Winteroffensief Tsjetsjenië bloedt dood

De vuile oorlog die Rusland in Tsjetsjenië voert, lijkt niet te winnen. De internationale kritiek op het Russische optreden zwelt, na een korte pauze na 11 september, weer aan....

'Wij weten hoe groot de verliezen echt zijn, alleen mogen we het niet zeggen. We kunnen onze mond niet meer houden - elke dag sneuvelen er soldaten en officieren.' Een verbitterde militair op het Russische hoofdkwartier in Grozny vertelde tegen de krant Izvestija wat iedereen weet, maar het Kremlin zijn best doet te verhullen: het leger voert in Tsjetsjenië een oorlog die niet valt te winnen.

Als zo vaak in de afgelopen maanden slaagden de moslimrebellen er in het leger op een aantal plaatsen in een hinderlaag te laten lopen. Er zouden donderdag dertig Russen zijn gedood; het Kremlin sprak eerst van maar negen, toen van zes, en toen weer van zeven doden. Zelfs de officiële cijfers vallen niet mee: de oorlog heeft al aan 3500 Russen het leven gekost - om van het aantal Tsjetsjenen maar te zwijgen.

Minister van Defensie Sergej Ivanov beloofde in november een winteroffensief. 'We zullen een eind maken aan de resterende bandietenformaties en de bendeleiders gevangen nemen of vernietigen, dat verzeker ik u'. Hoewel generaal Vladimir Moltenskoj, de Russische commandant in Tsjetsjenië, verklaarde dat het commandosysteem van de rebellen 'volledig is geruïneerd', komt er aan gevechten en verliezen maar geen eind. Van de terugtrekking die vorig jaar met veel tromgeroffel door het Kremlin was aangekondigd, is niets meer vernomen; er zijn nog steeds 45 duizend militairen gelegerd in Tsjetsjenië.

De generaals kijken met afgunst naar de Amerikanen, die in Afghanistan binnen drie maanden bijna zonder verliezen hebben bereikt wat ze wilden. Het is de Russen niet ontgaan dat de Amerikanen wel hun best hebben gedaan de Afghanen zelf voor hun zaak te winnen en dat hun soldaten schamel afsteken tegen de special forces met hun precisiewapens. Als om te benadrukken hoe ondoordacht de strijdkrachten te werk gaan, begon vrijdag in Moskou het proces tegen drie hoge politieofficieren die worden beschuldigd van nalatigheid. Ze voerden het bevel over een eenheid die in maart 2000 bij vergissing een Russische colonne onder vuur nam.

Mensenrechtenorganisaties beschuldigen de strijdkrachten ervan tijdens de zogeheten 'schoonmaakoperaties' - zelf spreken de Russen tegenwoordig van 'gerichte inspecties' - huis te houden onder de Tsjetsjeense bevolking. Wekelijks zijn er berichten over plunderingen, massale arrestaties en verdwijningen. Soms worden Tsjetsjenen die zijn opgepakt door de Russen later in een anoniem graf teruggevonden. 'We kunnen hard maken dat de ontvoeringen of verdwijningen meestal het werk zijn van de federale strijdkrachten', zegt Oleg Orlov van de mensenrechtenorganisatie Memorial.

De buitenlandse kritiek op het optreden van de Russen in Tsjetsjenië was na de elfde september verstomd. President Vladimir Poetin deed zijn best de oorlog voor te stellen als onderdeel van de wereldwijde strijd tegen het terrorisme. Met succes: de Duitse bondskanselier Gerhard Schröder pleitte voor een 'herevaluatie' van de oorlog, en bij zijn bezoek aan de Verenigde Staten bracht zijn ambtgenoot George Bush het onderwerp zelfs niet ter sprake. Maar nu de halfhartige pogingen van het Kremlin om onderhandelingen te beginnen met Aslan Maschadov, die in 1996 tot president van Tsjetsjenië werd gekozen, op niets zijn uitgelopen, steekt de kritiek weer de kop op.

Ruud Lubbers, de chef van de VN-vluchtelingenorganisatie Unhcr, maande de autoriteiten vrijdag op een persconferentie in Moskou ernst te maken met de terugtrekking van het leger en met de onderhandelingen. 'Maschadov is beslist geen terrorist.'

Hij kwam terug van een inspectietocht van de tentenkampen waar 180 duizend Tsjetsjeense vluchtelingen voor het derde jaar op rij de winter doorbrengen. Sommige tenten beginnen te rotten, te scheuren en te lekken. De voedselvoorziening van de vluchtelingen stokt vaak omdat Moskou de leveranciers niet op tijd betaalt. Toch weigeren de meeste Tsjetsjenen terug naar huis te gaan uit angst voor het Russische leger.

Poetin prees vrijdag de veiligheidsdienst FSB voor zijn rol in de 'antiterroristische operatie' in Tsjetsjenië. 'De belangrijkste elementen van de infrastructuur van de terroristen zijn al vernietigd.' Een oplossing om een eind te maken aan de oorlog gaf hij niet.

Wie wil weten wat hij van plan is, kan een aanwijzing vinden in de biografie die deze week is uitgekomen. De president vertelt dat hij als jongetje had geleerd niet te snel te zijn met zijn knuisten. 'Je moet je niet met iets bemoeien als het niet echt nodig is, maar als je het doet, moet je ervan uitgaan dat er geen weg terug is en dat je moet vechten tot het einde.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden