Wint heroïek het van medisch belang in de Tour?

Fabian Cancellara ging gisteren op 55 kilometer voor de streep hard onderuit tijdens de derde etappe van de Tour. Hij stapte met een met pijn vertrokken gezicht weer op zijn fiets en kwam als 188ste aan in Hoei, op bijna 12 minuten van winnaar Rodriguez. Een aantal uren later bleek dat de Zwitser twee ruggenwervels had gebroken. Hoe medisch verantwoord was het dat Cancellara weer op zijn fiets stapte?

Cancellara ligt op de grond na zijn valpartij in de derde etappe van de Tour.Beeld getty

'Zojuist het ziekenhuis verlaten met een grote teleurstelling. Tour is voorbij, brak opnieuw een paar botten in mijn rug', twitterde Cancellara gisteravond. Met opnieuw doelde de Zwitser op een valpartij in de E3 Harelbeke. Toen brak hij de uitsteeksels aan de rechterkant van twee wervels in zijn onderrug ter hoogte van L2 en L3. De blessure van gisteren was bijna identiek. Het betrof nu alleen de uitsteeksels aan de linkerkant, ter hoogte van L3 en L4.

In het persbericht dat zijn team Trek gisteravond de wereld instuurde, treurde Cancellara vooral over het verliezen van de gele trui. 'De ene dag win je, de andere verlies je.' Hij hoopt in de tweede seizoenshelft nog in actie te komen. Over de ernst en gevaren van de blessure werd met geen woord gerept.

Ploegarts is verantwoordelijk

Peter Vergouwen is een gerenommeerd sportarts. Sinds 1980 zit hij in het vak en werkte hij met topsporters als Sven Kramer, Anky van Grunsven en Edith Bosch. In 2013 opende hij met een aantal collega's een speciale polikliniek voor topsportgeneeskunde in Ede. Hij legt uit dat de betreffende wervels die Cancellara brak 'cruciaal zijn voor de beenbelasting'. Dat Cancellara vandaag niet meer opstapt, verbaast hem daarom niet. 'Je kunt niet meer poweren.'

Volgens Vergouwen heeft de ploegarts na een valpartij de verantwoordelijkheid om te constateren of het verantwoord is voor een renner om weer op te stappen, of niet. Vergouwen: 'Uitgebreid onderzoek doen tijdens de koers zelf is niet mogelijk. In het geval van Cancellara zou je kunnen controleren op neurologische symptomen, zoals uitstraling in zijn benen. Maar dan houdt het ook wel op.'

'Onzichtbare aandoeningen'

Dat in het wielrennen dan toch vaak de afweging wordt gemaakt een renner in koers te houden na een zware valpartij, verbaast Vergouwen weleens. Hij is helder als hem wordt gevraagd wat hij zou doen in een dergelijke situatie. 'Ik ben voor optimale gezondheid van de sporter en mensen beschermen tegen aandoeningen die je niet meteen kunt vinden. Ik zou de renner tegen zichzelf in bescherming nemen en wijk niet voor het medisch belang. Dus ik weet ook niet of ik geschikt ben voor het wielrennen', zegt hij lachend.

Als voorbeeld van een onzichtbare aandoening noemt hij de verwondingen die Wout Poels opliep in de Tour van 2012 na een valpartij. Hij stapte weer op zijn fiets, maar bleek later onder meer een gescheurde milt en nier te hebben. 'Heel naar', zegt Vergouwen. Ook heeft hij mensen in zijn kliniek gehad met gebroken botten, zonder dat ze het door hadden. 'Als de breuk netjes staat, dus wanneer de botten net zo staan zoals ze stonden, voel je er bijna niets van. Als je daar lang mee rondloopt, kan dat hele nare gevolgen hebben', legt Vergouwen uit.

Arjan Kokshoorn werkt als sportarts bij Sport Medisch Centrum Papendal en is verbonden aan het Sport Orthopedisch Centrum van het Arnhemse ziekenhuis Rijnstate. Hij heeft de röntgenfoto van Cancellara op Twitter bekeken en zag 'mooie breukjes'. Het zou verklaren waarom Cancellara door kon fietsen. Volgens hem was het geen risico om Cancellara na zijn wervelbreuken in het voorjaar in de Tour op te stellen. 'Die breuken zijn waarschijnlijk goed geheeld. Met een instabiele fractuur fiets je niet.'

Wel erkent hij dat als Cancellara gisteren in de etappe opnieuw onderuit was gegaan met zijn gebroken wervels, de problemen veel groter hadden kunnen zijn. 'Maar in het wielrennen is de eerste keus vaak aan de renner om weer op te stappen', zegt hij. 'Als er geen alarmerende symptomen zijn, zoals vreemde antwoorden op basale vragen of uitval in de benen, is het gevoel van de renner leidend. Het is een risico, maar dat is de cultuur in het wielrennen. Het hoort er een beetje bij', zegt Kokshoorn.

Cancellara na zijn valpartij in de etappe naar Hoei.Beeld getty

Ten Dam

Met zijn medische blik kijkt Peter Vergouwen met argusogen naar Laurens ten Dam, die vandaag toch op zijn fiets stapt. De Nederlander ging gisteren op hetzelfde moment als Cancellara hard onderuit. Ten Dam was door de wedstrijdleiding al als 'abandonné' aangemerkt toen hij in foetushouding op het asfalt lag met zijn schouder uit de kom. Tourmedewerkers liepen met een hesje naar hem toe, toen hij zei: 'Ik ga die ambulance niet in'. Zijn schouder werd weer in de kom gezet en hij reed de etappe uit. Bij het avondeten rustte zijn rechterarm in een mitella en werd hij gevoerd door teamgenoten.

Vergouwen: 'Bij een zogeheten gesubluxeerde schouder schiet de schouder meteen weer terug in de kom. Maar als zijn schouder daadwerkelijk geheel en voor langere tijd uit de kom was, zou dat kunnen betekenen dat hij schade aan het schouderkapsel heeft opgelopen. Dat is op zijn zachtst gezegd onprettig, zeker als hij - zoals vandaag - over de kasseien moet.' Of het extra schadelijk kan zijn voor zijn schouder als Ten Dam vandaag weer onderuit zou gaan? 'Dat lijkt me een inkoppertje', zegt de sportarts.

Arjan Kokshoorn moest er zelf niet aan denken op de fiets te stappen met een dergelijke blessure. 'Het zal veel pijn doen. Maar pijngevoel is subjectief en als hij geen breukje heeft, kan het kapsel de komende dagen met hulp van wat pijnmedicatie herstellen. Bij veel sporten is het met een dergelijke blessure gewoon klaar. In het wielrennen niet. Je hoeft niet altijd honderd procent te zijn en kunt in de luwte van het peloton herstellen.' Het geeft wielrenners meer vrijheid zelf te beslissen over hun lot, dan collega's in andere sporten

En daarom hoort het ook bij het wielrennen, fietsen tot je echt niet meer verder kan. Na zijn tweet over zijn uitvallen regende het gisteren complimenten aan het adres van Cancellara dat hij toch de etappe had uitgereden. Ook was er veel respect voor Laurens ten Dam. 'Bikkel' en 'pijnstillers erin en knallen', stuurden mensen hem via sociale media. 'Normaal zes weken ziektewet, voor Laurens twaalf uur', zei Lotto-Jumbo-ploegleider Nico Verhoeven tegen de NOS.

De mening van Peter Vergouwen? 'Heroïek mag het niet winnen van het medisch belang. Daar zijn wij als sportartsen voor.'

Ten Dam ligt op de grond na zijn val in de derde etappe.Beeld reuters
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden