op de aardse netvliezen maakte. Van grote afstand leken de vlaktes van de dwergplaneet wel een heel groot hart. Alsof Pluto ons, geheel in lijn met het smartphonetijdperk op aarde, een emoji toe seinde.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden