Winst van oppositie in Chiapas is hoopgevend

DE DEMOCRATISERING van Mexico blijft mooi op koers liggen. Zes weken geleden kozen de Mexicanen de rechtse Vicente Fox als nieuwe president en maakten daarmee een einde aan 71 jaar partijdictatuur van de Institutionele Revolutionaire Partij (PRI)....

Cees Zoon

Het was een in Mexico nimmer vertoond staaltje van politieke eensgezindheid dat de PRI op de knieën dwong. Alle acht oppositiepartijen, van de rechtse PAN van Fox tot aan de linkse PRD van Cardenas, schaarden zich achter Salazar, en het resultaat liegt er niet om. Pablo Salazar mag een uit de PRI gedeserteerde senator zijn en hij mag een protestant zijn in een door en door katholiek land, geen handicap telt als het gaat om het beëindigen van 'de nachtmerrie van 71 jaar PRI-heerschappij in Chiapas'.

Zelfs in Chiapas. Als de partij ergens de voorwaarden had geschapen om haar macht te bestendigen, was het hier. Want in de arme zuidelijke deelstaat heerst formeel nog altijd de oorlogstoestand. Er is een soort wapenstilstand van kracht tussen de regering en het Zapatistisch Bevrijdingsleger (EZLN), dat in 1994 plotseling een guerrillaoorlog begon. Maar Chiapas blijft bezet door ten minste 60 duizend regeringssoldaten, terwijl het vuile werk veelal wordt overgelaten aan paramilitaire groepen die nauw gelieerd zijn aan de PRI.

President Zedillo heeft bewezen dat het hem menens is met de democrati e. Hij organiseerde de eerste fraude-vrije presidentsverkiezingen in de geschiedenis van het land, in de wetenschap dat hij daarmee zijn eigen PRI zou onthoofden. Hij dwarsboomde de poging van de partij-dinosaurussen om in Chiapas een begin met hun wederopstanding te maken. Zedillo haalde voor een dag de troepen van de straat en bewerkstelligde dat de verkiezingen zonder incidenten verliepen. En dus verloor de PRI.

'Geef mij 48 uur en ik los het probleem Chiapas op', riep Fox tijdens zijn campagne. Het was een van de blufferige uitspraken waarmee de populist furore maakte, maar die niet te letterlijk moesten worden genomen. Hij bedoelde dat hij zou gaan doen wat de PRI stelselmatig geweigerd heeft: de situatie in Chiapas als een van de grootste nationale problemen beschouwen en zo snel mogelijk de onderhandelingen hervatten met Zapatista-leider subcomandante Marcos.

De guerrillaleider blijft een raadselachtige figuur, die zich graag presenteert als de voorman van de internationale anti-globaliseringsbeweging. Geregeld stuurt hij via internet lange manifesten de wereld in die, doorspekt met literaire citaten en humoristische vergelijkingen, het wilde kapitalisme van vandaag en de aloude Noord-Zuidtegenstellingen analyseren. Zijn thuisbasis Chiapas is slechts een illustratie van het feit dat het kolonialisme voortleeft tot in de 21ste eeuw.

Chiapas is in tal van opzichten niet veel opgeschoten sinds de Spanjaarden in de zestiende eeuw het gebied veroverden. De grondbezitters zijn absolute heersers, de meerderheid van indianen heeft niets in te brengen en leeft onder erbarmelijke omstandigheden. Geweld hier, of in de deelstaat Guerrero, is bijna onvermijdelijk.

In 1996 sloten regering en Zapatistas het akkoord van San Andres. Onder druk van de plaatselijke PRI-bonzen en landeigenaren schortte de regering-Zedillo dat akkoord echter op. Terwijl de EZLN zich beperkt tot het besturen van het door haar bezette gebied, opereren elders in Chiapas de paramilitaire organisaties straffeloos en richten ze bloedbaden aan onder indianen die stukken grond bezetten.

De verkiezing van Pablo Salazar tot gouverneur is hoopgevend. Salazar maakte deel uit van de regeringsdelegatie bij de onderhandelingen in San Andres. Hij heeft beloofd de Zapatistas als een geprekspartner serieus te nemen, bij de centrale overheid te zullen aandringen op het terugtrekken van het leger en hard te gaan optreden tegen de paramilitairen.

Subcomandante Marcos, de grote communicator, heeft zich de afgelopen maanden in stilzwijgen gehuld. Geen manifesten na de overwinning van Fox, geen stemadvies voor de verkiezingen in Chiapas. Dat laatste is door zijn aanhang opgevat als een oproep tot stemonthouding.

Mogelijk kijkt Marcos de kat uit de boom. Enig cynisme over verkiezingsbeloften in Mexico lijkt niet misplaatst. Maar als de rechtse Fox en zijn onafhankelijke gouverneur Salazar er serieus werk van maken, is Marcos in elk geval zijn voornaamste argument kwijt dat in Mexico langs democratische weg geen veranderingen mogelijk zijn.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden