Winnaars Nobelprijs zijn onwaarschijnlijke combinatie

De Nobelprijs voor de Economie gaat naar drie Amerikanen. De verbazing onder hun vakbroeders is groot, want de winnaars zijn elkaars tegenpolen. Ze verklaren de economische werkelijkheid uit emotioneel, of juist rationeel gedrag.

AMSTERDAM - Drie Amerikanen krijgen de Nobelprijs voor de Economie voor hun belangrijke observaties over de prijsvorming op effectenbeurzen en de woningmarkt. Ze hebben daarmee ook de basis gelegd voor het onderzoek naar het ontstaan van gevaarlijke zeepbellen in de economie.


Toen maandag klokslag 13.00 uur de namen Robert Shiller, Eugene Fama en Lars Peter Hansen op de website van het Nobelprijscomité verschenen, klonken er overal in economenland kreten van verbazing. Niet omdat de laureaten als buitenissig of controversieel bekend staan. Integendeel, de drie Amerikanen worden al jaren 'genoemd' als kandidaten voor de hoogste onderscheiding in de economische wetenschap. Nee, de verrassing zit hem in de onwaarschijnlijke combinatie: niemand had kunnen bevroeden dat dit trio een en dezelfde Nobelprijs zou moeten delen.


Het Zweedse comité dat de Nobelprijs voor de Economie toekent heeft zijn net dit keer zo wijd mogelijk uitgegooid. De prijswinnaars hebben behalve hun onderzoeksterrein bijzonder weinig met elkaar gemeen. Fama en Shiller behoren tot verschillende stromingen in de economie en ze staan op sommige punten lijnrecht tegenover elkaar. Fama is financieel econoom, Shiller is vooral bekend als gedragseconoom, terwijl Hansens verdienste ligt op het terrein van de econometrie (wiskundige modellering).


Fama, met 74 jaar de oudste van de drie, bewees eind jaren zestig als eerste dat de recente koersontwikkeling van een aandeel geen enkele voorspellende waarde heeft voor de koersontwikkeling van dat aandeel in de nabije toekomst. Later stelde hij op basis van historische koersbewegingen vast dat bedrijfsnieuws zich meestal binnen een dag vertaalt in een forse koersdaling of -stijging, waarna de koers zich opnieuw stabiliseert.


Fama geldt dankzij deze bevindingen als de vader van de in de jaren tachtig en negentig dominante 'efficiënte -marktenhypothese'. Volgens die theorie handelen investeerders volkomen rationeel. De prijzen van aandelen en andere effecten zijn het gevolg van een rationele afweging door beleggers van alle beschikbare informatie.


De 67-jarige Robert Shiller, professor aan Yale University, is een criticus van de efficiënte-marktenhypothese. Hij is bij het grote publiek bekend als auteur van de bestseller Irrational Exuberance uit 2000, waarin hij het uiteenspatten van de internetzeepbel voorspelde. Shiller is juist van mening dat beleggers niet op hun verstand vertrouwen, maar zich vaak laten leiden door hun emoties. Die irrationaliteit leidt volgens hem tot langdurige over- of onderwaardering van aandelen, obligaties en woningen en daarmee tot het ontstaan van economische zeepbellen. De Yale-professor is een van de boegbeelden van de gedragseconomie, de economische school die een groot gewicht toekent aan psychologische verklaringen voor economisch gedrag.


Shiller stond met Karl Case aan de wieg van de fameuze Case-Shiller-index, de hoofdgraadmeter van de huizenprijzen in de Verenigde Staten. De Nobelprijs krijgt hij voor zijn observatie uit 1981 dat aandelenkoersen zich veel grilliger bewegen dan op grond van het historische langetermijnrendement verklaard kan worden (wat bewijst dat beleggers irrationeel zijn).


Dat Shiller en Fama nu samen één Nobelprijs winnen, is des te merkwaardiger omdat Fama het bestaan van economische zeepbellen botweg ontkent. In 2010 verklaarde hij dat de Amerikaanse huizenprijzen vlak voor de kredietcrisis volkomen rationeel waren. 'Ik weet niet eens wat het woord zeepbel betekent', bromde hij.


De derde laureaat, Lars Peter Hansen (60), professor aan de universiteit van Chicago, is de geestelijk vader van een wiskundig model (de Gegeneraliseerde Momentenmethode) waarmee theorieën over de prijsvorming van effecten getoetst kunnen worden.


Robert Shiller reageerde gisteren vol ongeloof op zijn bijzetting in het pantheon der Nobel-laureaten. 'Collega's vertelden me dat ik een goede kans maakte, maar dat nam ik niet serieus. Dat wordt elk jaar waarschijnlijk tegen honderden economen gezegd.'


Eugene Fama zei in een reactie 'dat hij niet had durven hopen te kunnen winnen'. 'Maar ik wist wel dat ik dat fantastisch zou vinden, natuurlijk.' De winnaars moeten het prijzengeld, omgerekend 910.000 euro, delen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden