Update

Winst voor extreemrechtse en populistische partijen Italië

Na een van de meest onvoorspelbare verkiezingen in jaren, kan Italië zich opmaken voor een nieuwe periode van onzekerheid. Ondanks klinkende overwinningen van zowel de extreemrechtse Lega als de populistische Vijfsterrenbeweging, heeft geen van de op voorhand gesloten coalities genoeg stemmen gehaald voor een Kamermeerderheid. Een patstelling dreigt.

Belusconi verlaat het stembureau na zijn stem te hebben uitgebracht op 4 maart. Foto afp

Door de invoering van een nieuwe kieswet - een soort hybride tussen een districtenstelsel en evenredige vertegenwoordiging - zou 40 procent van de stemmen in theorie voldoende zijn geweest voor een Kamermeerderheid. Op basis van de eerste uitslagen van zondagnacht heeft geen van de machtsblokken die grens echter geslecht. Ze zullen daarom moeten samenwerken om een regering te formeren.

De Vijfsterrenbeweging, de populistische protestpartij die ooit werd opgericht om de politieke kaste op te schudden, kreeg volgens de exitpolls ruim 31 procent van de stemmen - een van de grootste successen ooit voor een populistische partij in Europa.

Het extreemrechtse blok, een lijstverbinding tussen Silvio Berlusconi's Forza Italia, de Lega en de zeer nationalistische splinterpartij Fratelli d'Italia, haalde ongeveer 36 procent van de stemmen. Binnen die coalitie was de Lega de grote winnaar met 18 procent, tegenover 14 procent voor Forza Italia.

'Dit is een triomf', zei Vijfsterrenkopstuk Alessandro di Battista zondagnacht. 'Een geweldige overwinning die alle anderen eindelijk verplicht met ons te praten.' De Vijfsterrenbeweging is nu verreweg de grootste partij van Italië. Die positie neemt de partij over van de linkse regeringspartij Partito Democratico (PD), die onder aanvoering van oud-premier Matteo Renzi een historisch slecht resultaat haalde: minder dan 20 procent van de stemmen.

Op basis van de eerste uitslagen is te stellen dat Italië rekening moet houden met een lange, zeer moeizame periode van coalitieonderhandelingen en mogelijk zelfs nieuwe verkiezingen. Zeker na de afgelopen campagne, die voor Italiaanse begrippen spijkerhard was, staan de meeste partijen lijnrecht tegenover elkaar.

Is de Vijfsterrenbeweging bijvoorbeeld bereid ideologisch water bij de wijn te doen door samen te werken met andere partijen? En zo ja: met wie? De Lega van Matteo Salvini zou een optie kunnen zijn; beide partijen hebben soortgelijke ideeën over een aantal belangrijke thema's als corruptie (kortwieken), migranten (strengere opstelling) en Europa (zéér sceptisch). Maar accepteren de linkse kiezers van de Vijfsterrenbeweging dat wel? En wat voor rol is er na zondag weggelegd voor Silvio Berlusconi? Een op voorhand voorspelde 'Grote Coalitie', waarbij zijn Forza Italia de handen ineen zouden slaan met andere traditionele partijen als de centrumlinkse PD, lijkt op basis van de eerste uitslagen uitgesloten.

In Milaan werd Silvio Berlusconi tijdens het stemmen besprongen door een topless activiste van de feministische protestgroep Femen. Foto photo_news

Onrust

De verkiezingen verliepen zondag onrustig. In Palermo bleek een groot deel van de stembiljetten fouten te bevatten, waarop ze opnieuw gedrukt moesten worden. In Rome werd een aantal kiezers teruggeroepen omdat hun stemmen in de verkeerde bus waren beland en in Milaan werd Silvio Berlusconi tijdens het stemmen besprongen door een topless activiste van de feministische protestgroep Femen, die met een zwarte stift op haar lichaam had geschreven: 'Berlusconi, je bent verlopen'.

Overal was het weer slecht en overal waren de rijen lang. Dat kwam niet door de opkomst, die met 73 procent historisch laag lag, maar vanwege een nieuwe stemprocedure bedoeld om fraude tegen te gaan. Zo stond de huidige premier van Italië, Paolo Gentiloni, bijna een half uur bij zijn stembureau in de rij voor hij zijn eigen partijlogo mocht aankruisen.

Het haalde weinig uit: de PD - een partij die in 2014 nog 41 procent van de stemmen bij Europese verkiezingen - werd genadeloos afgestraft voor de twee Italiaanse crises die Italië de afgelopen regeerperiode hard troffen: de kredietcrisis en de migratiecrisis. De partij lijkt zich nu te moeten opmaken voor een plek in de oppositie.

De persruimte bij Partito Democratico vlak voor de eerste exitpoll uitkwam. Onder aanvoering van oud-premier Renzi haalde deze partij in de exitpoll slechts 20 procent van de stemmen. Foto afp

Waar gaan de Italiaanse verkiezingen over?

Katya Di Maria woont met man, kinderen en kleinkinderen - vijftien man in totaal - in een driekamerappartement in Palermo. Ze leven van 45 euro per dag. Ze zijn de wanhoop nabij. Wat kunnen verkiezingen daar nog aan veranderen? (+)

Oud-premier Matteo Renzi werd gezien als 'de Obama van Italië'. Het liep, maar toch doet hij weer mee. Waar ging het mis? (+)

Met 24 nooit afgebouwde publieke werken is Giarre de Hoofdstad van het Onvoltooide. De stad staat symbool voor de onuitroeibare corruptie in Italië. En daarmee ook voor het waarschijnlijke succes van de Vijfsterrenbeweging bij de verkiezingen. (+)

Immigratie is een van de belangrijkste verkiezingsthema's. Het spreidingsbeleid heeft soms bizarre effecten: dit afgelegen oord met negen inwoners krijgt vijftig asielzoekers op zijn dak.

Als Italianen hun hart zouden volgen, dan zouden ze massaal stemmen op Emma Bonino - 69 jaar en de geliefdste politicus van Italië. (+)

Verrassend: de verplichte vaccinatie van kinderen is een van de belangrijkste verkiezingsthema's in Italië. 'Handen af van onze kinderen', schalt er over het Piazza dei Signori in Vicenza.