Winnende partij zal de informateur voordragen

De partij die vanavond de verkiezingen wint, zal in de dagen daarna achter de schermen op zoek gaan naar een informateur. Het draagvlak van deze politieke verkenner wordt afgetast voor het eerste debat van de nieuwe Tweede Kamer op donderdag 20 september. De benoeming en precieze opdracht worden daarin vastgelegd.

DEN HAAG - Hoewel de formatie formeel nog een taboe-onderwerp is bij de partijen, zijn zowel VVD-leider Mark Rutte als PvdA-leider Diederik Samsom van plan het zo te doen. In beide kampen circuleren de namen van kandidaten die mogelijk op instemming van andere partijen kunnen rekenen. Bij de VVD gelden Eerste Kamerlid en oud-minister Loek Hermans en partijvoorzitter, tevens oud-minister, Benk Korthals als kandidaat-informateur.


Bij de PvdA zijn oudgedienden Jacques Wallage en Klaas de Vries in beeld als het om een middenkabinet gaat. Over links, als de PvdA de grootste wordt en eerst met een mogelijk gegroeide SP moet praten, vallen de namen van oud-staatssecretaris Jet Bussemaker of oud-minister Bert Koenders. Dat wordt binnen de PvdA meer als een ritueel gezien, omdat niet wordt verwacht dat er nog twee of drie partijen aanschuiven om een meerderheid te krijgen. In het scenario dat VVD en PvdA gelijk eindigen, is ook een informateursduo van beide politieke kleuren mogelijk.


De afgelopen weken was verwarring ontstaan over de gang van zaken na verkiezingsdag. De Tweede Kamer wijzigde in april haar eigen reglement van orde. De Kamer doet de formatie voortaan zelf, voor de koningin is geen rol meer.


Maar omdat de Kiesraad eerst de definitieve uitslag moet vaststellen en daarna de oude Kamer moet worden ontbonden, valt er een gat van acht dagen. De tegenstanders van de nieuwe procedure (een minderheid van VVD, CDA, CU en SGP) vreesden 'achterkamertjesgedoe' in plaats van de relatieve transparantie van een gang naar het paleis. Immers, de adviezen aan koningin Beatrix worden altijd openbaar gemaakt.


Vannacht zal de nummer twee in de uitslag de verkiezingswinnaar bellen om te feliciteren. Dan wordt ook een korte 'procesafspraak' gemaakt. Morgen komen alle fracties bij elkaar om te praten over de ontstane politieke situatie. Kamervoorzitter Gerdi Verbeet kondigde twee weken geleden aan dat zij alle fractievoorzitters zal bellen met de vraag of zij donderdagmiddag behoefte hebben aan een gezamenlijk gesprek.


Of dat er komt, hangt sterk af van de uitslag. Bij de grote partijen valt te beluisteren dat het niet de bedoeling is dat de voorzitter 'koninginnetje gaat spelen'. Ook al niet omdat Verbeet woensdag 19 september vertrekt uit de Kamer, waarna de procedure voor haar opvolging in gang wordt gezet. Tot aan het moment waarop die er is, is PVV-Kamerlid Martin Bosma waarnemend voorzitter.


Als er eenmaal een informateur aan het werk is, lijkt het formatieproces sterk op hoe het voorheen ging. Achter gesloten deuren zal een coalitie worden afgetast en bij een mislukking een volgende.


Koningin Beatrix zal voorlopig geen initiatief nemen. Zij kan op ieder gewenst moment haar vaste adviseurs bij zich roepen - de voorzitters van de Eerste en Tweede Kamer, de vicepresident van de Raad van State - maar zal elke schijn van inmenging in de nieuwe gang van zaken willen vermijden. De vaste adviseurs zijn vorige week bij elkaar geweest om af te spreken dat zij gezamenlijk optrekken. Of ze gaan met zijn drieën naar de koningin, of niet.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden