Winnaar van de helse elfstedentocht van 1947

Op het erepodium heeft hij nooit gestaan, toch is het Jan W. van der Hoorn die de barre Elfstedentocht van 1947 op zijn naam heeft geschreven.

Jan W. van der Hoorn. Beeld Foto: Huub Snoep

Jan W. van der Hoorn reed twee jaar na de bevrijding de Elfstedentocht op ijzers die onder voetbalschoenen waren gebonden. Hij startte te laat in een helletocht met sneeuwbuien, een striemende oostenwind en strenge vorst.

Hij eindigde als vijfde, totdat hij zes weken later alsnog tot winnaar werd uitgeroepen omdat de eerste vier vals hadden gespeeld. Ze hadden een beroep gedaan op verse rijders die hen uit de wind hielden, hadden stukjes afgesneden, hadden zelfs een taxi genomen of waren tussentijds op een bromfiets gesprongen. Dat kon nog allemaal in 1947.

Jan van der Hoorn gold als de oudste nog levende maar ook meest onbekende winnaar van de Elfstedentocht. De schaatser uit Ter Aar overleed 5 april. Hij werd 93 jaar.

Net als vele andere telgen van de Van der Hoorns groeide hij op in een tuindersfamilie in het Zuid-Hollandse Ter Aar waarvan de naam zo verbonden is met de schaatssport. Zijn zus Deborah van der Hoorn was een van de slechts zes vrouwen die de Elfstedentocht van 1947 voltooiden. Zijn vorig jaar overleden neef Jan J. van der Hoorn behoorde tot het vijftal schaatsers dat in de Elfstedentocht van 1956 hand in hand over de streep kwam.

Jan W. van der Hoorn was in 1947 23 jaar en toch een groentje in de schaatssport. Ondanks zijn onervarenheid gold hij op voorhand als een van de kanshebbers. Een week eerder had hij samen met zijn neven Wim en Hein Vermeulen de Ronde van Loosdrecht naar zijn hand gezet. Om in Leeuwarden de pers te ontlopen, verstopte Van der Hoorn zich achter in het deelnemersveld. Met als gevolg dat hij te laat vertrok. 'Toen de eersten al op het ijs waren, stonden wij nog achter in de zaal. We hebben keihard moeten jagen om nog op de kop te komen. Dat was puur te wijten aan onervarenheid.' Toen het AD in 2009 Jan vroeg naar de tocht van 1947, overheerste één woord: kou. 'Zo vlak na de oorlog had je geen goede kleren. Ik had geen ijsmuts op maar een gebreide kap. Mijn oren waren wit.' Nog een paar weken bleven zijn ogen bevroren.

Nogal wat rijders hadden gesjoemeld. Er werden geen prijzen uitgereikt. De deelnemers kregen een formulier thuisgestuurd, waarin ze plechtig moesten verklaren de tocht volgens de regels te hebben gereden. Na vele onderzoeken en gesprekken werden veel schaatsers uit de uitslag gehaald, onder wie de eerste vier: Jan Bosman, Klaas Schipper, Jeen Nauta en Jaap Wijnia. Jan W. van der Hoorn werd uiteindelijk tot winnaar uitgeroepen met een tijd van 10 uur en 52 minuten. Van der Hoorn: 'Per post kwam dat bericht binnen. Ik was op het land kunstmest aan het strooien. Kwam mijn zus Deborah schreeuwend aanrennen: je bent winnaar. Het is natuurlijk een afgeroomde overwinning. Ik was liever als eerste over de streep gekomen. Ik heb ook nooit op het erepodium gestaan.'

De krans kreeg Jan van der Hoorn pas 51 jaar later. Hij had toen al vijf kruisjes. In 1954 kwam hij als zevende over de finish. In de barre tocht van 1963 gaf hij op. De tochten van 1985, 1986 en 1997 reed hij uit. De laatste voltooide hij op 73-jarige leeftijd binnen elf uur, even snel als de eerste in 1947.

Hij was zijn hele leven tuinder vlak bij de Langeraarse Plassen: eerst in groente van de koude grond, later in bloemen. Met zijn vrouw die dit jaar 90 wordt, kreeg hij negen kinderen. Het bedrijf doet nu voornamelijk in potplanten. 'De beide Jannen hebben hun graven nu vlak naast elkaar. Ze gooien het wel op een akkoordje in de hemel. Komende winter gaat het vriezen', zegt zoon Leen van der Hoorn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden