Winter zelfs Schotse hooglander te bar

Reportage..

Rheden ‘Even controleren of ze nog alert zijn.’ Dierenarts Henk Luten beent weg, richting jonge Schotse hooglander die even verderop in de sneeuw ligt te herkauwen. ‘Ik weet zeker dat hij opstaat’, voorspelt Hans van Dijk, de Natuurmonumentenbeheerder van de 140 runderen sterke kudde in het nationale park Veluwezoom, de enige ‘wilde’ kudde Schotse Hooglanders in Nederland. ‘Hij ziet er best goed uit en als hij herkauwt, wil dat zeggen dat-ie heeft gegeten.’ Van Dijk krijgt gelijk. Als Henk Luten op een paar meter afstand is, staat het geschrokken rund op en loopt op een drafje weg. ‘Dat zit nog wel goed’, zegt Luten als hij terug is.

Ook de andere runderen van het groepje van tien zijn nog redelijk sterk, constateert Luten, al geeft hij vier hooglanders het cijfer 1 op de vetpercentageschaal van 5. Ze zijn erg mager, ‘schonkig’ in de woorden van de beheerder.

Maar bijvoeren, nee, dat is niet nodig, constateren de beheerder en de dierenarts eensgezind.

Het is een jaarlijks terugkerende vraag, zeker in strenge winters: moeten de in de natuur uitgezette dieren niet worden bijgevoerd? De vraag spitst zich dan altijd toe op de Oostvaardersplassen, waar edelherten, konikpaarden en heckrunderen in het wild leven.

Vanavond is een spoeddebat in de Kamer over het lot van die hongerige dieren. Opnieuw zal de uitleg zijn dat bijvoeren onverstandig is en averechts werkt. De natuurlijke ontwikkeling van populaties wordt erdoor verstoord, populaties groeien explosief, het voedselaanbod zal tekort gaan schieten, waardoor er nog meer zwakke dieren komen, die dan uiteindelijk moeten worden afgeschoten. Dat zijn dan de belangrijkste bezwaren.

De Schotse hooglanders in het nationale park de Veluwezoom zijn de enige andere, en veel minder bekende ‘niet gehouden’ grazers in de Nederlandse natuur. Het park is het enige gebied van Natuurmonumenten met grazers waar ‘natuurlijke processen zich spontaan kunnen voltrekken’.

Ook hier drongen buurtbewoners de afgelopen weken aan op bijvoeren. Volgens Brigitte Gendeke, een van die buurtbewoners, sluit Natuurmonumenten ‘door onze druk bijvoeren niet meer uit’. Dat ligt genuanceerder, meent beheerder Hans van Dijk, maar het is waar dat Natuurmonumenten vanwege de strenge winter de werkwijze heeft ‘aangescherpt’. De wet biedt ruimte om bij te voeren als de kudde als geheel in gevaar komt. Dat gebeurt met de Schotse hooglanders als het aantal vrouwtjes tot onder de vijftig daalt. ‘Dat is nog lang niet aan de orde’, zegt Van Dijk, ‘maar met nog vier, vijf weken extreem winterweer zou het kunnen gebeuren.’

Al sinds eind december wordt de kudde intensief gecontroleerd, zegt de beheerder. De normale wintersterfte is 15 procent. Vorig jaar overleefden 21 hooglanders de winter niet. Deze winter zijn tot nu toe 4 te veel verzwakte hooglanders afgeschoten. ‘Maar de conditie van de runderen is iets slechter dan vorig jaar rond deze tijd. En ze gaan ook sneller achteruit.’

Juist op de Veluwezoom zijn er slechte ervaringen met bijvoeren. Van 1996 tot 2002 werden de hooglanders ‘goedbedoeld’ van extra voedsel voorzien in de winter. Het gevolg: de populatie groeide explosief, tot 225 dieren. Dat oversteeg de draagkracht van het gebied. Uiteindelijk werden 144 hooglanders gevangen en verplaatst naar andere gebieden. De toenmalige minister van Landbouw, Veerman, verbood toen het bijvoeren van de hooglanders.

‘Er zit nog een groot nadeel aan bijvoeren’, zegt Hans van Dijk. ‘De hooglanders gaan mensen zien als verstrekkers van eten. Ze zoeken de mensen op. En o wee als je dan als argeloze wandelaar geen eten bij je hebt. Voor je het weet heb je dan die horens in je kruis.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden